Δημόσιο χρέος: Τα στοιχήματα της επόμενης ημέρας

Η υποχώρηση του δημόσιου χρέους κοντά στο 137% του ΑΕΠ στο τέλος του 2026, την οποία προανήγγειλε χθες ο Κυριάκος Πιερρακάκης, φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα τι στηρίζει την αποκλιμάκωση και ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται για να συνεχιστεί. Οι πρόωρες αποπληρωμές περιορίζουν τις υποχρεώσεις του Δημοσίου, τα πλεονάσματα ενισχύουν τη δημοσιονομική του θέση και η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ βοηθά τον σχετικό δείκτη. Η διατήρηση αυτών των συνθηκών, όμως, αποτελεί διαρκές στοίχημα για την οικονομία.

Μιλώντας στην 18η Ετήσια Σύνοδο του International Forum of Sovereign Wealth Funds, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών παρουσίασε την πτώση από τα επίπεδα του 208%–209% μετά την πανδημία ως στοιχείο αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Συνέδεσε, παράλληλα, τη δημοσιονομική πορεία με την προσπάθεια προσέλκυσης μακροπρόθεσμων επενδύσεων. Το 137% παραμένει εκτίμηση για το τέλος του έτους.

Η αποκλιμάκωση δεν περιορίζεται στη σχέση χρέους προς ΑΕΠ. Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το χρέος στο τέλος του δεύτερου τριμήνου του 2026 διαμορφώθηκε στα 358,647 δισ. ευρώ, μειωμένο κατά σχεδόν 10 δισ. ευρώ σε έναν χρόνο. Ο σχετικός δείκτης υποχώρησε στο 140,8% του ΑΕΠ.

Οι αποπληρωμές και το όφελος των τόκων

Βασικό εργαλείο της κυβερνητικής στρατηγικής είναι η πρόωρη εξόφληση υποχρεώσεων. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιάσει το υπουργείο, οι σχετικές κινήσεις για το 2026 αναμένονται συνολικά περίπου στα 12,84 δισ. ευρώ, με εκτιμώμενη εξοικονόμηση τόκων περίπου 370 εκατ. ευρώ ετησίως.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει διμερή δάνεια του πρώτου μνημονίου, περιορισμό εντόκων γραμματίων και πρόωρες εξοφλήσεις άλλων υποχρεώσεων. Η αξιοποίηση διαθεσίμων μειώνει μελλοντικές πληρωμές και περιορίζει την ανάγκη αναχρηματοδότησης.

Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διάκριση στη συζήτηση για την αξιοποίηση αυτών των χρημάτων. Η αποπληρωμή κεφαλαίου είναι χρηματοοικονομική συναλλαγή, ενώ μια πρόσθετη κοινωνική ή επενδυτική δαπάνη επηρεάζει το δημοσιονομικό αποτέλεσμα και υπόκειται στους κανόνες δαπανών. Επομένως, τα ποσά των αποπληρωμών δεν μετατρέπονται αυτομάτως σε ισόποσο περιθώριο παροχών.

Ο ρόλος του ονομαστικού ΑΕΠ

Η πορεία του δείκτη εξαρτάται και από τον παρονομαστή του. Όταν το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται, το χρέος ως ποσοστό του μπορεί να υποχωρεί ακόμη και χωρίς αντίστοιχη μείωση των υποχρεώσεων σε ευρώ.

Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική ανάπτυξη και οι μεταβολές των τιμών επηρεάζουν την εικόνα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι ο πληθωρισμός αποτελεί χωρίς κόστος μηχανισμό αποκλιμάκωσης. Είναι γεγονός πως η ακρίβεια πιέζει τα εισοδήματα και μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερο χρήμα, επιβαρύνοντας την οικονομική δραστηριότητα.

Η σημασία του ονομαστικού ΑΕΠ αναδεικνύεται και στην πρόσφατη αξιολόγηση της Fitch στις 7 Νοεμβρίου. Ο οίκος προβλέπει χρέος 124,6% του ΑΕΠ το 2028, στηριζόμενος σε συνδυασμό πλεονασμάτων, ονομαστικής ανάπτυξης και ενεργής διαχείρισης των υποχρεώσεων. Παρά τη βελτίωση, το υψηλό χρέος εξακολουθεί να περιορίζει την πιστοληπτική αξιολόγηση.

Η προστασία απέναντι στα επιτόκια

Το Δημόσιο διαθέτει σημαντικές άμυνες απέναντι στις διακυμάνσεις των αγορών. Σύμφωνα με την ίδια παρουσίαση της Fitch, η μέση διάρκεια του χρέους φθάνει τα 19 έτη, ενώ μεγάλο μέρος του έχει σταθερό επιτόκιο ή ευνοϊκούς όρους. Αυτό περιορίζει την ταχύτητα με την οποία μια αύξηση των αποδόσεων μεταφέρεται στο συνολικό κόστος εξυπηρέτησης.

Η προστασία αυτή, πάντως, δεν προστατεύει πλήρως την οικονομία από μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών επιτοκίων. Η ακριβότερη χρηματοδότηση πιέζει κυρίως επιχειρήσεις και δανειολήπτες κυμαινόμενου επιτοκίου, περιορίζοντας πόρους για κατανάλωση και επενδύσεις. Η πιθανή εξασθένηση της ανάπτυξης έχει σημασία και για τη συνέχεια της δημοσιονομικής προσπάθειας.