Τράπεζες: Εναλλακτικό δρόμο χωρίς ενιαία εγγύηση καταθέσεων αναζητά η ΕΕ

Ο νέος επικεφαλής της κορυφαίας ρυθμιστικής αρχής τραπεζών της Ευρώπης επεξεργάζεται εναλλακτικές λύσεις για την αντιμετώπιση του κατακερματισμού της ευρωπαϊκής αγοράς δανεισμού, χωρίς να απαιτείται η δημιουργία ενός πολιτικά αμφιλεγόμενου κοινού συστήματος εγγύησης καταθέσεων.

Ο Φρανσουά-Λουί Μισό δήλωσε στους Financial Times ότι η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) εξετάζει «νέους τύπους ρυθμίσεων», ώστε να παρέχονται στις εθνικές αρχές «οι διαβεβαιώσεις» ότι οι τράπεζες θα στηρίζουν τις μονάδες τους σε άλλες χώρες της ΕΕ σε περίπτωση κρίσης.

Όπως ανέφερε ο νέος πρόεδρος της EBA, η Αρχή καταρτίζει σχέδια μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ενίσχυση του διασυνοριακού δανεισμού στην ΕΕ, χωρίς να χρειάζεται να ξεπεραστούν οι χρόνιες πολιτικές αντιρρήσεις στη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων (EDIS).

«Αρχίσαμε να το συζητάμε με το συμβούλιό μας, με άλλες αρχές», δήλωσε ο Μισό. «Αρχίσαμε να διερευνούμε ποιες δυνατότητες θα μπορούσαν να υπάρξουν ανεξάρτητα» από ένα τέτοιο σύστημα, πρόσθεσε.

Το πολιτικό αδιέξοδο της κοινής εγγύησης

Η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλισης των τραπεζικών καταθέσεων θεωρείται εδώ και χρόνια κρίσιμο βήμα για ένα περισσότερο ενοποιημένο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.

Οι δηλώσεις του Μισό, ωστόσο, δείχνουν ότι το εγχείρημα εξακολουθεί να παραμένει εγκλωβισμένο στις πολιτικές διαφωνίες, αναγκάζοντας τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής να εξετάσουν εναλλακτικές επιλογές.

Νωρίτερα φέτος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδια για την «επανεξέταση και απλοποίηση της δομής του πλαισίου ασφάλισης καταθέσεων» στην ΕΕ, «τόσο σε κεντρικό όσο και σε εθνικό επίπεδο».

Οι αξιωματούχοι των Βρυξελλών αναμένεται να παρουσιάσουν αναλυτικές προτάσεις το πρώτο τρίμηνο του επόμενου έτους, στο πλαίσιο ευρύτερων τραπεζικών μεταρρυθμίσεων.

Στο τραπέζι ένα σύστημα δύο επιπέδων

Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις συζητήσεις, η βασική ιδέα που εξετάζεται είναι ένα σύστημα δύο επιπέδων. Οι μεγαλύτερες τράπεζες θα καλύπτονται από έναν μηχανισμό ευρωπαϊκού επιπέδου, ο οποίος θα στηρίζεται στο υφιστάμενο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης, ενώ οι μικρότερες θα παραμένουν στα εθνικά συστήματα εγγύησης καταθέσεων.

Ένας μηχανισμός ρευστότητας θα συνδέει τα δύο επίπεδα, με το κοινό ευρωπαϊκό σκέλος να λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για τα εθνικά συστήματα.

Παραμένει, ωστόσο, ασαφές αν αυτή η σύνδεση θα παρέχει μόνο προσωρινή χρηματοδότηση ρευστότητας σε περιόδους κρίσης ή αν θα καλύπτει πλήρως και τις ζημιές, σε περίπτωση κατάρρευσης μιας τράπεζας και αδυναμίας των εθνικών συστημάτων να ανταποκριθούν στο κόστος.

Η δεύτερη επιλογή αποτελεί πολιτικό ανάθεμα για χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, αλλά και για άλλα κράτη που αντιτίθενται εδώ και χρόνια στη λεγόμενη αμοιβαιοποίηση των ζημιών στην ΕΕ.

Άλλες χώρες αντιμετωπίζουν επίσης με σκεπτικισμό τον διαχωρισμό των μεγάλων τραπεζών από τις υπόλοιπες, φοβούμενες ότι τα εθνικά συστήματα —τα οποία χρηματοδοτούνται από τις ίδιες τις τράπεζες— θα μείνουν με ανεπαρκείς πόρους.

Τα εμπόδια στις διασυνοριακές δραστηριότητες

Οι τράπεζες υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η απουσία κοινού συστήματος ασφάλισης καταθέσεων στην ΕΕ εμποδίζει τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις και εξαγορές, καθώς και την ανάπτυξή τους. Και αυτό διότι κάνει τις εθνικές αρχές πιο επιφυλακτικές απέναντι στην ελεύθερη μεταφορά κεφαλαίων μεταξύ θυγατρικών τραπεζικών ομίλων σε διαφορετικά κράτη-μέλη.

«Η συζήτηση δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε μια επιλογή ανάμεσα σε ένα μοντέλο πλήρους αμοιβαιοποίησης των ζημιών, έναν μηχανισμό στήριξης αποκλειστικά για τη ρευστότητα ή την πλήρη απουσία προόδου», ανέφερε η Επιτροπή.

«Η μελλοντική πρόταση αναμένεται να ευθυγραμμίσει καλύτερα τις ευθύνες με τη χρηματοδότηση και να αντιμετωπίσει τις εναπομένουσες αδυναμίες των συστημάτων εγγύησης καταθέσεων ως προς τη ρευστότητα», πρόσθεσε.

