Περισσότεροι από δύο αιώνες βρετανικής κυριαρχίας επί των Νήσων Τσάγκος φτάνουν στο τέλος τους, μετά την απόφαση της κυβέρνησης να παραχωρήσει την κυριαρχία του αρχιπελάγους του Ινδικού Ωκεανού στον Μαυρίκιο και να καταβάλλει ετήσιο τέλος για να επιτρέψει στη Βρετανία και τις ΗΠΑ να διατηρήσουν μια σημαντική στρατιωτική βάση στην περιοχή.
Η συμφωνία για την παράδοση του ελέγχου του νησιωτικού συμπλέγματος είναι μία από τις πιο σημαντικές αποφάσεις του Στάρμερ σε θέματα ασφάλειας από την ανάληψη της εξουσίας τον Ιούλιο του 2024
Ο πρωθυπουργός Kιρ Στάρμερ προχώρησε με το σχέδιο παρά τις ανησυχίες για το κόστος των 3,4 δισεκατομμυρίων λιρών (4,6 δισεκατομμύρια δολάρια), καθώς και την αντίθεση της ηγέτιδας του Συντηρητικού Κόμματος Κέμι Μπάντενοχ, του ηγέτη του Reform UK Νάιτζελ Φάρατζ και των αυτοχθόνων κατοίκων των νήσων Τσάγκος που επιδιώκουν την ανεξαρτησία. Ενώ οι ΗΠΑ ενέκριναν τη μεταβίβαση της κυριαρχίας πέρυσι, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει πλέον αλλάξει τη θέση του, καταδικάζοντας τη συμφωνία ως «μεγάλη βλακεία», ακριβώς καθώς πλησίαζε η τελική έγκρισή της από το βρετανικό κοινοβούλιο.
Η συμφωνία για την παράδοση του ελέγχου του νησιωτικού συμπλέγματος είναι μία από τις πιο σημαντικές αποφάσεις του Στάρμερ σε θέματα ασφάλειας από την ανάληψη της εξουσίας τον Ιούλιο του 2024. Παρά τις αντιρρήσεις του Tραμπ, δεν υπάρχουν πολλές πιθανότητες ανατροπής της απόφασης, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Μαυρίκιος έχουν ήδη υπογράψει συνθήκη που επιτρέπει τη μεταβίβαση.
Η ιστορία των νησιών Τσάγκος
Τα νησιά Τσάγκος βρίσκονται νότια της Βομβάης στην Ινδία και ανατολικά της Τανζανίας, αποικίστηκαν αρχικά από τη Γαλλία, η οποία διοικούσε το έδαφος ως εξαρτημένο από τον Μαυρίκιο. Το Ηνωμένο Βασίλειο απέκτησε τον έλεγχο του Μαυρίκιου τη δεκαετία του 1810 και διατήρησε την ίδια διοικητική ρύθμιση. Το 1965, η Βρετανία καθιέρωσε τις νήσους Τσάγκος ως ξεχωριστό έδαφος, κατέβαλε στον Μαυρίκιο αποζημίωση ύψους 3 εκατομμυρίων λιρών και συμφώνησε να επιτρέψει στις ΗΠΑ να λειτουργήσουν εκεί μια στρατιωτική βάση για αρχικά 50 χρόνια, με αντάλλαγμα έκπτωση σε πυρηνικούς πυραύλους και κοινή χρήση της εγκατάστασης.
Περίπου 1.360 κάτοικοι των Χάγκος εκδιώχθηκαν από το Ντιέγκο Γκαρσία, το μεγαλύτερο νησί, για να δημιουργηθεί χώρος για τη βάση, η οποία άρχισε να λειτουργεί το 1973. Οι περισσότεροι κατέληξαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον Μαυρίκιο και τις Σεϋχέλλες, όπου πολλοί υπέστησαν διακρίσεις και έλαβαν ελάχιστη βοήθεια για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους, σύμφωνα με την Human Rights Watch.
