Με το «πνεύμα των Χριστουγέννων» να ίπταται της αμερικανικής εορταστικής αγοράς, καθώς φωτάκια και τα τεχνητά δέντρα έχουν αρχίσει να εμφανίζονται στους διαδρόμους των καταστημάτων, το πιο τρομακτικό «φάντασμα» της τσέπης των νοικοκυριών, είναι οι δασμοί.
Οι γονείς ανυπομονούν να προσφέρουν δώρα που θα ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να αφήσουν για λίγο τις οθόνες και να ασχοληθούν με κάτι διαφορετικό: μια ρακέτα και μια μπάλα, ένα μπλοκ ζωγραφικής και χρωματιστά μολύβια ή ένα μουσικό όργανο.
Άλλοι, πάλι, θέλουν να χαρίσουν στα παιδιά τους που αγαπούν τα βιντεοπαιχνίδια τις πιο σύγχρονες παιχνιδομηχανές.
Ωστόσο, προειδοποιεί η μεγάλη οικονομική δεξαμενή σκέψης Peterson Institute for International Economics, αν στη λίστα των αγορών περιλαμβάνεται κάποιο δώρο για έναν μικρό αθλητή, καλλιτέχνη, μουσικό ή λάτρη των βιντεοπαιχνιδιών, καλό θα ήταν για τους γονείς να προετοιμαστούν: τα χρήματα για τα φετινά χριστουγεννιάτικα δώρα δεν θα έχουν την ίδια αγοραστική δύναμη που είχαν την εορταστική περίοδο του 2024, ούτε καν την αντίστοιχη περσινή περίοδο, όταν οι δασμοί στα συγκεκριμένα προϊόντα είχαν φτάσει σε πρόσφατα υψηλά επίπεδα.
Καθεμία από αυτές τις δραστηριότητες βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εισαγόμενο εξοπλισμό, ιδίως στα οικονομικότερα προϊόντα που αγοράζουν συνήθως οι περισσότεροι γονείς. Τα μουσικά όργανα, ο αθλητικός εξοπλισμός, τα χρώματα, τα μολύβια και οι κηρομπογιές κατασκευάζονται κατά κύριο λόγο στο εξωτερικό.
Τα στοιχεία για το εμπόριο και τις τιμές αποτυπώνουν μια σαφή και συνεπή εικόνα: οι δασμοί στα συγκεκριμένα προϊόντα έχουν υποχωρήσει ελαφρώς σε σχέση με πέρυσι, παραμένουν, ωστόσο, σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι εισαγωγές έχουν μειωθεί.
Οι τιμές λιανικής είναι πλέον υψηλότερες και δεν πρόκειται να επιστρέψουν στα προηγούμενα επίπεδα, παρά τη μερική αποκλιμάκωση των δασμών. Ακόμη και τα βιντεοπαιχνίδια, μια δραστηριότητα από την οποία πολλοί γονείς προσπαθούν να απομακρύνουν τα παιδιά τους, δεν έμειναν ανεπηρέαστα.
Οι δασμοί κορυφώθηκαν την περσινή εορταστική περίοδο και παραμένουν υψηλοί
Πριν από το 2025, οι εισαγωγές των συγκεκριμένων προϊόντων στις ΗΠΑ – αθλητικού εξοπλισμού, ειδών ζωγραφικής και μουσικών οργάνων – επιβαρύνονταν με σχετικά χαμηλούς δασμούς κατά την είσοδό τους στη χώρα.
Κατά την εορταστική περίοδο του 2024 (Σεπτέμβριος έως Δεκέμβριος), ο πραγματικός δασμολογικός συντελεστής, δηλαδή οι δασμοί που καταβλήθηκαν ως ποσοστό της αξίας των εισαγόμενων προϊόντων που προορίζονται για κατανάλωση, διαμορφώθηκε στο 5,6% για τον αθλητικό εξοπλισμό, στο 5,0% για τα μολύβια και τις κηρομπογιές και στο 5,7% για τα μουσικά όργανα.
