Αγρότες: Νέα χρονιά, παλιά αδιέξοδα – Το «στοίχημα»

Πίσω από τη μεγάλη εικόνα που προσπαθεί να χτίσει η κυβέρνηση, προτάσσοντας τη χάραξη μιας «εθνικής στρατηγικής» για τη γεωργία και τα δισεκατομμύρια που διακινούνται μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), ο πρωτογενής τομέας της χώρας μπαίνει στο 2026, κουβαλώντας χρόνια και άλυτα προβλήματα, τα οποία θέτουν σε κίνδυνο την επιβίωση για τους αγρότες, κτηνοτρόφους, μελισσοκόμους της χώρας.

Τρανταχτή απόδειξη οι μεγαλειώδεις, μαζικές και δυναμικές κινητοποιήσεις που λαμβάνουν χώρα τις τελευταίες εβδομάδες, οι οποίες φέρνουν στην επιφάνεια το αδιέξοδο που επικρατεί.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, του Οργανισμού Πληρωμών που καλείται να διαχειριστεί κοινοτικά κονδύλια ύψους 3 δισ. ευρώ και να αποδοθούν σε πάνω από 620.000 αγρότες και κτηνοτρόφους, μονοπώλησε το 2025

Χαρακτηριστικό είναι ότι τα αιτήματα που αποτελούν «κόκκινη» γραμμή για την επιβίωση παραμένουν τα τελευταία χρόνια διαχρονικά: Εισόδημα που να εξασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση, παραγωγή με προοπτική, που θα επιτρέπει την παραμονή στον τόπο τους, στα χωριά τους, στα χωράφια τους, στα κοπάδια τους, στις εκμεταλλεύσεις τους.

Καθώς το 2026 ξεκινά, το ερώτημα δεν είναι αν θα κλιμακωθούν οι κινητοποιήσεις, αλλά αν θα υπάρξει ουσιαστική και πραγματική αντιμετώπιση των προβλημάτων για να μην μείνει ο πρωτογενής τομέας, για έναν ακόμη χρόνο, στο περιθώριο της ανάπτυξης, που όλοι επικαλούνται, αλλά κανείς δεν υλοποιεί.

Το στοίχημα του ΟΠΕΚΕΠΕ

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, του Οργανισμού Πληρωμών που καλείται να διαχειριστεί κοινοτικά κονδύλια ύψους 3 δισ. ευρώ και να αποδοθούν σε πάνω από 620.000 αγρότες και κτηνοτρόφους, μονοπώλησε το 2025.

Για χιλιάδες αγρότες και κτηνοτρόφους, η επιδότηση δεν αποτελεί συμπληρωματικό εισόδημα, αλλά βασικό μέσο επιβίωσης. Οι απάτες και οι παρατυπίες, η διασπάθιση κοινοτικών κονδυλίων, που διαπράχθηκαν τα τελευταία χρόνια, έφεραν στο προσκήνιο το μέγεθος της διαπλοκής και της διαφθοράς, που είχε απλώσει τα πλοκάμια στις αγροτικές επιδοτήσεις, προκαλώντας ζημιές, τις οποίες καλούνται να πληρώσουν οι πραγματικοί παραγωγοί που βρίσκονται νυχθημερόν στο κοπάδι, στο χωράφι, στην εκμετάλλευση.

Η νέα μεταρρύθμιση της ενσωμάτωσης των δομών και των αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, ως Γενική Διεύθυνση Ελέγχων, Ενισχύσεων και Πληρωμών, αποτελεί  «στοίχημα» για την κυβέρνηση. Ωστόσο, έχει προκαλέσει και αντιδράσεις, καθώς διάχυτη είναι η ανησυχία και η αβεβαιότητα στον αγροτικό κόσμο για το αν θα λειτουργήσει προς όφελός του ή θα κληθούν εκ νέου να πληρώσουν στα …σπασμένα.

Παρόλα αυτά, το νέο «μοντέλο» λειτουργεί επίσημα από την 1η Ιανουαρίου 2026 και σύμφωνα με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις στοχεύει «στην αναβάθμιση της διαχείρισης των κοινοτικών πόρων».

Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με τις ίδιες ανακοινώσεις διασφαλίζεται η διαφάνεια και αξιοπιστία πόρων και διαδικασιών, ταχύτερη και αρτιότερη υλοποίηση των προγραμμάτων κοινοτικών ενισχύσεων και πληρωμών, ομοιόμορφη αντιμετώπιση των δικαιούχων μέσω τυποποιημένων και ενιαίων διαδικασιών.

Επίσης, θα εξασφαλίζεται η «αυστηρή τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων και συνεπή εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου», καθώς και η «αξιοποίηση επιχειρησιακών δεδομένων για τη λήψη αποφάσεων, την προώθηση της καινοτομίας και τη συνεχή βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών».

