Για χρόνια, η σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με το Ανώτατο Δικαστήριο έμοιαζε με πολιτική συμμαχία σφυρηλατημένη μέσα από κρίσεις, διορισμούς και αποφάσεις-σταθμούς. Ο πρόεδρος επένδυσε στρατηγικά στη διαμόρφωση μιας συντηρητικής πλειοψηφίας, πιστεύοντας ότι είχε εξασφαλίσει ένα θεσμικό οχυρό για τις πιο φιλόδοξες —και αμφιλεγόμενες— πρωτοβουλίες του. Όμως η πρόσφατη απόφαση που ακύρωσε το σχέδιό του για τους σαρωτικούς δασμούς δεν ήταν απλώς μια νομική διαφωνία. Ήταν το σημείο καμπής που μετέτρεψε μια σχέση αμοιβαίας ωφέλειας σε ανοιχτή σύγκρουση, με επίκεντρο τα όρια της προεδρικής εξουσίας.
Ανώτατο Δικαστήριο: Η απόφαση που άλλαξε το κλίμα
Όπως εξηγεί η Wall Street Journal, η ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου απέρριψε τη νομική βάση με την οποία ο πρόεδρος επιχείρησε να επιβάλει εκτεταμένους δασμούς σε διεθνές επίπεδο, επικαλούμενος ευρείες εξουσίες έκτακτης ανάγκης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο πρόεδρος υπερέβη τα συνταγματικά του όρια, καθώς η εξουσία επιβολής φόρων —και κατ’ επέκταση δασμών— ανήκει ρητά στο Κογκρέσο.
Την απόφαση συνέταξε ο επικεφαλής του Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, σε ένα σκεπτικό 21 σελίδων που υπογράμμισε τη θεμελιώδη αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
Η συλλογιστική του βασίστηκε στην ιδέα ότι ακόμη και σε περιόδους έντασης ή οικονομικής αναταραχής, η εκτελεστική εξουσία δεν μπορεί να παρακάμπτει το νομοθετικό σώμα.
Η οργή και οι επιθέσεις του Λευκού Οίκου
Ο Τραμπ δεν άφησε αναπάντητη την ήττα. Με σκληρή γλώσσα επιτέθηκε στους δικαστές που ψήφισαν κατά της κυβερνητικής θέσης — ανάμεσά τους και δύο που ο ίδιος είχε διορίσει. Τους χαρακτήρισε «ανόητους» και «υποχείρια», υποστηρίζοντας ότι υποκύπτουν σε ξένα συμφέροντα.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τους δικαστές ως «ανόητους» και «υποχείρια», υποστηρίζοντας ότι υποκύπτουν σε ξένα συμφέροντα
Σε δηλώσεις του, άφησε να εννοηθεί πως η μέχρι πρότινος προσεκτική στάση του απέναντι στο Δικαστήριο ανήκει στο παρελθόν. «Δεν θα είμαι πια καλό παιδί», φέρεται να είπε, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο ανοιχτής αντιπαράθεσης με τον θεσμό.
Το δίλημμα Ρόμπερτς
Η στάση του Ρόμπερτς προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς στο παρελθόν είχε συμβάλει καθοριστικά σε αποφάσεις που ευνόησαν τον Τραμπ. Πριν δύο χρόνια, είχε συντάξει απόφαση που του παρείχε ευρεία ασυλία από ποινικές διώξεις, διευκολύνοντας την πολιτική του επιστροφή. Σε άλλες κρίσιμες στιγμές, είχε επιχειρήσει να ισορροπήσει ανάμεσα στη θεσμική ουδετερότητα και την πολιτική πραγματικότητα.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, ο πρόεδρος του Δικαστηρίου επέλεξε να χαράξει σαφή γραμμή. Οι αναλυτές μιλούν για μια απόφαση που, αν και δεν αναιρεί προηγούμενες θέσεις του υπέρ της ενίσχυσης της εκτελεστικής εξουσίας, δείχνει ότι υπάρχουν όρια που δεν μπορούν να παραβιαστούν.
