Μια επιτυχημένη αναζωογόνηση των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών, με την ονομασία «Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων», απαιτεί μια ριζικά νέα στρατηγική, προκειμένου να μην αποτύχει όπως οι προηγούμενες αντίστοιχες προσπάθειες. Αντί να επιδιώκονται μεγαλεπήβολα θεσμικά σχέδια, απαιτούνται πρακτικά μέτρα για την απελευθέρωση κεφαλαίων με σκοπό την τόνωση της ανάπτυξης.
Αυτό αναλύει σε άρθρο του στους FT ο Ignazio Angeloni, πρώην μέλος του εποπτικού συμβουλίου της ΕΚΤ και ανώτερος ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Bocconi και στο Ινστιτούτο Leibniz για Χρηματοοικονομική Έρευνα SAFE, επισημαίνοντας ότι πρόσφατη έκθεση που συντάχθηκε από μια ομάδα επαγγελματιών της αγοράς και ακαδημαϊκών εμπειρογνωμόνων που συγκρότησε το Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου προτείνει έναν τρόπο: να αντιστραφεί η εστίαση. Δηλαδή, όπως εξηγεί, δεν πρέπει πλέον να δίνεται έμφαση σε μεγαλεπήβολα θεσμικά σχέδια που προωθούν την ολοκλήρωση και την εναρμόνιση, αλλά μάλλον σε πρακτικά μέτρα για την απελευθέρωση κεφαλαίων για τομείς που ενισχύουν την ανάπτυξη. Ο στόχος πρέπει να είναι η επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων πρώτα και η προετοιμασία για πιο φιλόδοξα μεταρρυθμιστικά μέτρα αργότερα, γράφει ο ερευνητής.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κανένα από τα μέτρα δεν απαιτεί την τροποποίηση των θεμελιωδών συνθηκών της Ευρώπης, σημαντική νομοθετική αναθεώρηση ή ακόμη και την ομόφωνη συμμετοχή όλων των χωρών. Για τα περισσότερα μέτρα, αρκεί μια κρίσιμη μάζα ιδιωτικών πρωτοβουλιών με εθνική υποστήριξη.
Δύο συστάσεις
Δύο συστάσεις, αναφέρει, στοχεύουν στην κατεύθυνση των σημαντικών αποταμιεύσεων των νοικοκυριών της Ευρώπης προς πιο παραγωγική χρήση.
Πρώτον, κατάλληλα δομημένοι λογαριασμοί αποταμίευσης και συνταξιοδότησης που θα προσφέρουν στους μεμονωμένους αποταμιευτές απλά, φορολογικά ευνοϊκά και μεταβιβάσιμα μέσα για μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Οι επενδυτικοί λογαριασμοί της Σουηδίας θα πρέπει να αποτελέσουν το πρότυπο. Μέσα σαν αυτό, που ήδη υπάρχουν σε εμβρυακή μορφή σε άλλες χώρες, θα επεκταθούν και θα εναρμονιστούν. Ακόμη και μια μικρή ανακατανομή των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών θα απελευθέρωνε σημαντικούς πόρους για επενδύσεις σε μετοχές και χρηματοδότηση επιχειρηματικού κινδύνου.
Δεύτερον, δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής πλατφόρμας εισαγωγής στο χρηματιστήριο για εταιρείες που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης. Η Ευρώπη, εξηγεί, είναι ισχυρή στην παραγωγή νεοφυών επιχειρήσεων, αλλά αδύναμη στην υποστήριξη της ανάπτυξής τους και της ωρίμανσής τους. Τα κενά χρηματοδότησης διευρύνονται καθώς επεκτείνονται, και η έλλειψη κεφαλαίου ανάληψης κινδύνου γίνεται οξεία στη φάση της επέκτασης. Αυτό, τονίζει ο συντάκτης του άρθρου, έχει συνέπειες: Παρά την άφθονη προσφορά τοπικών αποταμιεύσεων, πολλές νέες υποσχόμενες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιλέγουν να αντλήσουν κεφάλαια στο εξωτερικό. Η άντληση κεφαλαίων πραγματοποιείται συχνά σε χρηματιστήρια των ΗΠΑ και σε δολάρια, λόγω της μεγαλύτερης ρευστότητας και των υψηλότερων αποτιμήσεων. Άλλες επιχειρήσεις εγκαταλείπουν εντελώς την ιδέα της εισαγωγής στο χρηματιστήριο και εξαγοράζονται πριν προλάβουν να επεκταθούν. Η Ευρώπη συνεχίζει να παράγει καινοτομία, αλλά δυσκολεύεται να διατηρήσει την αξία που δημιουργεί, σημειώνει.