Ο Μαυρίκιος αγωνίζεται να ανακτήσει τον έλεγχο του αρχιπελάγους τις τελευταίες επτά δεκαετίες. Το 2019, το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε ότι η κατάληψη των νησιών το 1965 ήταν παράνομη, απόφαση που επιβεβαιώθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.
Γεωστρατηγικά κρίσιμη θέση
Η βρετανική στρατιωτική βάση που βρίσκεται στην ατόλη, η Ναυτική Υποστηρικτική Εγκατάσταση Ντιέγκο Γκαρσία, είναι μισθωμένη στις ΗΠΑ. Ο διάδρομος προσγείωσης μήκους 3.660 μέτρων μπορεί να φιλοξενήσει ακόμη και τα βαρύτερα αεροσκάφη — όπως τα βαριά βομβαρδιστικά αεροσκάφη B-2, B-52 και B-1B των ΗΠΑ — και είχε οριστεί ως χώρος έκτακτης προσγείωσης για το διαστημικό λεωφορείο της NASA, το οποίο έχει πλέον αποσυρθεί.
Η απομακρυσμένη τοποθεσία στον Ινδικό Ωκεανό είναι στρατηγικά κρίσιμη. Παρέχει εύκολη πρόσβαση στον Ινδο-Ειρηνικό και τη Μέση Ανατολή και χρησιμεύει ως σταθμός για αεροσκάφη που ταξιδεύουν από την Ευρώπη προς την Ανατολική Ασία και την Αυστραλία. Η Ντιέγκο Γκαρσία έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές σημαντικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου του Πολέμου του Κόλπου και της εισβολής στο Αφγανιστάν. Επιπλέον, η βάση στεγάζει ένα βασικό σύστημα δορυφορικών επικοινωνιών που χρησιμοποιείται από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο για την παρακολούθηση και την ασφάλεια των επικοινωνιών στην περιοχή, σύμφωνα με αξιωματούχους ασφαλείας που είναι εξοικειωμένοι με το θέμα. Η τοποθεσία παρέχει πλήρη και απεριόριστη πρόσβαση στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, επιτρέποντάς τους να παρακολουθούν εχθρικές δραστηριότητες από ξένα κράτη.
Ο Μαυρίκιος έχει ενισχύσει τους δεσμούς του με την Κίνα τα τελευταία χρόνια, και η συμφωνία θα συμβάλει στην άμβλυνση των ανησυχιών των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου σχετικά με την επέκταση της στρατιωτικής και οικονομικής επιρροής του Πεκίνου στην περιοχή. Ο Μαυρίκιος έχει απορρίψει τις ανησυχίες σχετικά με τις σχέσεις του με την Κίνα. Έχει ενισχύσει επίσης τις σχέσεις του με την Ινδία, η οποία του πρόσφερε ένα οικονομικό πακέτο ύψους 680 εκατομμυρίων δολαρίων πέρυσι.
Τι συμφωνήθηκε μεταξύ Βρετανίας και Μαυρίκιου
Η συμφωνία συνήφθη αρχικά τον Οκτώβριο του 2024, αλλά μετά την αλλαγή εξουσίας στον Μαυρίκιο και την αμφισβήτηση των πλεονεκτημάτων της συμφωνίας από τον νέο πρωθυπουργό Navinchandra Ramgoolam, ακολούθησαν έξι μήνες διαπραγματεύσεων πριν επιτευχθεί η αναθεώρηση των όρων. Με βάση τη συμφωνία που υπογράφηκε τον Μάιο του 2025, η Βρετανία θα καταβάλλει ετήσια πληρωμή στον Μαυρίκιο, μια χώρα με 1,2 εκατομμύρια κατοίκους, για 99 χρόνια. Η βρετανική κυβέρνηση εκτιμά ότι το ποσό αυτό θα ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 101 εκατομμύρια λίρες ετησίως και ότι η καθαρή παρούσα αξία των εκταμιεύσεων θα ανέλθει σε 3,4 δισεκατομμύρια λίρες, με βάση το λογιστικό μέτρο για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις.
