Έναν χρόνο μετά τη θεαματική διάρρηξη στο Μουσείο του Λούβρου, όπου κλάπηκαν γαλλικά κοσμήματα του Στέμματος αξίας τουλάχιστον 101 εκατ. δολαρίων, το κύμα ληστειών σε μουσεία της Ευρώπης όχι μόνο δεν έχει υποχωρήσει, αλλά εντείνεται. Από την Ουαλία έως τη Σικελία, περισσότεροι από 14 πολιτιστικοί χώροι έχουν δεχθεί επιθέσεις από τις αρχές του 2025, αποκαλύπτοντας σοβαρές αδυναμίες στην προστασία των συλλογών τους.
Οι γαλλικές αρχές έχουν συλλάβει οκτώ άτομα σε σχέση με τη ληστεία του Λούβρου τον Οκτώβριο του 2025, ωστόσο τα κλεμμένα κοσμήματα του 19ου αιώνα εξακολουθούν να αναζητούνται. Οι διαδοχικές διαρρήξεις σε άλλες χώρες ενισχύουν την εκτίμηση ότι η υπόθεση δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ενδέχεται να ενθάρρυνε μιμητές και οργανωμένες εγκληματικές ομάδες.
«Το Λούβρο ήταν ένα καμπανάκι αφύπνισης: οποιοδήποτε μουσείο μπορεί να γίνει στόχος», δήλωσε στην Wall Street Journal ο Κρις Μαρινέλο, ιδρυτής της εταιρείας Art Recovery International, η οποία ειδικεύεται στον εντοπισμό κλεμμένων έργων τέχνης.
Χρυσός και πολύτιμοι λίθοι αντί για πίνακες
Η νέα τάση δείχνει ότι οι δράστες προτιμούν ολοένα περισσότερο αντικείμενα από χρυσό, μπρούντζο και πολύτιμους λίθους, τα οποία μπορούν να αποσυναρμολογηθούν ή να λιώσουν. Σε δέκα από τις πρόσφατες διαρρήξεις, οι κλέφτες προσπέρασαν τους πίνακες και επικεντρώθηκαν σε αντικείμενα με υλικά που διατηρούν εμπορική αξία ακόμη και όταν καταστραφεί η αρχική τους μορφή.
Σύμφωνα με ερευνητές, παράνομοι έμποροι κοσμημάτων μπορούν να ξανακόψουν μεγάλους πολύτιμους λίθους και να τους μετατρέψουν σε μικρότερους, δυσκολότερους να εντοπιστούν, για μεταπώληση στη διεθνή αγορά. Αντίθετα, ένας αναγνωρίσιμος πίνακας είναι δύσκολο να διατεθεί χωρίς να κινήσει υποψίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κλοπή της 5ης Οκτωβρίου από το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης C. Karoutzos στην κεντρική Γαλλία. Οι δράστες αφαίρεσαν ένα μπρούντζινο κάλυμμα βιβλίου βάρους περίπου 150 κιλών, σχεδιασμένο από τον Σαλβαδόρ Νταλί και διακοσμημένο με χρυσό, πολύτιμους λίθους και κοχύλια. Το αντικείμενο δεν έχει εντοπιστεί. Ο ιδιοκτήτης του μουσείου, Κριστιάν Καρουτζός, χαρακτήρισε την κλοπή «πραγματική τραγωδία».
Οι πίνακες, πάντως, αποδεικνύονται συχνά ευκολότεροι στην ανάκτηση. Επτά έργα που εκλάπησαν από το Ίδρυμα Μαγκνάνι Ρόκα στην Πάρμα και το Μουσείο Ρενουάρ στη νότια Γαλλία εντοπίστηκαν και επιστράφηκαν, μεταξύ αυτών έργα των Ρενουάρ, Σεζάν και Ματίς. Όπως σημειώνει ο Μαρινέλο, «δεν μπορείς να λιώσεις έναν Ρενουάρ».
Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης C. Karoutzos
Ληστείες μέσα σε λίγα λεπτά
Οι επιθέσεις γίνονται επίσης πολύ ταχύτερες. Το 1990, δύο άνδρες μεταμφιεσμένοι σε αστυνομικούς χρειάστηκαν 81 λεπτά για να αφαιρέσουν έργα των Βερμέερ και Ρέμπραντ από το Μουσείο Ιζαμπέλα Στιούαρτ Γκάρντνερ στη Βοστώνη. Αντίθετα, η διάρρηξη στο Ίδρυμα Μαγκνάνι Ρόκα ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από τρία λεπτά.
Ο Τζεφ Κέλι, πρώην πράκτορας του FBI και ειδικός στην ασφάλεια μουσείων, εξηγεί ότι οι δράστες εισβάλλουν, αρπάζουν όσα αντικείμενα μπορούν και εξαφανίζονται πριν φτάσει η αστυνομία. Ακόμη και όταν λειτουργούν συναγερμοί, η πραγματική καταδίωξη αρχίζει συχνά αφού οι κλέφτες έχουν ήδη διαφύγει.
Οι κάμερες ασφαλείας σε πόλεις όπως το Παρίσι, το Σάο Πάολο, το Άμστερνταμ και η Βιέννη βοηθούν τις αρχές να ανασυνθέτουν τις κινήσεις των δραστών. Στο Σάο Πάολο, βίντεο κατέγραψε δύο κλέφτες να μεταφέρουν οκτώ χαρακτικά του Ματίς. Το υλικό οδήγησε στον εντοπισμό τους και τα έργα ανακτήθηκαν τον Αύγουστο.
Έργο Ματίς που κλάπηκε
Κυβερνοεπιθέσεις και τεχνητή νοημοσύνη
Νέα διάσταση στο πρόβλημα προσθέτουν οι κυβερνοεπιθέσεις. Τον Ιούλιο, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισιού υπέστη ψηφιακή παραβίαση που απενεργοποίησε, χωρίς να γίνει αμέσως αντιληπτό, τα συστήματα συναγερμού και παρακολούθησης. Δύο μήνες αργότερα, διαρρήκτες έκοψαν μια έξοδο κινδύνου και χρησιμοποίησαν φλόγιστρα για να κλέψουν περίπου έξι κιλά χρυσού, αξίας σχεδόν δύο εκατ. δολαρίων, μεταξύ των οποίων ιστορικά αντικείμενα από την περίοδο του «Πυρετού Χρυσού» της Καλιφόρνια.
Το Λούβρο ενισχύει πλέον τόσο τη φυσική όσο και την ψηφιακή του ασφάλεια. Δημιουργεί ειδική μονάδα κυβερνοπροστασίας, εγκαθιστά περισσότερες κάμερες και ενισχύει τα εξωτερικά εμπόδια και τα προστατευτικά κιγκλιδώματα. Παράλληλα, σχεδιάζει κέντρο ασφαλείας αντίστοιχο με εκείνα που λειτουργούν σε μεγάλες συγκοινωνιακές υποδομές. Το μουσείο αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι πρέπει να προστατεύει τη συλλογή του χωρίς να ακυρώνει τον δημόσιο χαρακτήρα του, καθώς υποδέχεται περίπου 30.000 επισκέπτες ημερησίως. «Τα μουσεία δεν είναι φρούρια», αναφέρει σε ανακοίνωσή του.
Ο Μαρινέλο προειδοποιεί ότι οι εγκληματίες χρησιμοποιούν πλέον και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να εντοπίζουν μουσεία με μεγάλες συλλογές χρυσού ή κτίρια που θεωρούνται ευκολότερο να παραβιαστούν. Από την άλλη πλευρά, μουσεία αξιοποιούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για να αναλύουν τη συμπεριφορά των επισκεπτών και να εντοπίζουν πιθανές απειλές. Ειδικοί υποστηρίζουν επίσης ότι σε αρκετές περιπτώσεις η αναβάθμιση των καμερών μπορεί να γίνει με κόστος εκατοντάδων και όχι χιλιάδων δολαρίων.
