Σε ολόκληρη την Ευρώπη, κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, χωρίς να έχουν προλάβει να ανακάμψουν πλήρως από την πρώτη: το βίαιο σοκ στις τιμές του φυσικού αερίου το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Τότε, η ευρωπαϊκή βιομηχανία βγήκε βαριά πληγωμένη από την κρίση, προκαλώντας έντονους φόβους για μαζικά λουκέτα και αποβιομηχάνιση σε ολόκληρη την ήπειρο. Οι ίδιες ανησυχίες επανέρχονται σήμερα με ιδιαίτερη ένταση.
Στη Γερμανία, ένα εργοστάσιο πορσελάνης ετοιμάζεται να σβήσει τους κλιβάνους του, έπειτα από 182 χρόνια λειτουργίας. Στη γειτονική Πολωνία, η βιομηχανία λιπασμάτων καλεί το υπουργείο Ενέργειας να παρέμβει για να αντιμετωπιστεί η εκτόξευση του ενεργειακού κόστους. Στην Ισπανία, η κυβέρνηση, ενόψει των εκλογών της 29ης Νοεμβρίου, έχει δαπανήσει από τον Μάρτιο 12 δισ. ευρώ, προκειμένου να μετριάσει τις επιπτώσεις από την αύξηση των λογαριασμών ενέργειας.
Με περισσότερους από τους μισούς Ευρωπαίους πολίτες να καλούνται να ψηφίσουν σε εκλογικές αναμετρήσεις μέσα στους επόμενους 12 μήνες, οι πολιτικές επιπτώσεις της νέας κρίσης απειλούν να είναι εξίσου ισχυρές.
Οι τιμές του φυσικού αερίου διπλασιάστηκαν το 2026
Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 200% από τον Φεβρουάριο, ξεπερνώντας τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα στα τέλη Οκτωβρίου, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών.
Στα πρατήρια καυσίμων, η τιμή του ντίζελ έχει καταγράψει ιστορικό υψηλό, ενώ εκείνη της κηροζίνης έχει σχεδόν διπλασιαστεί. Ανοδικά κινούνται και οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, με τη Γερμανία να έχει ήδη ξεπεράσει τον μέσο όρο τιμών που καταγράφεται συνήθως στην αρχή του χειμώνα, ακόμη και σε σύγκριση με το 2022.
Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ο λογαριασμός της Ευρώπης για τις εισαγωγές ενέργειας έχει αυξηθεί κατά περισσότερα από 127 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές κυβερνήσεις καλούνται να διαχειριστούν ήδη υπέρογκα επίπεδα δημόσιου χρέους.
Σύμφωνα με το Bloomberg, μεταξύ των κλάδων που αναμένεται να πληγούν περισσότερο συγκαταλέγονται εκείνοι με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση και αυξημένες ανάγκες μεταφορών, όπως οι κατασκευές, η παραγωγή λιπασμάτων και χημικών, η γεωργία και οι αερομεταφορές. Καθώς οι πολίτες δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους και να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων τους, το ενεργειακό κόστος αναμένεται να αναδειχθεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων.
«Ύστερα από πέντε χρόνια συνεχών κρίσεων, έχουμε αρχίσει να κουραζόμαστε να συζητάμε για το πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση. Ωστόσο, πρόκειται πράγματι για μια εξαιρετικά σοβαρή κρίση», δήλωσε ο Νικολάι Ρομανόφσκι, ανώτερο στέλεχος αρμόδιο για θέματα ενέργειας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC), τον φορέα εκπροσώπησης των συμφερόντων των μεγαλύτερων βιομηχανικών καταναλωτών ενέργειας στην Ευρώπη.
«Δεν είμαι βέβαιος ότι η αντίδραση που βλέπουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανταποκρίνεται πραγματικά στη σοβαρότητα της κρίσης που αντιμετωπίζουμε».