Η Βρετανία έχει αναγνωρίσει ότι οι κάτοικοι των Τσάγκος υπέστησαν αδικία κατά τη διάρκεια της κατοχής τους. Οι κάτοικοι των Τσάγκος δεν θα επιτραπεί να επιστρέψουν στο Ντιέγκο Γκαρσία, αλλά θα μπορούν να επανεγκατασταθούν σε δύο άλλα νησιά. Η Βερτανία θα διατηρήσει τον πλήρη έλεγχο της στρατιωτικής βάσης και θα δημιουργηθεί μια ζώνη ασφαλείας γύρω από αυτήν, στην οποία δεν θα επιτρέπεται η κατασκευή κτιρίων χωρίς τη συγκατάθεσή της, σύμφωνα με δηλώσεις βρετανών υπουργών.
Θα υπάρχει επίσης «απαγόρευση της παρουσίας ξένων δυνάμεων ασφαλείας στα εξωτερικά νησιά, είτε πολιτικών είτε στρατιωτικών», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Στίβεν Ντάουτι στο Κοινοβούλιο πέρυσι.
Η θέση των ΗΠΑ για τα νήσων Τσάγκος
Αν και ο Στάρμερ είχε την πλήρη υποστήριξη του τότε προέδρου Τζο Μπάιντεν, η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο έθεσε σε αμφιβολία την υποστήριξη των ΗΠΑ για μια συμφωνία. Η διαβεβαίωση του Τραμπ προς τον Στάρμερ τον περασμένο Φεβρουάριο ότι «είναι διατεθειμένος να συμφωνήσει» με τη μεταβίβαση των Νήσων Τσάγκος στον Μαυρίκιο θεωρήθηκε ευρέως ως νίκη στις προσπάθειες της Βρετανίας να διαχειριστεί τις σχέσεις της με τον ευμετάβλητο πρόεδρο. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, χαιρέτισε στη συνέχεια τη συμφωνία ως «μνημειώδες επίτευγμα».
Ωστόσο, λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, ο Τραμπ φαίνεται να έχει αλλάξει γνώμη. Στις 20 Ιανουαρίου, δημοσίευσε στην πλατφόρμα Truth Social ότι η μεταβίβαση της κυριαρχίας είναι «πράξη απόλυτης αδυναμίας». Η αλλαγή στάσης του ήρθε λίγες ώρες μετά την επίπληξη του Στάρμερ προς τον πρόεδρο για την απειλή του να επιβάλει νέους δασμούς σε προϊόντα από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, εκτός αν υποστηρίξουν την προσπάθειά του να αποκτήσει τη Γροιλανδία.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι η απόφαση της Βρετανίας να επιστρέψει την κυριότητα των Νήσων Τσάγκος ήταν «άλλος ένα ακόμα λόγος σε μια πολύ μακρά σειρά λόγων εθνικής ασφάλειας» για να αναλάβουν οι ΗΠΑ τον έλεγχο της Γροιλανδίας.
Η συμφωνία για τις Νήσους Τσάγκος έχει επικριθεί και στη Βρετανία. Τόσο η Μπάντενοχ όσο και ο Φάρατζ την έχουν χαρακτηρίσει «παράδοση». Ο Ντάρεν Τζόουνς, επικεφαλής γραμματέας του Στάρμερ, δήλωσε ότι είναι πολύ αργά για να ακυρωθεί η συμφωνία. «Η συνθήκη έχει υπογραφεί με την κυβέρνηση του Μαυρίκιου», είπε. «Το Κοινοβούλιο έχει μια λειτουργία ενεργοποίησης των συνθηκών. Δεν είναι όπως ένα παραδοσιακό νομοθετικό κείμενο. Επομένως, δεν μπορεί να ακυρώσει τη συνθήκη που έχει υπογραφεί».
