Μία από τις σημαντικότερες δωρεές στην ιστορία του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης (The Met) αποφάσισε να πραγματοποιήσει ο δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας Ρόναλντ Λόντερ, παραχωρώντας στο ίδρυμα την περίφημη Neue Galerie, μαζί με τη συλλογή περίπου 600 έργων γερμανικής και αυστριακής τέχνης που έχει συγκεντρώσει επί δεκαετίες. Η συνολική αξία της συλλογής εκτιμάται σε περίπου 1,5 δισ. δολάρια, ενώ η συμφωνία προβλέπει ότι η μεταβίβαση θα τεθεί σε ισχύ το 2028, αναφέρει η Wall Street Journal.
Η δωρεά περιλαμβάνει το ίδιο το κτίριο της Neue Galerie, ένα εντυπωσιακό αρχοντικό γαλλικής αρχιτεκτονικής Beaux-Arts, κατασκευής του 1914, στην περίφημη Museum Mile του Μανχάταν, καθώς και τα έργα που φιλοξενεί. Στο πακέτο εντάσσονται και άλλα έργα τέχνης που θα παραχωρηθούν από τον Λόντερ και τους κληρονόμους του, μεταξύ των οποίων ένα πορτρέτο του Γκούσταβ Κλιμτ, που απεικονίζει γυναίκα με μαύρο καπέλο και κάποτε κοσμούσε το υπνοδωμάτιο της μητέρας του, της Εστέ Λόντερ (Estée Lauder).
Για τον 82χρονο συλλέκτη, η απόφαση δεν ήταν εύκολη. Η Neue Galerie αποτελεί προσωπικό δημιούργημα και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του. Όπως παραδέχεται, η παραχώρηση του ελέγχου είναι δύσκολη, αλλά χωρίς μια τέτοια κίνηση δεν θα υπήρχε διασφάλιση ότι το μουσείο θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί ως ανεξάρτητος πολιτιστικός θεσμός στο μέλλον.
Πορτρέτο της Αντέλε Μπλοχ-Μπάουερ Ι
O θησαυρός ευρωπαϊκής μοντέρνας τέχνης του Λόντερ
Η Neue Galerie ιδρύθηκε πριν από περίπου 25 χρόνια και εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους χώρους παρουσίασης της γερμανικής και αυστριακής τέχνης των αρχών του 20ού αιώνα. Στις αίθουσές της φιλοξενούνται έργα δημιουργών όπως ο Γκούσταβ Κλιμτ, ο Έγκον Σίλε, ο Βασίλι Καντίνσκι και ο Ότο Ντιξ.
Κεντρική θέση κατέχει το εμβληματικό έργο του Κλιμτ «Πορτρέτο της Αντέλε Μπλοχ-Μπάουερ Ι» του 1907, γνωστό για τη χρήση χρυσού χρώματος και τη διακοσμητική του αισθητική. Ο Λόντερ έχει εκφράσει την επιθυμία του τα έργα του Κλιμτ να παραμείνουν στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσά τους. Η διοίκηση του Met έχει συμφωνήσει ότι το συγκεκριμένο πορτρέτο θα παραμείνει στη θέση του, αν και η ευρύτερη διαχείριση της συλλογής θα ενταχθεί στους κανονισμούς του μουσείου.
Ο διευθυντής του Met, Μαξ Χόλαϊν, δήλωσε στη Journal ότι στόχος είναι να διατηρηθεί η ιδιαίτερη ταυτότητα της Neue Galerie, χωρίς να αποκλειστούν νέες εκθέσεις και επιμελητικές πρωτοβουλίες. Το μουσείο έχει ήδη συγκεντρώσει σχεδόν 200 εκατ. δολάρια σε ειδικό κεφάλαιο, προκειμένου να εξασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη συντήρηση και λειτουργία της συλλογής.
Η προσθήκη αποτελεί σημαντική ενίσχυση για τις συλλογές του Met, ιδίως στον τομέα της γερμανικής και αυστριακής τέχνης των αρχών του περασμένου αιώνα. Η σημασία της συγκρίνεται με μεγάλες δωρεές του παρελθόντος, όπως εκείνη του Τζον Ντ. Ροκφέλερ Τζούνιορ, που συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία των μεσαιωνικών συλλογών του μουσείου.
Τέλος εποχής για τους μεγάλους συλλέκτες
Η απόφαση του Λόντερ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ζήτημα που απασχολεί τους εύπορους συλλέκτες της γενιάς του: πώς θα διασφαλιστεί η συνέχεια των ιδιωτικών μουσείων και των μεγάλων συλλογών μετά τον θάνατό τους. Η συντήρηση τέτοιων ιδρυμάτων απαιτεί τεράστιους οικονομικούς πόρους, ενώ συχνά οι νεότερες γενιές δεν μοιράζονται το ίδιο πάθος για τη συλλογή έργων τέχνης.
Τα οικονομικά στοιχεία της Neue Galerie αποτυπώνουν την πρόκληση. Οι ετήσιες δαπάνες της αυξήθηκαν από 14,3 εκατ. δολάρια το 2021 σε 25 εκατ. το 2024, ξεπερνώντας τα έσοδα κατά 3,3 εκατ. δολάρια. Το 2021, μάλιστα, οι δωρεές του ίδιου του Λόντερ και του φιλανθρωπικού ιδρύματος της Estée Lauder αντιστοιχούσαν στο 76% των συνολικών συνεισφορών προς το μουσείο.
Καθοριστικό ρόλο στην απόφασή του έπαιξε και η οικογένειά του. Η κόρη του, Έριν Λόντερ Ζιντερχόφερ, η οποία συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο του Met, τον παρότρυνε να εξασφαλίσει το μέλλον της Neue Galerie. Ο θάνατος του αδελφού του, Λέοναρντ Λόντερ, πέρυσι, σε ηλικία 92 ετών, ενίσχυσε επίσης την ανάγκη να διευθετηθεί εγκαίρως η τύχη της συλλογής.
Παράλληλα, ο Ρόναλντ Λόντερ δεν εγκαταλείπει πλήρως τη συλλεκτική δραστηριότητα. Συνεχίζει να αγοράζει έργα τέχνης, αρχαιότητες και αντικείμενα ιστορικής αξίας, ενώ έχει ήδη παραχωρήσει στο Met μεγάλο μέρος της συλλογής μεσαιωνικών πανοπλιών που συγκέντρωνε από τη δεκαετία του 1970. Αντίθετα, προχωρά στην πώληση των πολεμικών αεροσκαφών που είχε στην κατοχή του.
Η συμφωνία με το Met αποτελεί, τελικά, μια προσπάθεια να μετατραπεί μια προσωπική συλλογή σε διαρκή δημόσια πολιτιστική κληρονομιά. Για τον Λόντερ, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να παραμείνουν τα έργα στη θέση τους, αλλά να συνεχίσουν να είναι προσβάσιμα στο κοινό και να διατηρήσουν την ταυτότητα του μουσείου που δημιούργησε.