Ένα πιο καθησυχαστικό στοιχείο για τους καταναλωτές ενέργειας είναι ότι τα μετεωρολογικά μοντέλα προβλέπουν έναν κατά βάση ήπιο χειμώνα, ο οποίος ενδέχεται να ενισχυθεί από ένα φαινόμενο Ελ Νίνιο που μπορεί να καταγράψει ιστορικά υψηλή ένταση.
Ωστόσο, ο κίνδυνος εμφάνισης περιόδων έντονου ψύχους εξακολουθεί να υφίσταται.
Η MetDesk, ιδιωτική βρετανική εταιρεία μετεωρολογικών προβλέψεων, εκτιμά ότι η πρόωρη διαταραχή του πολικού στροβίλου – της ζώνης ισχυρών ανέμων σε μεγάλο υψόμετρο, η οποία σχηματίζεται το φθινόπωρο και συγκρατεί τις αρκτικές αέριες μάζες κοντά στον Βόρειο Πόλο – θα μπορούσε να προκαλέσει ένα ακόμη κύμα ψύχους στη βόρεια Ευρώπη τον Δεκέμβριο. Παράλληλα, οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που διαμορφώνονται για το υπόλοιπο του χειμώνα υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης νέων περιόδων ψύχους.
Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας παραμένουν ευάλωτες και σε κύματα ψύχους στην Ασία, τα οποία θα μπορούσαν να εντείνουν τον ανταγωνισμό για την προμήθεια φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και να οδηγήσουν σε περαιτέρω άνοδο των τιμών τους.
Οι τιμές του ντίζελ εκτοξεύονται και ξεπερνούν τα επίπεδα της ενεργειακής κρίσης του 2022
Σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητικού ινστιτούτου Bruegel, τα οποία περιήλθαν σε γνώση του Bloomberg, οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν υπερτριπλασιάσει, από τον Ιούνιο, τα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση της κρίσης, με τη συνολική δαπάνη να προσεγγίζει τα 35 δισ. ευρώ.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της οικονομικής στήριξης φαίνεται να μην είναι επαρκώς στοχευμένο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις λειτουργεί ως κίνητρο για την περαιτέρω κατανάλωση ορυκτών καυσίμων, ενδεχομένως επιδεινώνοντας το πρόβλημα κατά τους χειμερινούς μήνες. Η Ισπανία αντιστοιχεί στο ένα τρίτο των συνολικών δαπανών. Στα παραπάνω ποσά δεν έχει ακόμη συνυπολογιστεί το δημοσιονομικό κόστος του πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου που προωθεί η Ιταλία και πρόκειται να τεθεί σε ισχύ από το επόμενο έτος.
Η πλήρης απαγόρευση εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Ρωσία θα τεθεί σε ισχύ μόλις την 1η Ιανουαρίου, γεγονός που καταδεικνύει πόσο δύσκολο έχει αποδειχθεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση να απεξαρτηθεί από τη Ρωσία, η οποία υπήρξε ο μεγαλύτερος προμηθευτής της φυσικού αερίου, κατά την τελευταία πενταετία.
Παρά τις προσπάθειες για την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο πόλεμος στο Ιράν και η ουσιαστική διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως, ανέδειξαν με τον πλέον οδυνηρό τρόπο τη συνεχιζόμενη ευαλωτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διακυμάνσεις των διεθνών ενεργειακών αγορών.
Ακόμη και αν ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τερματιζόταν σύντομα, μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις θετικότερες ενδείξεις σχετικά με την προοπτική έναρξης ειρηνευτικών συνομιλιών με το Ιράν, οι ενεργειακές αποστολές δεν αναμένεται να επανέλθουν αμέσως σε κανονικούς ρυθμούς.
Αγώνας δρόμου
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι αρμόδιοι θεσμικοί φορείς επιδίδονται πλέον σε έναν αγώνα δρόμου, προκειμένου να αξιολογήσουν, μέσω διαφορετικών σεναρίων και προσομοιώσεων κρίσεων, τι μπορεί να επιφυλάσσει ο φετινός χειμώνας.
Τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, περίπου 15 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον πρόσφατο μέσο όρο, ενώ απέχουν σημαντικά από τον στόχο του 90% που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ένα από τα σενάρια που έχει καταρτίσει το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου (ENTSOG), ο αρμόδιος ευρωπαϊκός φορέας παρακολούθησης και συντονισμού των δικτύων, προβλέπει ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ολοκληρώσει τον χειμώνα με τα αποθέματά της μόλις στο 10%, εάν επικρατήσουν χαμηλότερες από τις αναμενόμενες θερμοκρασίες και η παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) παραμείνει περιορισμένη.
Ακόμη και η αποφυγή αυτού του ενδεχομένου θα απαιτούσε μια επώδυνη μείωση της ενεργειακής ζήτησης κατά 15%.
Η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, ενδέχεται να δει τα αποθέματα φυσικού αερίου της να εξαντλούνται έως τον Μάρτιο.
Εάν επαληθευτεί αυτό το σενάριο, η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων, τα οποία θα έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, κατά τη διάρκεια του επόμενου καλοκαιριού θα μπορούσε να παρατείνει τις συνθήκες στενότητας στην αγορά και μέσα στο επόμενο έτος, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA).
«Είναι απολύτως σαφές ότι εισερχόμαστε σε μια επικίνδυνη περίοδο», δήλωσε στις 29 Οκτωβρίου ο διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies SE, Πατρίκ Πουγιανέ, αναφερόμενος στις προοπτικές της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου. «Ζούμε σε έναν κόσμο διαρκών κρίσεων».
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το φυσικό αέριο με παράδοση το καλοκαίρι του 2027 διαπραγματεύονται ήδη σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα που αφορούν τον επόμενο χειμώνα.
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τις αυξανόμενες ανησυχίες για την επάρκεια του ευρωπαϊκού ενεργειακού εφοδιασμού και περιπλέκει ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες αναπλήρωσης των αποθεμάτων κατά το επόμενο έτος. Παράλληλα, εντείνει την πίεση προς τις εθνικές κυβερνήσεις να στηρίξουν οικονομικά τη διαδικασία αποθήκευσης φυσικού αερίου.
Σε ιστορικά χαμηλά τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης
Ένας ακόμη παράγοντας που συγκεντρώνει ολοένα μεγαλύτερη προσοχή είναι η φυσική ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών και το κατά πόσο η ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να καταστήσει την Ευρώπη ακόμη πιο ευάλωτη σε υβριδικές επιθέσεις κατά τη διάρκεια του φετινού χειμώνα.
Ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε να αποτελέσει την απαρχή μιας ολοκληρωτικής κρίσης στον ενεργειακό εφοδιασμό, σύμφωνα με την Αν-Σοφί Κορμπό, ερευνήτρια στο Center on Global Energy Policy στο Παρίσι, η οποία ειδικεύεται σε θέματα παγκόσμιας ενεργειακής πολιτικής.
Η ίδια επισήμανε ότι ιδιαίτεροι κίνδυνοι εντοπίζονται στις υποδομές των αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου από τη Νορβηγία. Οι συγκεκριμένες προμήθειες αποτελούν ζωτικής σημασίας πηγή εφοδιασμού για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τη βιομηχανία, καλύπτοντας περίπου το ένα τρίτο των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρώπης.
«Η μεγαλύτερη ανησυχία μου είναι το ενδεχόμενο μιας ρωσικής υβριδικής επίθεσης σε ενεργειακές υποδομές», δήλωσε χαρακτηριστικά. «Η κατάσταση μπορεί πάντοτε να γίνει πολύ χειρότερη».