Την ίδια περίοδο, βεβαίως, συνέβη και κάτι ακόμη: ο Ντόναλντ Τραμπ εξελέγη για δεύτερη φορά πρόεδρος των ΗΠΑ, έχοντας πραγματοποιήσει προεκλογική εκστρατεία υπέρ της επιβολής δασμών, τους οποίους παρουσίαζε ως το μέσο που θα οδηγούσε σε μια νέα βιομηχανική αναγέννηση της χώρας.
Όταν ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, στις αρχές του 2025, κλιμάκωσε γρήγορα τον εμπορικό πόλεμο κατά της Κίνας, όπου κατασκευάζεται το μεγαλύτερο μέρος αυτών των προϊόντων.
Έως την εορταστική περίοδο του 2025, οι πραγματικοί δασμολογικοί συντελεστές είχαν εκτοξευθεί στο 27,7% για τον αθλητικό εξοπλισμό, στο 26,6% για τα μολύβια και τις κηρομπογιές και στο 21,2% για τα μουσικά όργανα.
Οι συντελεστές αυτοί υποχώρησαν κάπως μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει ορισμένους από τους δασμούς που είχε επιβάλει ο Τραμπ. Η μείωση, ωστόσο, ήταν περιορισμένη.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία έως τον Αύγουστο, οι πραγματικοί δασμολογικοί συντελεστές διαμορφώνονταν στο 17,2% για τον αθλητικό εξοπλισμό, στο 16,1% για τα μολύβια και τις κηρομπογιές και στο 14,1% για τα μουσικά όργανα.
Οι υψηλότεροι δασμοί οδηγούν σε λιγότερα προϊόντα
Τουλάχιστον μέχρι στιγμής, οι δασμοί που επέβαλε ο Τραμπ δεν έχουν οδηγήσει σε βιομηχανική άνθηση στις ΗΠΑ, ούτε όσον αφορά την απασχόληση στη μεταποίηση, ούτε όσον αφορά τις κατασκευές βιομηχανικών εγκαταστάσεων.
Έχουν, ωστόσο, περιορίσει τις εισαγωγές των συγκεκριμένων προϊόντων, μια τάση που αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα στοιχεία του 2025.
Κατά την εορταστική περίοδο του 2025, οι εισαγωγές μουσικών οργάνων από όλες τις χώρες μειώθηκαν κατά 24%, ενώ οι εισαγωγές αθλητικού εξοπλισμού, μολυβιών και κηρομπογιών υποχώρησαν κατά 17% σε κάθε κατηγορία, σε σύγκριση με το 2024.
Στην πραγματικότητα, οι αυξήσεις στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων δεν οδήγησαν τους καταναλωτές στην αναζήτηση εγχώριων εναλλακτικών λύσεων, καθώς τέτοια προϊόντα, στις χαμηλές τιμές που αναζητούν οι περισσότεροι αγοραστές, ουσιαστικά δεν υπάρχουν στην αμερικανική αγορά.
Αντίθετα, οι αυξήσεις των τιμών που προκάλεσαν οι δασμοί περιόρισαν τη ζήτηση στις ΗΠΑ.
Αυτό σήμαινε, στην πράξη, ότι λιγότερα παιδιά βρήκαν κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο ένα μπαστούνι χόκεϊ, μια τρομπέτα ή χρωματιστά μολύβια.
Οι δασμοί μειώθηκαν, αλλά οι τιμές παραμένουν υψηλές
Η μείωση των δασμών αποτελεί αναμφίβολα θετική εξέλιξη, ιδίως για τους εισαγωγείς που έχουν καταβάλει τους σχετικούς δασμούς και τώρα λαμβάνουν επιστροφές χρημάτων. Ωστόσο, ελάχιστο μέρος αυτών των επιστροφών αναμένεται να μετακυλιστεί στους καταναλωτές, οι οποίοι ήταν τελικά εκείνοι που επωμίστηκαν το κόστος.