Μια πλατφόρμα άντλησης κεφαλαίων με ευκολότερη πρόσβαση σε αποταμιευτικά ταμεία σε ολόκληρη την Ευρώπη θα έδινε στις καινοτόμες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που επιθυμούν να εισαχθούν στο χρηματιστήριο έναν λόγο να εγγραφούν στην περιοχή καταγωγής τους, αντί να μεταβαίνουν στο εξωτερικό όπως κάνουν σήμερα. Ένα τέτοιο μέσο δεν απαιτεί θεσμική συγκέντρωση, αλλά συντονισμό και σχεδιασμό.
Αρση εμποδίων – Εμφαση στην καινοτομία
Δύο επιπλέον προτάσεις αντιμετωπίζουν τα σημερινά πρακτικά εμπόδια στις διασυνοριακές επενδύσεις: τα εμπόδια των θεματοφυλάκων, τις τριβές στον διακανονισμό και την υποανάπτυκτη αγορά τιτλοποίησης. Η κινητικότητα μετά τη διαπραγμάτευση μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά στο πλαίσιο της υφιστάμενης υποδομής μέσω της ευρύτερης και αποτελεσματικότερης χρήσης του T2S, του συστήματος διακανονισμού τίτλων που διαχειρίζεται η ΕΚΤ, και των απλουστευμένων, διαλειτουργικών ρυθμίσεων θεματοφυλακής.
Προς την ίδια κατεύθυνση, ένα ανανεωμένο πλαίσιο τιτλοποίησης -διαφανές, τυποποιημένο και φιλικό προς την αγορά- θα επέτρεπε στις τράπεζες να ανακυκλώνουν την ικανότητα του ισολογισμού τους προς καινοτόμες επιχειρήσεις, ακριβώς εκεί όπου η βραχυπρόθεσμη ρευστότητα έχει συχνά τη μεγαλύτερη σημασία. Δύο προϋποθέσεις είναι απαραίτητες για την επανενεργοποίηση της τιτλοποίησης στην Ευρώπη: μια φιλική προς την αγορά ρύθμιση για την άρση του στίγματος που έχει ο τομέας από τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση και μια πλατφόρμα δημιουργίας αγοράς που θα υποβάλλει προσφορές αγοράς-πώλησης για μια σειρά τυποποιημένων προϊόντων. Η τελευταία θα πρέπει να είναι ιδιωτική, αλλά η δημιουργία της απαιτεί ένα βαθμό επίσημης ευρωπαϊκής στήριξης.
Ενίσχυση της ΕΤΕπ
Σύμφωνα με τον ερευνητή, στην ΕΤΕπ θα πρέπει να ανατεθεί ενισχυμένος ρόλος και ευθύνη, στο πλαίσιο της σχετικής διαδικασίας . Η τράπεζα, επισημαίνει, λειτουργεί ήδη ως άγκυρα για τους επενδυτές σε όλα τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα επιχειρηματικών κεφαλαίων.
Ένας πιο στρατηγικός ρόλος -συμπεριλαμβανομένης της στήριξης του νέου διαύλου τιτλοποίησης και της στήριξης του επιχειρηματικού χρέους- θα ενίσχυε τον υφιστάμενο αντίκτυπο χωρίς να αλλάξει το θεσμικό προφίλ της ΕΤΕπ ή να αυξήσει το κεφάλαιό της.
Η παγίδα της αναμονής
Καμία από τις παραπάνω προτάσεις δεν μπορεί να αντικαταστήσει την βαθύτερη ολοκλήρωση. Μακροπρόθεσμα, η Ευρώπη θα επωφεληθεί από ένα συνεκτικό νομικό και εποπτικό περιβάλλον και από πιο εναρμονισμένους φορολογικούς νόμους και νόμους περί αφερεγγυότητας.
Ωστόσο, η αναμονή για αυτό το ιδανικό μέλλον έχει ήδη διαρκέσει μια δεκαετία και ενδέχεται να έχει την ίδια κατάληξη με τις προηγούμενες: μεγαλόπνοες ανακοινώσεις που ακολουθούνται από καθυστερήσεις, εμπόδια και τελικά αδιέξοδο. Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται η Ευρώπη, η οποία αντιμετωπίζει οικονομική στασιμότητα και το στρατηγικό της μέλλον σκιάζεται από τον αμερικανικό μονομερισμό και τη ρωσική επιθετικότητα.