«Δημιουργούνται περιθώρια για την επικράτηση των λαϊκιστών»
Οι πολιτικές επιπτώσεις της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης είναι ήδη ορατές και ενδέχεται να αποδειχθούν εντονότερες από εκείνες της προηγούμενης. Από το Βερολίνο έως το Μιλάνο και το Παρίσι, πολίτες έχουν βγει στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για το αυξημένο κόστος ζωής, στο οποίο οι δαπάνες για ενέργεια διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.
Στη Γαλλία, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας επιβαρύνει περαιτέρω μια ευρύτερη πολιτική, δημοσιονομική και κοινωνική κρίση, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η γαλλική κυβέρνηση δαπάνησε, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου της χώρας, συνολικά περίπου 70 δισ. ευρώ σε μικτούς όρους, προκειμένου να στηρίξει επιχειρήσεις και νοικοκυριά, καθώς και να επιδοτήσει τις τιμές της βενζίνης.
Τα μέτρα αυτά συνέβαλαν στη συγκράτηση των κοινωνικών αντιδράσεων και στην αποτροπή εκτεταμένων αναταραχών. Ωστόσο, προκάλεσαν σοβαρό πλήγμα στα δημόσια οικονομικά, διευρύνοντας το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο η γαλλική κυβέρνηση εξακολουθεί να δυσκολεύεται να περιορίσει.
Υπό την πίεση των επενδυτών, οι οποίοι προχωρούν σε μαζικές πωλήσεις κρατικών ομολόγων, η κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν έχει αυτή τη φορά αλλάξει στρατηγική, επιλέγοντας να κατευθύνει την οικονομική στήριξη σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Τα αρχικά μέτρα που ελήφθησαν ως απάντηση στη σύγκρουση με το Ιράν αφορούσαν κυρίως τους κλάδους που εκτίθενται περισσότερο στις επιπτώσεις της κρίσης και ανήλθαν μόλις σε 70 εκατ. ευρώ, αν και στη συνέχεια οι σχετικές δαπάνες αυξήθηκαν με ταχείς ρυθμούς.
«Για πρώτη φορά, όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με κρίσεις και εξωτερικούς κλυδωνισμούς, το κράτος αντιδρά περιορίζοντας τις δαπάνες αντί να τις αυξάνει», δήλωσε ο υπουργός Προϋπολογισμού, Νταβίντ Αμιέλ, ενώπιον της Επιτροπής Οικονομικών της γαλλικής Εθνοσυνέλευσης, στις 4 Νοεμβρίου. «Πρόκειται για μια απολύτως αναγκαία αλλαγή πορείας, καθώς στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον η μία κρίση διαδέχεται την άλλη».
Ωστόσο, η συγκεκριμένη προσέγγιση αποδεικνύεται αντιδημοφιλής στη Γαλλία, προσφέροντας στους υποψηφίους των πολιτικών άκρων ένα πρόσθετο πεδίο αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση.
Η ηγέτιδα της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης (Rassemblement National), Μαρίν Λεπέν, προηγείται με μεγάλη διαφορά στις δημοσκοπήσεις για την πρόθεση ψήφου στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών. Έχει προτείνει τη δραστική μείωση του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) στα καύσιμα και σε άλλες μορφές ενέργειας, με το ετήσιο κόστος του μέτρου να υπολογίζεται από το κόμμα της σε σχεδόν 11 δισ. ευρώ.
Από την πλευρά της ριζοσπαστικής Αριστεράς, ο υποψήφιος Ζαν-Λικ Μελανσόν έχει δεσμευθεί να επιβάλει ανώτατα όρια στις τιμές και στα περιθώρια κέρδους των εταιρειών διύλισης πετρελαίου.