Η μικρή αποκλιμάκωση των δασμών, πάντως, δεν έχει οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές. Αντιθέτως, οι τιμές και στις τρεις κατηγορίες προϊόντων αυξήθηκαν το 2026 σε σύγκριση με το 2025, ενώ από το 2024 έχουν καταγράψει ταχύτερη άνοδο από εκείνη των βασικών αγαθών (εξαιρουμένων των τροφίμων και της ενέργειας), όπως φαίνεται και στο σχετικό διάγραμμα.
Αυτό οφείλεται σε τρεις λόγους.
Πρώτον, πολλοί εισαγωγείς είχαν προβλέψει την επιβολή των δασμών από τον Τραμπ και πέρασαν μεγάλο μέρος του 2025 διαθέτοντας αποθέματα προϊόντων που είχαν εισαχθεί πριν από την εφαρμογή τους. Ως εκ τούτου, οι τιμές του 2026 εξακολουθούν να αντανακλούν τους υψηλότερους δασμούς που ίσχυαν έως την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, τον Φεβρουάριο του 2026.
Δεύτερον, οι τιμές λιανικής τείνουν να αυξάνονται γρήγορα όταν ανεβαίνει το κόστος, αλλά μειώνονται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς – αν μειωθούν καθόλου – όταν το κόστος υποχωρεί. Έτσι, η ελάφρυνση από τους δασμούς σπάνια αποτυπώνεται στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές στα καταστήματα.
Τρίτον, ο υποκείμενος πληθωρισμός παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Οι τιμές καταναλωτή, εξαιρουμένων των τροφίμων και της ενέργειας, έχουν αυξηθεί κατά 5,7% την τελευταία διετία, καθώς ενισχύονται από τις δευτερογενείς επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν και τα υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα.
Η εξέλιξη αυτή περιορίζει ακόμη περισσότερο την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, αναγκάζοντάς τα να κάνουν ακόμη πιο δύσκολες επιλογές ανάμεσα σε όσα χρειάζονται πραγματικά και σε όσα απλώς επιθυμούν να αποκτήσουν.
Ωστόσο, ο γενικός πληθωρισμός δεν αρκεί από μόνος του για να εξηγήσει αυτές τις αυξήσεις.
Οι τιμές των βασικών αγαθών (εξαιρουμένων των τροφίμων και της ενέργειας) αυξήθηκαν μόλις κατά 2,3% την ίδια περίοδο, ποσοστό πολύ χαμηλότερο από την αύξηση κατά 9,1% που καταγράφηκε στις τιμές των μουσικών οργάνων.
Από τις τρεις κατηγορίες προϊόντων, τα μουσικά όργανα έχουν υποστεί το μεγαλύτερο πλήγμα, καθώς παρουσιάζουν τόσο τις εντονότερες αυξήσεις τιμών όσο και τη μεγαλύτερη μείωση των εισαγωγών.
Ανάλογη αύξηση των δασμών σημειώθηκε και στις παιχνιδομηχανές και τις κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών.
Ο πραγματικός δασμολογικός συντελεστής τους από μηδενικός κατά την εορταστική περίοδο του 2024, εκτοξεύθηκε στο 19,7% το 2025. Αντίστοιχα, οι υπολογιζόμενοι δασμοί αυξήθηκαν από μηδενικά επίπεδα σε 508 εκατ. δολάρια.
Οι εισαγωγές σημείωσαν απότομη άνοδο στις αρχές του 2025, καθώς οι εισαγωγείς έσπευσαν να προμηθευτούν προϊόντα πριν από την επιβολή των δασμών, ενώ την ίδια περίοδο η Nintendo κυκλοφόρησε το Switch 2.
Στη συνέχεια, όμως, οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 33% κατά την εορταστική περίοδο του 2025. Έως τον Αύγουστο του 2026, είχαν υποχωρήσει κατά 10% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2024.