Οι επόμενες μάχες
Η ένταση δεν αναμένεται να εκτονωθεί σύντομα. Σύντομα, το Δικαστήριο θα εξετάσει την προσπάθεια του Τραμπ να αναδιαμορφώσει τη Federal Reserve, απομακρύνοντας έναν από τους διοικητές της. Παράλληλα, επίκειται κρίση για την πρωτοβουλία του να καταργήσει το καθεστώς αυτόματης απόδοσης ιθαγένειας σε παιδιά που γεννιούνται στις ΗΠΑ.
Οι υποθέσεις αυτές ενδέχεται να καθορίσουν όχι μόνο τη δεύτερη θητεία του, αλλά και τη θεσμική ισορροπία ανάμεσα σε Λευκό Οίκο και Δικαστήριο.
Μια δεκαετία έντασης
Από την πρώτη του θητεία, η σχέση Τραμπ–Ανωτάτου Δικαστηρίου υπήρξε καθοριστική για την αμερικανική πολιτική σκηνή. Το Δικαστήριο είχε κρίνει καίριες πρωτοβουλίες του, όπως την απαγόρευση εισόδου πολιτών από συγκεκριμένες χώρες, την προσθήκη ερώτησης περί ιθαγένειας στην απογραφή και την άρση προστασίας μεταναστών που είχαν φτάσει στις ΗΠΑ ως παιδιά.
Σε ορισμένες περιπτώσεις ο Τραμπ επικράτησε, σε άλλες ηττήθηκε. Ωστόσο, η υπόθεση των δασμών αγγίζει τον πυρήνα της οικονομικής του στρατηγικής, γεγονός που εξηγεί την ένταση της αντίδρασής του.
Ήττα ή στρατηγική αναδίπλωση;
Παρά τη βαρύτητα της απόφασης, το πλήγμα δεν είναι απόλυτο. Το Δικαστήριο άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ο πρόεδρος να επιχειρήσει εκ νέου την επιβολή δασμών μέσω άλλων νομικών οδών, αποφεύγοντας να προδικάσει το αποτέλεσμα μιας τέτοιας προσπάθειας.
Επιπλέον, δεν έλαβε θέση στο ζήτημα της επιστροφής των ήδη εισπραχθέντων δασμών — ποσά που ανέρχονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Το θέμα παραπέμπεται στα κατώτερα δικαστήρια, περιορίζοντας το άμεσο δημοσιονομικό κόστος για την κυβέρνηση.
Θεσμικό μήνυμα με πολλούς αποδέκτες
Πέρα από την προσωπική διάσταση, η απόφαση στέλνει ένα ευρύτερο μήνυμα για τη λειτουργία των θεσμών. Σε μια περίοδο που η εκτελεστική εξουσία δοκιμάζει διαρκώς τα όρια της, το Ανώτατο Δικαστήριο επιχειρεί να διατηρήσει την εικόνα του ως ανεξάρτητου θεσμού που επιβάλλει φραγμούς όταν απαιτείται.
Για τον Ρόμπερτς, το διακύβευμα είναι διπλό: να προστατεύσει τη θεσμική αξιοπιστία του Δικαστηρίου και να αποφύγει μια ολομέτωπη σύγκρουση με έναν πρόεδρο που δεν διστάζει να αμφισβητήσει ανοιχτά εκείνους που αντιστέκονται.
Το αν η πρόσφατη απόφαση αποτελεί απλώς ένα εμπόδιο ή την αρχή μιας βαθύτερης ρήξης θα φανεί στους επόμενους μήνες. Προς το παρόν, πάντως, η άλλοτε αρμονική σχέση ανάμεσα στον Τραμπ και το Ανώτατο Δικαστήριο δείχνει πιο εύθραυστη από ποτέ.