Η γαλλική κυβέρνηση έχει απορρίψει και τις δύο προτάσεις, χαρακτηρίζοντάς τες είτε υπερβολικά δαπανηρές είτε επικίνδυνες για την επάρκεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Αντί αυτών, και προκειμένου να εκτονώσει τις κοινωνικές αντιδράσεις, προχώρησε στην αποδέσμευση ποσοτήτων ντίζελ από τα στρατηγικά αποθέματα έκτακτης ανάγκης – του καυσίμου που κινεί την παγκόσμια οικονομία – ενώ ανακοίνωσε και μέτρα που δεν επιβαρύνουν άμεσα τα δημόσια οικονομικά.
Η Ιταλία βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της κρίσης, καθώς εξαρτάται από τις εισαγωγές για την κάλυψη περίπου των τριών τετάρτων των συνολικών ενεργειακών αναγκών της.
Είναι μία από τις χώρες που εκτίθενται περισσότερο στις επιπτώσεις του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ. Το Κατάρ έχει παρατείνει έως το τέλος του έτους την εφαρμογή της ρήτρας ανωτέρας βίας (force majeure) όσον αφορά τις παραδόσεις φυσικού αερίου προς την Edison SpA, γεγονός που έχει ήδη στερήσει από την ιταλική εταιρεία ενέργειας 35 φορτία LNG μέσα στο τρέχον έτος.
Παράλληλα, περίπου το 60% των εισαγωγών ντίζελ της Ιταλίας προέρχεται από την ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου.
Ο πληθωρισμός στην Ιταλία εκτινάχθηκε στο 5,6% τον Οκτώβριο, με βασικό παράγοντα την άνοδο των τιμών της ενέργειας.
Επί πέντε ημέρες τον περασμένο μήνα, οδηγοί φορτηγών, διαμαρτυρόμενοι για το υψηλό κόστος των καυσίμων, απέκλεισαν βασικούς οδικούς άξονες που οδηγούν προς και έξω από τη Νάπολη, καθώς και την περιοχή γύρω από το λιμάνι της Μεσσήνης στη Σικελία, το οποίο συνδέει το νησί με την ηπειρωτική Ιταλία.
Η Confcommercio Sicilia, ο τοπικός φορέας εκπροσώπησης των επιχειρήσεων, εκτίμησε ότι οι οικονομικές επιπτώσεις μόνο για τη Σικελία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις οδικές μεταφορές, ανήλθαν σε περίπου 50 εκατ. ευρώ μέσα σε αυτές τις πέντε ημέρες.
Περίπου το 70% των φορτηγών που κυκλοφορούν στην Ευρώπη ανήκουν σε στόλους με λιγότερα από 10 οχήματα. Πρόκειται συχνά για οικογενειακές επιχειρήσεις, οι οποίες δυσκολεύονται να απορροφήσουν την αύξηση του κόστους του ντίζελ, καθώς λειτουργούν ήδη με περιορισμένα περιθώρια κέρδους, σύμφωνα με τον Πάτρικ Σούστερ, επικεφαλής του τομέα οδικών εμπορευματικών μεταφορών της Kuehne + Nagel International AG σε παγκόσμιο επίπεδο.
Όπως επισημαίνει, από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, το κόστος των καυσίμων έχει ήδη αυξηθεί κατά περίπου 20%, ενώ οι χρεώσεις για τη μεταφορά εμπορευμάτων έχουν ενισχυθεί κατά περίπου 15%.
Οι αυξήσεις αυτές προκαλούν αλυσιδωτές πληθωριστικές πιέσεις στο σύνολο της οικονομίας.
«Σε μια εφοδιαστική αλυσίδα που έχει διαμορφωθεί και λειτουργεί εδώ και 100 χρόνια, δεν υπάρχει κάποια εύκολη λύση που να μπορεί να εφαρμοστεί από τη μία μέρα στην άλλη», πρόσθεσε.
Ο αποκλεισμός στην Ιταλία τερματίστηκε μόνον όταν η κυβέρνηση διέθεσε περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ για την παροχή φορολογικών πιστώσεων στο ντίζελ και περίπου 70 εκατ. ευρώ για τη στήριξη του αγροτικού τομέα και της αλιείας.