Μουσεία που ανοίγουν ξανά με άδειες προθήκες
Οι συνέπειες των ληστειών δεν περιορίζονται στην οικονομική αξία των κλοπιμαίων. Το Λούβρο άνοιξε ξανά την Πινακοθήκη του Απόλλωνα χωρίς τα κοσμήματα που φιλοξενούσε, μετατρέποντας έναν χώρο με βασιλικούς θησαυρούς σε αίθουσα χωρίς τα εκθέματά του.
Στην Ισπανία, το Δημοτικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βιγιένα παραμένει κλειστό από τις 27 Αυγούστου, όταν διαρρήκτες παραβίασαν μια πλαϊνή είσοδο και αφαίρεσαν δεκάδες αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού από χρυσό, ασήμι και κεχριμπάρι, μεταξύ των οποίων βραχιόλια, κύπελλα, φιάλες και τρία στέμματα. Η ληστεία διήρκεσε περίπου τρία λεπτά και στέρησε από το μουσείο το σημαντικότερο έκθεματου.
Την ίδια ημέρα, στη Βιέννη, κλάπηκε από το Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών ένα κολιέ του οίκου Van Cleef & Arpels, κατασκευής 1939, με 673 διαμάντια. Το μουσείο επέλεξε να ανοίξει ξανά την έκθεση την επόμενη ημέρα, θέλοντας να δείξει εμπιστοσύνη στα μέτρα ασφαλείας του. Η έκθεση προσέλκυσε τελικά περισσότερους από 70.000 επισκέπτες.
Στη Γαλλία, το Μουσείο Λαλίκ ετοιμάζεται να επαναλειτουργήσει στις 28 Νοεμβρίου, μετά την κλοπή 27 αντικειμένων, κυρίως κοσμημάτων, τον Ιούλιο. Η διευθύντριά του, Βερονίκ Μπρουμ Σάιχ, ανακοίνωσε ότι η αίθουσα που είναι αφιερωμένη στα πρώιμα κοσμήματα του Ρενέ Λαλίκ θα παρουσιάζει φωτογραφίες αντί για τα πρωτότυπα έργα. «Η επαναλειτουργία χωρίς κοσμήματα σημαίνει αναγκαστικά ότι θα αφηγηθούμε την ιστορία διαφορετικά», δήλωσε, προσθέτοντας ότι προτιμήθηκε η επαναλειτουργία από την παρατεταμένη αναστολή της λειτουργίας του μουσείου.
Στο Λούβρο, τέλος, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα πότε θα εκτεθεί ξανά το μοναδικό βασιλικό κόσμημα που άφησαν πίσω τους οι δράστες: το στέμμα της αυτοκράτειρας Ευγενίας, το οποίο έπεσε και παραμορφώθηκε κατά τη διαφυγή τους. Οι συντηρητές διαπίστωσαν ότι λείπει ένας από τους οκτώ χρυσούς αετούς και δέκα από τα 1.354 διαμάντια του, ενώ τα 56 σμαράγδια και η κεντρική σφαίρα διασώθηκαν. Το μουσείο δηλώνει ότι θα το παρουσιάσει όταν εξασφαλιστεί ο κατάλληλος, ειδικά προστατευμένος χώρος.
Το κύμα των ληστειών αναδεικνύει μια δύσκολη ισορροπία: τα μουσεία καλούνται να λειτουργούν ως ανοιχτοί δημόσιοι χώροι, αλλά ταυτόχρονα να προστατεύουν αντικείμενα που είναι συχνά αναντικατάστατα. Οι νέες τεχνολογίες και τα αυστηρότερα μέτρα μπορούν να περιορίσουν τους κινδύνους, όμως οι διαδοχικές επιθέσεις δείχνουν ότι η ασφάλεια απαιτεί συνεχή επανεξέταση και όχι απλώς αντίδραση μετά από κάθε ληστεία.