Η Επιτροπή παρουσίασε για πρώτη φορά προτάσεις για τη δημιουργία του κοινού συστήματος το 2015. Οι διαπραγματεύσεις, όμως, δεν ευοδώθηκαν, λόγω της αντίστασης χωρών, μεταξύ των οποίων η Γερμανία. Οι χώρες αυτές υποστήριζαν ότι ένας τέτοιος μηχανισμός θα δημιουργούσε ηθικό κίνδυνο, ενθαρρύνοντας τις τράπεζες να αναλαμβάνουν μεγαλύτερα ρίσκα.

Δεσμεύσεις στήριξης και το σκανδιναβικό παράδειγμα

Μεταξύ των εναλλακτικών που εξετάζει η EBA περιλαμβάνονται δεσμευτικές υποχρεώσεις των τραπεζών να παρέχουν, σε περίπτωση κρίσης, χρηματοδότηση από τη μητρική εταιρεία προς τις μονάδες τους σε άλλες χώρες. Την τήρηση αυτών των δεσμεύσεων θα μπορούσαν να επιβάλλουν οι εποπτικές αρχές.

Οι τράπεζες θα μπορούσαν επίσης να ενθαρρυνθούν να ακολουθήσουν το παράδειγμα σκανδιναβικών ομίλων, όπως η SEB και η Nordea. Οι συγκεκριμένες τράπεζες έχουν απλοποιήσει τις διασυνοριακές δραστηριότητές τους, μετατρέποντας τις εθνικές θυγατρικές τους, που υπόκεινται σε αυτοτελείς απαιτήσεις κεφαλαίων και ρευστότητας, σε υποκαταστήματα με λιγότερο αυστηρό ρυθμιστικό καθεστώς.

Ο Μισό δήλωσε ότι «υπάρχουν πολλοί τομείς στους οποίους θα μπορούσε να προχωρήσει η ενοποίηση και οι οποίοι δεν αποτελούν τόσο έντονα πολιτικά ζητήματα» όσο ένα σύστημα ασφάλισης καταθέσεων.

Όπως εξήγησε, οι διαφορές μεταξύ των χωρών της ΕΕ στους κανόνες προστασίας των καταναλωτών, στις διαδικασίες ένταξης καινούριων πελατών, στη φορολογία και στα καθεστώτα αφερεγγυότητας λειτουργούν επίσης ως «εμπόδια στην ενιαία αγορά» τραπεζικών υπηρεσιών.

Το πρόβλημα μεγέθους των ευρωπαϊκών τραπεζών

Σύμφωνα με τον επικεφαλής της EBA, οι ευρωπαϊκές τράπεζες χάνουν μερίδιο στη χορήγηση δανείων προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις στις εγχώριες αγορές τους, τόσο από ξένες τράπεζες όσο και από μη τραπεζικούς φορείς, όπως οι όμιλοι ιδιωτικής πίστωσης.

«Πιστεύουμε ότι υπάρχει, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, ένα ζήτημα μεγέθους, τόσο για τις τράπεζες χονδρικής […] όσο και για τη λιανική τραπεζική στην Ευρώπη», ανέφερε.

Πρόσθεσε ότι το πρόβλημα γίνεται εντονότερο λόγω της αυξανόμενης ανάγκης των τραπεζών για «σημαντικές επενδύσεις» στην τεχνητή νοημοσύνη και σε άλλες καινούριες τεχνολογίες.

Ανάλυση της ίδιας της Επιτροπής διαπίστωσε ότι οι πέντε μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες κατέχουν συνολικά το 45% του τραπεζικού ενεργητικού στις ΗΠΑ. Αντίθετα, οι πέντε μεγαλύτερες τράπεζες της ΕΕ αντιπροσωπεύουν μόλις το 31% του συνολικού τραπεζικού ενεργητικού στην Ένωση.

Η διαφωνία για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις

Ο πρόεδρος της EBA απέρριψε τις αιτιάσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών ότι υπόκεινται σε υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις από τους ανταγωνιστές τους στη Wall Street.

Όπως δήλωσε, οι υπολογισμοί της Αρχής δείχνουν ότι, ακόμη και μετά την πρόσφατη χαλάρωση των αμερικανικών κανόνων, οι απαιτήσεις στις ΗΠΑ παραμένουν αυστηρότερες από εκείνες που ισχύουν για τις τράπεζες της ΕΕ.

«Δεν συμμεριζόμαστε το επιχείρημα που ακούμε από τις τράπεζες ότι “φυσικά και βρισκόμαστε σε μειονεκτική θέση έναντι των αμερικανικών τραπεζών”. Πιστεύουμε ότι η κατάσταση είναι πολύ πιο σύνθετη», ανέφερε.

Ωστόσο, δήλωσε ότι η EBA θα παρουσιάσει για πρώτη φορά την εκτίμησή της για το βέλτιστο επίπεδο κεφαλαίων των ευρωπαϊκών τραπεζών, ώστε να τους προσφέρει μεγαλύτερη βεβαιότητα.

«Το ερώτημα που θέτει ο κλάδος, υποθέτω, είναι προς ποια κατεύθυνση κινούνται οι κεφαλαιακές απαιτήσεις, αν θα συνεχίσουν να αυξάνονται και ποιο είναι το απαιτούμενο σημείο ισορροπίας. Και πιστεύω ότι θα πρέπει να είμαστε σε θέση να τους δώσουμε μια απάντηση», δήλωσε.