Η χαμηλή συμμετοχή των Ελλήνων αγροτών σε προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης επανέρχεται στο επίκεντρο της αγροτικής πολιτικής, καθώς σύμφωνα με τις τελευταίες μελέτες το ποσοστό αγροτικής εκπαίδευσης στη χώρα παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι αγρότες δεν διαθέτουν πλήρη εκπαίδευση
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για την περίοδο 2024-2025, η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την αγροτική εκπαίδευση των παραγωγών. Μόλις το 0,7% των Ελλήνων αγροτών διαθέτει πλήρη επαγγελματική αγροτική εκπαίδευση, ποσοστό περίπου 14 φορές χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που ανέρχεται σε περίπου 10,2%. Η χώρα κατατάσσεται στην προτελευταία θέση μεταξύ των κρατών-μελών, ενώ σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ολλανδία το ποσοστό αγροτικής εκπαίδευσης ξεπερνά το 30%.
Η μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων παραγωγών βασίζεται κυρίως στην πρακτική εμπειρία που μεταδίδεται μέσω της οικογενειακής παράδοσης και όχι σε οργανωμένη εκπαίδευση ή κατάρτιση. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι η χαμηλή συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα συνδέεται με τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, καθώς οι νέοι αγρότες είναι λίγοι και η κατάρτιση σε μεγαλύτερες ηλικίες περιορισμένη.
Χαμηλή παραγωγικότητα
H έλλειψη εκπαίδευσης συνδέεται και με τη χαμηλότερη παραγωγικότητα της εργασίας στον αγροτικό τομέα, η οποία το 2025 μειώθηκε στην Ελλάδα κατά 8,8%, όταν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκε κατά 9,2%.
Η διαπίστωση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης, το οποίο προετοιμάζουν οι φορείς της Εθνικής Επιτροπής για τη Γνώση και την Καινοτομία στον πρωτογενή τομέα (AKIS).
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να διαμορφωθεί ένα συνεκτικό πλαίσιο προτάσεων προς την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, υπό τον υπουργό Κώστα Τσιάρα, αλλά και προς τους συναρμόδιους φορείς, ώστε η χώρα να μπορέσει σταδιακά να προσεγγίσει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην αγροτική εκπαίδευση. Η ενίσχυση των δεξιοτήτων των παραγωγών θεωρείται βασικός παράγοντας για τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα και την προσαρμογή του στις σύγχρονες προκλήσεις.
«Η συζήτηση για την αγροτική εκπαίδευση δεν είναι καινούργια. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αποκτά μεγαλύτερη σημασία, καθώς η γεωργία καλείται να ανταποκριθεί σε νέες απαιτήσεις: ψηφιακή μετάβαση, κλιματική αλλαγή, αυστηρότερους κανόνες βιωσιμότητας και αυξανόμενο διεθνή ανταγωνισμό. Σε αυτό το περιβάλλον, η έλλειψη κατάρτισης περιορίζει την υιοθέτηση καινοτόμων πρακτικών και την αποτελεσματική αξιοποίηση νέων τεχνολογιών» ανέφερε στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων, Αντώνης Φιλιππής.
Η πρωτοβουλία της Επιτροπής AKIS επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτό το έλλειμμα μέσα από ένα εθνικό σχέδιο που θα βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και στις ανάγκες των παραγωγών. Ως πρώτο βήμα, οι εμπλεκόμενοι φορείς θα προχωρήσουν στη χαρτογράφηση της υφιστάμενης κατάστασης, ώστε να αποτυπωθεί με σαφήνεια το επίπεδο εκπαίδευσης, οι υπάρχουσες δομές και τα κενά που πρέπει να καλυφθούν.
Στόχοι και δράσεις
Οι προτάσεις που θα παρουσιαστούν θα είναι προσανατολισμένες σε τρεις βασικές κατευθύνσεις. Πρώτον, στη διαμόρφωση συγκεκριμένης και ρεαλιστικής στοχοθεσίας, που θα ανταποκρίνεται τόσο στις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ενίσχυση της αγροτικής εκπαίδευσης όσο και στις πραγματικές δυνατότητες της χώρας. Η ύπαρξη σαφών στόχων θεωρείται απαραίτητη για την αποτελεσματική παρακολούθηση της προόδου.
Δεύτερον, θα κατατεθούν προτάσεις για ολοκληρωμένες δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης που θα καλύπτουν τις ανάγκες όλων των κλάδων της πρωτογενούς παραγωγής. Στόχος είναι να δημιουργηθούν προγράμματα που θα συνδυάζουν θεωρητική γνώση και πρακτική εφαρμογή, αξιοποιώντας τόσο τις υπάρχουσες εκπαιδευτικές δομές όσο και τις νέες δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία.
Τρίτον, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη σύνδεση των δράσεων με επαρκή κίνητρα για τους αγρότες που θα συμμετέχουν, με έμφαση στους νέους και τις γυναίκες. Η ενίσχυση της συμμετοχής αυτών των ομάδων θεωρείται κρίσιμη για την ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού και την ισόρροπη ανάπτυξη της υπαίθρου.
Η αναβάθμιση του πρωτογενούς τομέα
«Η ενίσχυση της αγροτικής εκπαίδευσης δεν αφορά μόνο την απόκτηση τεχνικών γνώσεων. Συνδέεται με τη συνολική αναβάθμιση του πρωτογενούς τομέα και με τη δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού παραγωγικού μοντέλου. Αγρότες με καλύτερη κατάρτιση μπορούν να υιοθετήσουν καινοτόμες πρακτικές, να μειώσουν το κόστος παραγωγής, να αξιοποιήσουν ψηφιακά εργαλεία και να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αγοράς», είπε ο κ. Φιλιππής.
Και προσέθεσε πως «η εκπαίδευση αποτελεί εργαλείο για την αντιμετώπιση της δημογραφικής πρόκλησης στον αγροτικό χώρο. Η προσέλκυση νέων ανθρώπων και η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στον πρωτογενή τομέα προϋποθέτει σύγχρονες δομές γνώσης και ευκαιρίες ανάπτυξης δεξιοτήτων».
Η επένδυση στη γνώση
Η πρωτοβουλία της Επιτροπής AKIS βασίζεται στη συνεργασία δημόσιων φορέων, πανεπιστημίων, επαγγελματικών οργανώσεων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ενιαίο και λειτουργικό σύστημα αγροτικής κατάρτισης που θα συνδέει την έρευνα με την πράξη και θα προσφέρει στους παραγωγούς πρόσβαση σε αξιόπιστη γνώση.
Η εκπόνηση της εθνικής στρατηγικής αποτελεί το πρώτο βήμα μιας μακρόπνοης προσπάθειας. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από τη συνέπεια στην εφαρμογή, τη συμμετοχή των παραγωγών και τη διαρκή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Για την ελληνική ύπαιθρο, η επένδυση στη γνώση αναδεικνύεται ως βασικός μοχλός ανάπτυξης. Η αγροτική εκπαίδευση μπορεί να γίνει το θεμέλιο για έναν πιο σύγχρονο, ανταγωνιστικό και βιώσιμο πρωτογενή τομέα, που θα στηρίζεται όχι μόνο στη γη και στην παράδοση, αλλά και στην καινοτομία και στις δεξιότητες των ανθρώπων του.