Αυξήθηκαν και οι τιμές λιανικής των συγκεκριμένων προϊόντων, ενώ η ανοδική τους πορεία συνεχίστηκε.
«Μπούμερανγκ»
Οι οικονομικές απώλειες είναι σημαντικές και δεν περιορίζονται μόνο στους Αμερικανούς πωλητές εισαγόμενων μουσικών οργάνων, αθλητικού εξοπλισμού και ειδών ζωγραφικής.
Τα φθηνά εισαγόμενα προϊόντα για αρχάριους δεν ανταγωνίζονται απλώς την αμερικανική μεταποίηση· αντίθετα, συμβάλλουν στη στήριξή της, καθώς ο σημερινός νεαρός που μαθαίνει μουσική με μια εισαγόμενη κιθάρα ή ένα αρχικό σετ ντραμς μπορεί αύριο να γίνει αγοραστής μιας αμερικανικής κιθάρας Gibson ή ενός σετ ντραμς Ludwig.
Ανάλογη είναι η εικόνα και σε άλλα προϊόντα, όπως τα ποδήλατα βουνού. Η Trek, για παράδειγμα, κατασκευάζει τα βασικά και μεσαίας κατηγορίας μοντέλα της στην Ασία, ενώ τα κορυφαία της ποδήλατα παράγονται στο Ουισκόνσιν. Αντίστοιχα, στο αμερικανικό ποδόσφαιρο, το εργοστάσιο της Wilson στο Οχάιο κατασκευάζει τις επίσημες μπάλες αγώνων του NFL.
Εταιρείες όπως αυτές έχουν ήδη οργανώσει την παραγωγή τους με αυτόν τον τρόπο: κατασκευάζουν τα οικονομικότερα προϊόντα τους στο εξωτερικό και τα προϊόντα υψηλής ποιότητας στην εγχώρια αγορά.
Αυτό ακριβώς το μοντέλο εντοπίζουν και οι Bernard, Fort, Smeets και Warzynski στη μελέτη τους: οι επιχειρήσεις που μεταφέρουν μέρος της παραγωγής τους στο εξωτερικό εξακολουθούν να κατασκευάζουν τα ίδια προϊόντα στη χώρα προέλευσής τους, αλλά αναβαθμίζουν την παραγωγή τους προς προϊόντα υψηλότερης ποιότητας και στρέφουν το εργατικό δυναμικό τους προς θέσεις εργασίας που σχετίζονται με την τεχνολογία.
Επομένως, η επιβολή δασμών στον βασικό εξοπλισμό για αρχάριους περιορίζει τη μελλοντική πελατειακή βάση των ίδιων των εγχώριων παραγωγών που υποτίθεται ότι οι δασμοί αποσκοπούν να προστατεύσουν.
Και οι απώλειες δεν περιορίζονται στους εισαγωγείς, τους λιανοπωλητές ή τους κατασκευαστές.
Πρώτον, η πρόσβαση σε εναλλακτικές δραστηριότητες αντί της ενασχόλησης με τις οθόνες γίνεται ολοένα και δυσκολότερη, την ώρα που οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με το πρόβλημα του εθισμού των παιδιών στις οθόνες και την αύξηση των ποσοστών παιδικής παχυσαρκίας.
Οι δασμοί αύξησαν, βεβαίως, και τις τιμές των βιντεοπαιχνιδιών. Παράλληλα, όμως, κατέστησαν πιο δυσεύρετες τις εναλλακτικές δραστηριότητες και, στην περίπτωση των μουσικών οργάνων, σημαντικά ακριβότερες.
Δεύτερον, οι γονείς δεν είναι οι μόνοι αγοραστές αυτών των προϊόντων. Τα σχολικά προγράμματα μουσικής, καλλιτεχνικών και αθλητισμού προμηθεύονται μουσικά όργανα, αθλητικό εξοπλισμό, χρώματα και μολύβια, λειτουργώντας με συγκεκριμένους και περιορισμένους προϋπολογισμούς.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε επιπλέον δολάριο που καταβάλλεται σε δασμούς αντιστοιχεί σε λιγότερο εξοπλισμό για τα παιδιά που τον χρησιμοποιούν.
