Η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο κλιμακώνεται, καθώς περισσότεροι από 10.000 Αμερικανοί ναύτες, πεζοναύτες και αεροπόροι, υποστηριζόμενοι από πάνω από δώδεκα πολεμικά πλοία και δεκάδες αεροσκάφη, έχουν αναλάβει αποστολή αποκλεισμού πλοίων που εισέρχονται και εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια, σύμφωνα με την αμερικανική διοίκηση U.S. Central Command.
Οι μεταφορές αργού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο έχουν μειωθεί κατά 12,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες έξι εβδομάδες σε σχέση με τις πρώτες εννέα εβδομάδες του έτους.
Την ίδια στιγμή η ένταση αυτή έχει ήδη σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, οι θαλάσσιες μεταφορές αργού πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά 16% σε σχέση με τις πρώτες εννέα εβδομάδες του 2026, σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean. Αυτό μεταφράζεται, όπως αναφέρει ο Niels Rasmussen, Chief Shipping Analyst της BIMCO, σε μείωση κατά 7,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, με τον συνολικό όγκο να υποχωρεί στα 38,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Επιπλέον, οι μεταφορές των τελευταίων έξι εβδομάδων εμφανίζονται επίσης 16% χαμηλότερες σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Πριν από την κρίση, η Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (U.S. Energy Information Administration) εκτιμούσε ότι η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου για το 2026 θα έφθανε τα 79,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Η μείωση των θαλάσσιων μεταφορών κατά 7,6 εκατ. βαρέλια σημαίνει ότι περίπου το 9,5% της αναμενόμενης παραγωγής δεν φτάνει πλέον στις αγορές, γεγονός που επιτείνει τις ανησυχίες για ελλείψεις και αυξήσεις τιμών. Η μείωση αυτή αποδίδεται κυρίως στο πρακτικό «κλείσιμο» του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
Οι μεταφορές αργού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο έχουν μειωθεί κατά 12,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες έξι εβδομάδες σε σχέση με τις πρώτες εννέα εβδομάδες του έτους. Ορισμένες χώρες προσπάθησαν να αντισταθμίσουν μέρος της απώλειας. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αύξησαν τις φορτώσεις από λιμάνια ανατολικά του Ορμούζ κατά 0,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ η Σαουδική Αραβία αύξησε τις αποστολές από το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα κατά περίπου 3 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Παρά τις αυξήσεις αυτές, οι συνολικές μεταφορές από την περιοχή παραμένουν μειωμένες κατά περίπου 9 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχέση με τις αρχές του έτους.
Εκτός Περσικού Κόλπου, η αύξηση της προσφοράς ήταν επίσης περιορισμένη. Η Βενεζουέλα αύξησε τις αποστολές κατά 0,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ η Ρωσία αύξησε τις μεταφορές μέσω Μαύρης Θάλασσας κατά 0,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Οι αυξήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος της πρόσθετης προσφοράς εκτός Μέσης Ανατολής, με την Ινδία να αποτελεί τον κύριο προορισμό των αυξημένων ροών.
Η κρίση έπληξε τα υπερδεξαμενόπλοια
Παρά την εκεχειρία δυο εβδομάδων που συμφωνήθηκε μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι διελεύσεις μέσω του Στενού του Ορμούζ δεν έχουν αυξηθεί ουσιαστικά. Η απόφαση των ΗΠΑ να μπλοκάρουν την κυκλοφορία από και προς τα ιρανικά λιμάνια, με εξαίρεση τις ανθρωπιστικές αποστολές, εκτιμάται ότι μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω περιορισμό των διελεύσεων, σημειώνει η Bimco. Ακόμη και αν τα Στενά ανοίξουν πλήρως, η επαναφορά των ενεργειακών ροών ενδέχεται να απαιτήσει σημαντικό χρόνο, καθώς υποδομές έχουν υποστεί ζημιές. Αναφορές κάνουν λόγο για σημαντική απώλεια παραγωγικής ικανότητας στη Σαουδική Αραβία, απώλεια σχεδόν του ενός πέμπτου της παραγωγής LNG στο Κατάρ και εκτός λειτουργίας δυναμικότητα διύλισης περίπου 2,4 εκατ. βαρελιών ημερησίως, σύμφωνα με τον αναλυτή της Bimco.
Η κρίση έχει πλήξει ιδιαίτερα τη χρήση των υπερδεξαμενόπλοιων VLCC, τα οποία μεταφέρουν έως 2 εκατ. βαρέλια αργού σε μεγάλες αποστάσεις. Η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει συνήθως περίπου το 58% των ταξιδιών φόρτωσης VLCC, ωστόσο η αναστάτωση στα Στενά του Ορμούζ έχει οδηγήσει τη χρήση τους σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Ο αριθμός των VLCC που βρίσκονται σε έρμα στη λεκάνη του Ειρηνικού έχει αυξηθεί περίπου κατά 17% σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση, υποδηλώνοντας πλεονάζουσα χωρητικότητα.