Ωστόσο, όπως συμβαίνει και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η εφαρμογή τέτοιων μέτρων ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω διόγκωσης του ήδη υπέρογκου δημόσιου χρέους.
Η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επιβολή ανώτατου ορίου στις τιμές του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τον περιορισμό του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος.
Την ίδια στιγμή, αρχίζουν να εμφανίζονται ρωγμές και στις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
Τον περασμένο μήνα, καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου κατέγραφαν ραγδαία άνοδο, η Ιταλία ήρθε σε αντιπαράθεση με τη Γερμανία, υποστηρίζοντας ότι η αδυναμία του Βερολίνου να γεμίσει επαρκώς τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου πριν από την έναρξη του χειμώνα τροφοδοτούσε ένα κύμα αγορών πανικού στην αγορά άμεσης παράδοσης (spot market), με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος για όλους τους Ευρωπαίους καταναλωτές.
Σύμφωνα με τον Βόιτσεχ Βρόχνα, υφυπουργό Ενέργειας της Πολωνίας, η Ευρώπη δεν κάνει αρκετά για να προστατεύσει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις από την αύξηση του ενεργειακού κόστους. Και η χώρα του οδεύει προς εκλογές το επόμενο έτος. Το ένα πέμπτο των δαπανών του κρατικού προϋπολογισμού για το τρέχον οικονομικό έτος κατευθύνεται στην άμυνα, εξαιτίας του συνεχιζόμενου πολέμου στη γειτονική Ουκρανία, γεγονός που αφήνει ελάχιστα περιθώρια για τη λήψη μέτρων μετριασμού των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης.
Αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε με ταχύτατους ρυθμούς στην υιοθέτηση σειράς έκτακτων νομοθετικών μέτρων, προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις της κρίσης στις ενεργειακές αγορές και στους καταναλωτές. Αυτή τη φορά, ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επιλέξει διαφορετική προσέγγιση, δίνοντας έμφαση στα μέτρα που μπορούν να ληφθούν σε εθνικό επίπεδο και μεταθέτοντας ουσιαστικά την ευθύνη στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών.
Ο Βρόχνα ανέφερε ότι η βιομηχανία λιπασμάτων έχει εκφράσει ιδιαίτερα έντονα την ανησυχία της για την αύξηση των τιμών της ενέργειας, αλλά και για τις επιπτώσεις που αυτή συνεπάγεται στο κόστος των τροφίμων και στην επισιτιστική ασφάλεια.
Η νορβηγική χημική εταιρεία Yara International ASA, η οποία διαθέτει 21 εργοστάσια στην Ευρώπη, προειδοποίησε κατά την τηλεδιάσκεψη για την παρουσίαση των οικονομικών αποτελεσμάτων της τον περασμένο μήνα ότι, εάν οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, το ενεργειακό της κόστος θα αυξηθεί κατά 450 εκατ. δολάρια σε ετήσια βάση κατά το διάστημα Οκτωβρίου – Δεκεμβρίου.
Παράλληλα, η εταιρεία επεκτείνει την παραγωγική της δυναμικότητα και σε άλλες περιοχές του κόσμου, μεταξύ των οποίων και το Τέξας, προκειμένου να περιορίσει την εξάρτησή της από τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη.
«Η κατάσταση είναι πολύ πιο δύσκολη και σοβαρή σε σχέση με πριν από μερικά χρόνια», δήλωσε ο Βρόχνα. «Με αυτόν τον τρόπο, αφήνουμε περιθώρια στους λαϊκιστές να επικρατήσουν στις εκλογές».