Για πολλές οικογένειες χαμηλού εισοδήματος, μάλιστα, τα σχολικά προγράμματα αποτελούν τη μοναδική δυνατότητα πρόσβασης σε τέτοιες δραστηριότητες. Η σχολική τρομπέτα ή ο εξοπλισμός που διατίθεται από την αθλητική ομάδα μπορεί να είναι η μοναδική ευκαιρία ενός παιδιού να ασχοληθεί με τη μουσική ή τον αθλητισμό.
Όταν τα σχολεία περιορίζουν τις αγορές τους, οι οικογένειες χαμηλού εισοδήματος είναι εκείνες που πλήττονται πρώτες.
Τρίτον, πολλές από τις απώλειες δεν μπορούν απλώς να αποτιμηθούν σε χρήματα. Η έκφραση στο πρόσωπο ενός παιδιού όταν ξετυλίγει το πρώτο του δώρο, μια κιθάρα, ένα γάντι του μπέιζμπολ ή ένα σετ χρωματιστών μολυβιών, διαρκεί μόνο λίγες στιγμές.
Το ίδιο το δώρο, όμως, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας ενασχόλησης με τη μουσική, τον αθλητισμό ή την τέχνη που θα διαρκέσει μια ολόκληρη ζωή. Ακόμη και για εκείνους που κάποια στιγμή θα εγκαταλείψουν αυτές τις δραστηριότητες, η εμπειρία μπορεί να αφήσει πίσω της μια διαχρονική αγάπη και εκτίμηση γι’ αυτές.
Τα σχολικά προγράμματα μουσικής, αθλητισμού και καλλιτεχνικών ήταν εκείνα που έδωσαν σε παιδιά από φτωχές και εργατικές οικογένειες, όπως ο Κουίνσι Τζόουνς, η Γουίλμα Ρούντολφ και ο Άντι Γουόρχολ, την ευκαιρία να ξεκινήσουν τη διαδρομή τους προς την παγκόσμια αναγνώριση.
Αυτές οι απώλειες δεν καταγράφονται σε κανένα τελωνείο, είναι όμως απολύτως πραγματικές.
Οι δασμοί δεν επιβαρύνουν απλώς τα εισαγόμενα προϊόντα. Επιβαρύνουν και τις βιωματικές δραστηριότητες μακριά από τις οθόνες, εκείνες που εμπλουτίζουν τη ζωή των παιδιών και τροφοδοτούν τον αμερικανικό πολιτισμό.
Ο μύθος της «προστασίας»
Οι δασμοί υποτίθεται ότι θα προστάτευαν την αμερικανική βιομηχανία. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν συνέβη: δεν υπάρχει καμία αναγέννηση της εγχώριας μεταποίησης που να δικαιολογεί την επιβολή τους.
Αντίθετα, αυτό που ενδέχεται να επιτυγχάνουν είναι να σβήνουν τις σπίθες του πάθους και της δημιουργικότητας της επόμενης γενιάς προτού καν προλάβουν να ανάψουν.
Και ενώ η αμερικανική κυβέρνηση έχει χορηγήσει ειδικές δασμολογικές απαλλαγές σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις, οι οποίες παράγουν πολλά άλλα προϊόντα, τα αγαθά που συμβάλλουν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, ανθρώπινου κεφαλαίου και χαράς στη ζωή των παιδιών δεν έτυχαν αντίστοιχης ελάφρυνσης.
Αλίμονο! Τι χριστουγεννιάτικη απογοήτευση!*
*Το «Bah, humbug» αποτελεί χαρακτηριστική έκφραση του Εμπενίζερ Σκρουτζ από τη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» του Ντίκενς. Εδώ λειτουργεί με ειρωνικό, σαρκαστικό τρόπο.