Παράλληλα, ενώ αυξήθηκαν οι ροές μεγάλων αποστάσεων από τον Ατλαντικό προς την Ασία, οι αυξήσεις αυτές δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν την απώλεια εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή. Ένα σημαντικό μέρος του στόλου παραμένει ανενεργό ή στάσιμο, γεγονός που αναδεικνύει την ανισορροπία μεταξύ διαθέσιμων πλοίων και διαθέσιμου φορτίου. Αντίθετα, μικρότερα δεξαμενόπλοια όπως Suezmax, Aframax και LR2 εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, καθώς προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία δρομολογίων.
Άνοδος διελεύσεων στη Διώρυγα του Παναμά
Σημαντική αύξηση καταγράφεται και στις διελεύσεις μέσω της Διώρυγας του Παναμά, καθώς αγοραστές αργού από την Ασία, στρέφονται σε προμήθειες από τις ΗΠΑ και τη λεκάνη του Ατλαντικού. Οι μεταφορές από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό έφτασαν τα 46 πλοία την πρώτη εβδομάδα του Απριλίου, ένα νέο ιστορικό υψηλό. Ένα τυπικό ταξίδι από τον Κόλπο των ΗΠΑ προς την Ιαπωνία μέσω Παναμά διαρκεί περίπου 32 ημέρες, έναντι 51 ημερών μέσω Σουέζ ή 56 μέσω Ακρωτηρίου Καλής Ελπίδας, καθιστώντας τη διαδρομή πιο ελκυστική παρά το αυξημένο κόστος.
Οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων παραμένουν υψηλοί λόγω γεωπολιτικού κινδύνου, ωστόσο τα κέρδη των VLCC έχουν μειωθεί από επίπεδα άνω των 200.000 δολαρίων ημερησίως τον Φεβρουάριο σε περίπου 150.000 δολάρια ημερησίως. Παρά την πτώση, τα επίπεδα αυτά εξακολουθούν να είναι υψηλότερα από τους μακροπρόθεσμους μέσους όρους. Τα φορτία VLCC εκτιμάται ότι μειώθηκαν από 24 εκατ. βαρέλια ημερησίως παγκοσμίως στις αρχές του 2026 σε περίπου 18 εκατ. βαρέλια ημερησίως τις τελευταίες εβδομάδες.
Πληρωμή σε κρυπτονομίσματα
Ταυτόχρονα, διαμορφώνεται ένα περίπλοκο σύστημα ελέγχου διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Η Kpler υποστηρίζει ότι ζητείται από πλοιοκτήτες να καταβάλουν περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι σε κρυπτονομίσματα για τη διέλευση, με το νησί Larak να λειτουργεί ως κέντρο ελέγχου. Τα πλοία καλούνται να υποβάλλουν πλήρη στοιχεία, να δέχονται επιβίβαση πιλότου και επαλήθευση φορτίου πριν συνεχίσουν. Οι περιορισμοί αυτοί δημιουργούν ένα πιο ρυθμιζόμενο αλλά και πιο αβέβαιο περιβάλλον, με επιπτώσεις στο κόστος, τη συμμόρφωση και τους χρόνους διέλευσης.
Η US Central Command ανακοίνωσε επίσης ότι κατά τις πρώτες 24 ώρες της επιχείρησης, κανένα πλοίο δεν πέρασε τον αποκλεισμό, ενώ έξι εμπορικά πλοία συμμορφώθηκαν με τις οδηγίες των αμερικανικών δυνάμεων και επέστρεψαν για να εισέλθουν εκ νέου σε ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο του Ομάν.
Ο αποκλεισμός, τονίζει η αμερικάνικη διοίκηση, εφαρμόζεται αμερόληπτα σε πλοία όλων των εθνών που εισέρχονται ή αποχωρούν από ιρανικά λιμάνια και παράκτιες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων όλων των λιμένων του Ιράν στον Αραβικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν. Παράλληλα, οι αμερικανικές δυνάμεις δηλώνουν ότι συνεχίζουν να υποστηρίζουν την ελευθερία ναυσιπλοΐας για πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ με προορισμό μη ιρανικά λιμάνια, επιχειρώντας να διαχωρίσουν τον αποκλεισμό από μια πλήρη διακοπή της διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Ωστόσο οι αναλυτές σημειώνουν ότι παραμένουν ασαφείς οι διαδικασίες με τις οποίες το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ θα επιλέγει, θα παρακολουθεί και θα επιβιβάζεται σε πλοία, ενώ και η ακριβής περιοχή επιχειρήσεων δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.