«Το τελειωτικό χτύπημα»
Η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η οποία τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου, θα αναγκάσει την Ευρώπη να αναζητήσει εσπευσμένα εναλλακτικές πηγές προμήθειας, προκειμένου να καλύψει το κενό που θα δημιουργηθεί, το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 15% του συνολικού ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πρόκειται για ποσότητα ισοδύναμη με ένα φορτίο LNG κάθε δύο ημέρες, σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg. Τα κράτη-μέλη θα χρειαστεί να εξασφαλίσουν τις αναγκαίες ποσότητες από τις διεθνείς αγορές, καταβάλλοντας σημαντικά υψηλότερο τίμημα.
Κατά τη διάρκεια συνάντησης των αρμόδιων υπουργών και αξιωματούχων της ΕΕ για θέματα ενέργειας, στις αρχές Οκτωβρίου, τα κράτη-μέλη εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με την επάρκεια του εφοδιασμού μετά την εφαρμογή της απαγόρευσης, σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα που περιήλθε στην κατοχή του Bloomberg.
Ωστόσο, ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, επέμεινε πρόσφατα ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία υπαναχώρηση από την προθεσμία της 1ης Ιανουαρίου.
«Η απαγόρευση θα ισχύσει κανονικά», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου τον περασμένο μήνα.
Η μείωση των ενεργειακών εισαγωγών από τη Ρωσία έχει αντισταθμιστεί από την αύξηση των προμηθειών από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχίες ότι η Ευρώπη απλώς μεταφέρει την εξάρτησή της σε έναν σύμμαχο, ως προς την αξιοπιστία του οποίου εγείρονται πλέον ερωτήματα.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχε απειλήσει νωρίτερα φέτος με απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ, θέτοντας σε κίνδυνο το ήμισυ των ευρωπαϊκών εισαγωγών του συγκεκριμένου καυσίμου.
Η απειλή αυτή οδήγησε τις ευρωπαϊκές χώρες να δεσμευθούν ότι θα αποδεσμεύσουν ποσότητες από τα στρατηγικά τους αποθέματα έκτακτης ανάγκης, συμβάλλοντας στην αποκλιμάκωση μέρους των αυξήσεων των τιμών.
Παράλληλα, τα στοιχεία κατανάλωσης στην Ευρώπη παραμένουν υποτονικά, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ισορροπία στην αγορά αποκαθίσταται εν μέρει μέσω της υποχώρησης της ζήτησης. Τα διυλιστήρια πετρελαίου σε ολόκληρο τον κόσμο έχουν αυξήσει την παραγωγή καυσίμων στο μέγιστο δυνατό επίπεδο, επιδιώκοντας να επωφεληθούν από την εκτόξευση των κερδών τους και ενισχύοντας έτσι την προσφορά.
«Μεταφέρουμε την ενεργειακή μας εξάρτηση από τη μία χώρα στην άλλη
Όλοι αυτοί οι παράγοντες έχουν συμβάλει στον περιορισμό ορισμένων από τις πιέσεις στην αγορά ντίζελ.
Ωστόσο, η κατάσταση απέχει πολύ από το να θεωρείται ελεγχόμενη, καθώς εξακολουθούν να υφίστανται κίνδυνοι για τον εφοδιασμό από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία, ενώ παραμένει ανοιχτό και το ενδεχόμενο επιδείνωσης των καιρικών συνθηκών τους επόμενους μήνες.
Μια συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θεωρείται καθοριστικής σημασίας για την αποκλιμάκωση της κρίσης. Ωστόσο, ακόμη και αν υπάρξουν αλλαγές στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών, θα χρειαστούν έως και έξι μήνες προτού οι επιπτώσεις τους αποτυπωθούν στις τιμές του ντίζελ στην Ευρώπη, εκτιμά ο Πάτρικ Σούστερ της Kuehne + Nagel.
«Με ανησυχεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι, τόσα χρόνια μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία, εξακολουθούμε απλώς να μεταφέρουμε την ενεργειακή μας εξάρτηση από τη μία χώρα στην άλλη», δήλωσε στους δημοσιογράφους τον Οκτώβριο η υπουργός Ενέργειας της Σουηδίας, Έμπα Μπους. «Με δεδομένη την εμπλοκή των ΗΠΑ στην κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, αυτή η αλλαγή εξάρτησης αποδεικνύεται, τουλάχιστον, προβληματική».
