Τις τελευταίες ημέρες, η διεθνής κοινή γνώμη κινήθηκε σε κλίμα προπολεμικής αγωνίας.
Από την Ευρώπη μέχρι τη Μέση Ανατολή, πολλοί κοιμήθηκαν εχθές με την αίσθηση ότι η νύχτα θα μπορούσε να φέρει μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση. Τα σενάρια για αμερικανικά πλήγματα στις ιρανικές υποδομές ή για ιρανικά αντίποινα σε κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες του Κόλπου έμοιαζαν πιο πιθανά από ποτέ. Όπως σημειώνει ο Gideon Rachman, δημοσιογράφος του Bloomberg, το ενδεχόμενο ενός «γεωπολιτικού Αρμαγεδδώνα» δεν ήταν πλέον θεωρητικό, αλλά μια απτή απειλή. Η ανακοίνωση μιας εκεχειρίας δύο εβδομάδων ήρθε ως ανακούφιση σχεδόν, μιας καταστροφής που όλοι περίμεναν.
Εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν: Μια εύθραυστη ανάσα χωρίς εγγυήσεις
Η παύση των εχθροπραξιών, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με ειρήνη. Το βασικό ερώτημα είναι αν πρόκειται για την αρχή μιας διαδικασίας αποκλιμάκωσης ή απλώς για ένα διάλειμμα πριν από μια νέα σύγκρουση. Υπάρχουν λόγοι για συγκρατημένη αισιοδοξία: τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη έχουν κίνητρο να αποφύγουν μια παρατεταμένη πολεμική εμπλοκή. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν επιθυμεί έναν πόλεμο που θα επιβαρύνει την οικονομία και θα διχάσει το εσωτερικό του πολιτικό μέτωπο, ενώ το ιρανικό καθεστώς επιδιώκει σταθερότητα μετά από έντονες πιέσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι κόκκινες γραμμές παραμένουν άθικτες.
Τα Στενά του Ορμούζ ως γεωπολιτική «σφήνα»
Στο επίκεντρο των επικείμενων διαπραγματεύσεων βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη. Από εκεί διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, γεγονός που το καθιστά στρατηγικό σημείο ασφυκτικού ελέγχου. Η Τεχεράνη φέρεται να εξετάζει την επιβολή ενός είδους οικονομικού «διόδιου», το οποίο θα της προσέφερε έσοδα αλλά και διαρκή γεωπολιτική επιρροή. Ωστόσο, μια τέτοια πρόταση είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της στον Κόλπο, δημιουργώντας ένα από τα πιο σύνθετα αγκάθια των συνομιλιών.
Οι αποζημιώσεις και οι αμοιβαίες καχυποψίες
Παράλληλα, το Ιράν θέτει ζήτημα αποζημιώσεων για τις ζημιές που υπέστη από τις πρόσφατες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η απαίτηση αυτή, όμως, συναντά σχεδόν απόλυτη άρνηση στην Ουάσινγκτον, καθώς η αποδοχή της θα ισοδυναμούσε με έμμεση παραδοχή ευθύνης. Το αποτέλεσμα είναι ένα ακόμη διπλωματικό αδιέξοδο, που επιβαρύνει το ήδη εύθραυστο κλίμα. Η αμοιβαία δυσπιστία παραμένει βαθιά ριζωμένη, καθιστώντας κάθε βήμα προόδου εξαιρετικά δύσκολο.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και οι αληθινές κόκκινες γραμμές
Το πιο εκρηκτικό ζήτημα παραμένει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν την πλήρη απαγόρευση εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ ανησυχούν για την τύχη των αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει η Τεχεράνη. Οι προηγούμενες διαπραγματεύσεις είχαν καταρρεύσει ακριβώς πάνω σε αυτά τα σημεία, και τίποτα δεν δείχνει ότι η σημερινή συγκυρία έχει αλλάξει ουσιαστικά τις θέσεις των δύο πλευρών. Οι διαφορές παραμένουν θεμελιώδεις και σχεδόν αγεφύρωτες.
Ποιοι θα καθίσουν στο τραπέζι των συνομιλιών
Εξίσου κρίσιμο ζήτημα είναι η ίδια η σύνθεση των διαπραγματεύσεων. Οι συνομιλίες αναμένεται να διεξαχθούν στο Ισλαμαμπάντ, με τη συμμετοχή νέων περιφερειακών μεσολαβητών. Στην αμερικανική πλευρά, κεντρικό ρόλο φαίνεται να διατηρούν πρόσωπα όπως ο Steve Witkoff και ο Jared Kushner, επιλογές που έχουν προκαλέσει συζητήσεις για τη διπλωματική αποτελεσματικότητα της ομάδας. Στο Ιράν, η κατάσταση είναι ακόμη πιο ρευστή, με εσωτερικές ανακατατάξεις και αβεβαιότητα ως προς το ποιος λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις.
Μια στιγμή ηρεμίας πριν τη νέα κρίση;
Η σημερινή εκεχειρία προσφέρει κάτι πολύτιμο: χρόνο. Χρόνο για συνομιλίες, για αναπροσαρμογή στρατηγικών και για την αποφυγή άμεσης κλιμάκωσης.
Όμως το αν αυτός ο χρόνος θα μετατραπεί σε ειρήνη ή σε μια απλή αναμονή για την επόμενη κρίση παραμένει ανοιχτό.
Η περιοχή ισορροπεί ξανά σε ένα λεπτό σχοινί, όπου η σταθερότητα μοιάζει περισσότερο με προσωρινή εξαίρεση παρά με νέο κανόνα.