Ενέργεια, καύσιμα, λιπάσματα και ζωοτροφές διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό μείγμα, το οποίο δεν αντισταθμίζεται από τις τιμές πώλησης των προϊόντων, οι οποίες παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα

Η νέα ΚΑΠ, η Mercosur

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ, που θα ξεκινήσουν το 2026 και το μέτωπο με την εμπορική συμφωνία ΕΕ – Mercosur θα κρίνουν πολλά.

Ωστόσο, η προτεινόμενη μείωση των διαθέσιμων κονδυλίων κατά 87 δισ. ευρώ (ποσοστό 30% μικρότερο σε σχέση με πριν) για τη νέα ΚΑΠ της περιόδου 2028–2034, αναμένεται να φέρει ριζικές ανατροπές σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις και τις επενδύσεις στον πρωτογενή τομέα.

Οι συζητήσεις τη νέα ΚΑΠ, σε συνδυασμό με τη συζήτηση για την εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur, εντείνουν τις ανησυχίες για αθέμιτο ανταγωνισμό από φθηνότερα εισαγόμενα προϊόντα, χαμηλότερων προδιαγραφών.

Οι χαμηλές τιμές και το υψηλό κόστος για τους αγρότες

Διαχρονικό πρόβλημα για τον αγροτικό κόσμο αποτελεί το κόστος παραγωγής. Ενέργεια, καύσιμα, λιπάσματα και ζωοτροφές διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό μείγμα, το οποίο δεν αντισταθμίζεται από τις τιμές πώλησης των προϊόντων, οι οποίες παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα

Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιδείνωσε τα πράγματα, αφού η αύξηση του ενεργειακού κόστους και οι σημαντικές διαταραχές στις παγκόσμιες αγορές πρώτων υλών είχαν άμεσες επιπτώσεις στο κόστος καλλιέργειας.

Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια και οι αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές, έχει πλήξει δυσανάλογα τον πρωτογενή τομέα.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά, καθώς ενώ ο μέσος αγροτικός μισθός στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίζεται κοντά στις 28.800 ευρώ ετησίως, στην Ελλάδα το μέσο δηλωθέν αγροτικό εισόδημα μετά βίας ξεπερνά τις 5.000 ευρώ. Την ίδια στιγμή, ένα μικρό ποσοστό μεγάλων εκμεταλλεύσεων συγκεντρώνει πολλαπλάσια έσοδα, εντείνοντας τις ανισότητες στο εσωτερικό του κλάδου.

Θύματα οι αγρότες της κλιματικής κρίσης

Η κλιματική κρίση είναι εδώ, και ένα από τα… θύματά της είναι η αγροτική παραγωγή και ο πρωτογενής τομέας. Αν και το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής δεν απασχολεί μεμονωμένες περιοχές αλλά ολόκληρο τον πλανήτη, η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια πλήττεται σοβαρά από το καταστροφικό της πέρασμα.

Η συχνότητα και η σοβαρότητα των ακραίων κλιματικών και καιρικών φαινομένων, όπως οι καύσωνες, η ξηρασία και οι πλημμύρες, αυξάνονται διαρκώς, ενώ ανεξίτηλο θα μείνει στις μνήμες το σημάδι που άφησε ο Daniel στη Θεσσαλία, του οποίου οι καταστροφικές συνέπειες είναι ορατές ακόμα και σήμερα.

Η αυξανόμενη ζέστη, η ανομβρία και η ξηρασία αποτελούν τους νέους «εχθρούς» των αγροτών, οι οποίοι όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλη την Ευρώπη, βλέπουν καλλιέργειες να καταστρέφονται, παραγωγές και κοπάδια να χάνονται, το κόστος να ανεβαίνει, οι παραγωγές των προϊόντων να βαίνουν συνεχώς μειούμενες και οι ίδιοι να οδηγούνται σε απώλεια του εισοδήματος τους.

Πάγιο αίτημα του αγροτικού κόσμου αποτελεί η αλλαγή του αναχρονιστικού κανονισμού του ΕΛΓΑ, η οποία έχει μείνει στα «χαρτιά» τις τελευταίες δεκαετίες. Ειδικότερα, ζητούν ο ΕΛΓΑ να ασφαλίζει και να αποζημιώσει την παραγωγή και το κεφάλαιο στο 100% απ’όλους τους φυσικούς κινδύνους και νόσους σε όλα τα στάδια της παραγωγής με επαρκή κρατική χρηματοδότηση.

Ως απάντηση στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία, οι κυβερνητικές εξαγγελίες εστιάζουν στην προσαρμογή και τις κατευθύνσεις των «πράσινων» πολιτικών, αλλά η εφαρμογή και η αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών έχουν μείνει …πίσω.