Σύμφωνα με την Αν-Σοφί Κορμπό, η Ευρώπη κατάφερε να ξεπεράσει τον χειμώνα του 2022-2023 χάρη σε έναν συνδυασμό παραγόντων: τη δραστική μείωση της ενεργειακής ζήτησης από τη βιομηχανία και τις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, καθώς ο χειμώνας ήταν ήπιος.
Ωστόσο, η μείωση της ζήτησης είχε και μόνιμες αρνητικές συνέπειες για τη βιομηχανική παραγωγή, ενώ η Ευρώπη δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να χάσει και άλλες βιομηχανικές μονάδες.
«Δεν είναι ότι, λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, βρισκόμασταν σε μια εξαιρετική κατάσταση, όπου τα ενεργειακά προβλήματα είχαν επιλυθεί και απολαμβάναμε τιμές ανταγωνιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο», δηλώνει ο Νίκος Κεραμίδας, γενικός διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Metlen Energy & Metals PLC, η οποία λειτουργεί τη μοναδική πλήρως καθετοποιημένη μονάδα παραγωγής αλουμινίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην Ελλάδα.
«Ελπίζουμε, ασφαλώς, ότι θα ληφθούν κάποια μέτρα για τον περιορισμό των επιπτώσεων αυτής της κρίσης».
Ο Κεραμίδας ζητά μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου να δοθεί στα κράτη-μέλη η δυνατότητα να στηρίξουν αποτελεσματικότερα τις ενεργοβόρες βιομηχανίες τους.
Σε διαφορετική περίπτωση, όπως προειδοποιεί, «δεν μπορώ να φανταστώ ότι δεν θα δούμε και άλλα λουκέτα στην Ευρώπη».
Η ΕΕ θέλει να διασφαλίσει ότι αυτή θα είναι η τελευταία ενεργειακή κρίση που πλήττει την Ευρώπη, ποντάροντας στην ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να απεξαρτηθεί από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι δικές της προβλέψεις κάνουν λόγο για σημαντική μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου τα επόμενα χρόνια, ενώ παράλληλα επιχειρεί να επιταχύνει την ηλεκτροποίηση του ενεργειακού συστήματος.
«Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά πιστεύω ότι θα μπορούσαμε να κάνουμε περισσότερα», δήλωσε ο Sjur Jensen, επικεφαλής του τομέα αγορών της σουηδικής ενεργειακής εταιρείας Vattenfall AB. «Πιστεύω ότι μέσα σε μια περίοδο ίσως μόλις πέντε ετών θα μπορούσαμε πράγματι να απαλλαγούμε σχεδόν πλήρως από τις εισαγωγές LNG».
Για ορισμένες επιχειρήσεις, όμως, αυτό θα είναι πολύ αργά. Η εταιρεία πορσελάνινων ειδών Kahla Porzellan, στο κρατίδιο της Θουριγγίας, στην ανατολική Γερμανία, κατασκευάζει εδώ και σχεδόν δύο αιώνες σερβίτσια σε μπαρόκ και αρ ντεκό στιλ.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανακοίνωση του διαχειριστή της εταιρείας, το μηνιαίο κόστος φυσικού αερίου έφτασε πρόσφατα έως και τις 180.000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 70% των λειτουργικών της δαπανών. Έως το τέλος του έτους θα διακόψει τη λειτουργία της, αφήνοντας 100 εργαζομένους χωρίς δουλειά.
«Η πρόσφατη αύξηση του ενεργειακού κόστους ήταν σημαντική», δήλωσε στο Bloomberg ο διαχειριστής αφερεγγυότητας Rolf Rombach. «Αυτή ήταν η χαριστική βολή».
