Ξεπερνώντας τα Στενά του Ορμούζ

Με την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή να έχει φτάσει πλέον τις επτά εβδομάδες σε διάρκεια, δύο ζητήματα αναδεικνύονται ως πλέον κρίσιμα σε σχέση με το ενεργειακό σκέλος του πολέμου.

Το πρώτο αφορά την πορεία των τιμών του πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ το δεύτερο αφορά τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η πρόσφατη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα και τις ροές ενέργειας.

Μετρημένη και βραχύβια αύξηση των τιμών

Όσον αφορά τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου ο βασικός παράγοντας που διαμορφώνει την εξέλιξη τους είναι η πεποίθηση μεταξύ των ανθρώπων της αγοράς ότι εν τέλη υπάρχουν ικανές ποσότητες καυσίμου για να αποτρέψουν οποιαδήποτε έλλειψη τροφοδοσίας. Προ του πολέμου στη Μ. Ανατολή, υπήρχαν δρομολογημένες επενδύσεις σε νέα παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου που έφερναν μεγάλη αύξηση προσφοράς για την περίοδο 2027-2030.

Ειδικά για το LNG από τις ΗΠΑ προβλέπεται σχεδόν διπλασιασμός της εξαγωγικής τους δυναμικότητας, ενώ ακόμα και το Κατάρ έχει δρομολογημένες εργασίες που οδηγούν σε 40% αύξηση των εξαγωγών του για την επόμενη τριετία. Στο πετρέλαιο δεν έχουμε τόσο μεγάλες αυξήσεις παραγωγής όσο στο φυσικό αέριο, αλλά και τα 2-3 εκ. βαρέλια/μέρα νέας παραγωγής που αναμένεται να έρθουν στις αγορές την ίδια περίοδο, μπορούν άνετα να καλύψουν ακόμα και μια πλήρη διακοπή των εξαγωγών από το Ιράν.

Πλέον, ακόμα και η προοπτική μιας πλήρους και διαρκούς διακοπής των ροών από τα Στενά του Ορμούζ δεν δείχνει να τρομάζει τις αγορές τόσο πολύ. Καθώς περνάνε οι εβδομάδες, αρχίζουν να φαίνονται τα αποτελέσματα από την είσοδο των 400 εκ. βαρελιών που αποδέσμευσε ο ΙΕΑ, αλλά και των ποσοτήτων που η  Κίνα στέλνει σε διάφορες χώρες, αξιοποιώντας τα 1200 εκ. βαρέλια αποθεμάτων της για να αποκομίσει γεωστρατηγικά οφέλη σε χώρες στις οποίες θέλει να αυξήσει επιρροή. Παράλληλα, οι αγωγοί πετρελαίου της Σ. Αραβίας, των ΗΑΕ και του Ιράκ που παρακάμπτουν τα Στενά, φέρνουν πάνω από 8 εκ. βαρέλια/μέρα στις παγκόσμιες αγορές παρακάμπτοντας το Ορμούζ ενώ η μειωμένη ζήτηση ενέργειας καλύπτει το υπόλοιπο της ενέργειας που μας λείπει από τον Περσικό. Οι τιμές λοιπόν ξεπερνούν τα Στενά του Ορμούζ. Εκτίμηση μου, εκφρασμένη από τις πρώτες μέρες αυτής της ανάφλεξης λόγω των ανωτέρω δεδομένων,  αποτελεί ότι έως το καλοκαίρι οι τιμές θα έχουν επανέλθει σχεδόν στα προ κρίσης επίπεδα.

Η παγκόσμια αγορά ετοιμάζεται για ένα μέλλον χωρίς Ορμούζ

Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από την τρέχουσα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν αναμένω να είναι μια διαρκής ανασφάλεια σε σχέση με τα Στενά του Ορμούζ ούτε ένας αναβαθμισμένος ρόλος του Ιράν στα παγκόσμια ενεργειακά δρώμενα. Η δομική αλλαγή που αναδύεται από την πρόσφατη κρίση είναι το πλήγμα που δέχτηκαν οι άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου στην αξιοπιστία τους ως ασφαλείς και αξιόπιστοι προμηθευτές ενέργειας. Για τις χώρες του Κόλπου αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα η αποκατάσταση αυτής τους της αξιοπιστίας και αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την οικοδόμηση νέων καναλιών ενέργειας που θα αποφεύγουν τα Στενά του Ορμούζ. Από τα πολλά σχέδια που γίνονται προς αυτή τη κατεύθυνση καθώς ανασύρονται από τα ντουλάπια υφιστάμενα σχέδια από τη δεκαετία του ’90 που παρακάμπτουν τα Στενά, δύο κατευθύνσεις φαίνεται να αναδύονται ως οι επικρατέστερες για τις νέες ροές ενέργειας. Η μία είναι δυτικά του Περσικού, όπου μια όδευση προς την Ερυθρά Θάλασσα που θα καταλήγει στην Αίγυπτο θα δώσει στις χώρες του Κόλπου πρόσβαση στην Ευρώπη μέσω μιας αποδεκτής και φιλικής για αυτούς πύλης, της Αιγύπτου. Η άλλη είναι ανατολικά του Περσικού, όπου μια όδευση προς την Αραβική Θάλασσα που θα καταλήγει στο Πακιστάν, θα δώσει στις χώρες του Κόλπου πρόσβαση στην Ασία μέσω μιας ακόμα αποδεκτής και φιλικής για αυτούς πύλης, του Πακιστάν.

Παράλληλα, θα πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι πλέον παντού στον πλανήτη, όλες οι δυνητικές περιοχές εξερεύνησης πετρελαίου και φυσικού αερίου που βρισκόταν σε ύπνωση θα ξυπνήσουν εν μέσω έντονου διεθνούς ενδιαφέροντος για νέες γεωτρήσεις. Καθώς όμως αυτού του είδους οι επενδύσεις έχουν πολύ μεγάλους χρόνους υλοποίησης, προτεραιότητα για τις μεγάλες εταιρίες εξόρυξης θα έχουν τα πιο ώριμα πεδία στις πιο αξιόπιστες χώρες.

Εδώ η Ελλάδα δείχνει να έχει πλεονέκτημα καθώς είμαστε έγκαιρα τοποθετημένοι με τις απαιτούμενες προεργασίες που έγιναν τα τελευταία χρόνια και με τις μεγάλες εταιρίες εξόρυξης να βρίσκονται ήδη επι του πεδίου στη χώρα μας.

Η υπογραφή στις 15 Απριλίου της σύμβασης για την πραγματοποίηση της ερευνητικής γεώτρησης για υδρογονάνθρακες στο «μπλοκ 2», στο Βορειοδυτικό Ιόνιο από την κοινοπραξία ExxonMobil – Energean – HELLENiQ Energy φέρνει λοιπόν την Ελλάδα στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής για εξορύξεις, ακριβώς πάνω στη χρονική στιγμή που όλοι ψάχνονται για λύσεις οι οποίες θα ξεπερνούν τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης είναι Αναλυτής Ενεργειακής Στρατηγικής,  Διδάκτορας Ενεργειακής Στρατηγικής του Τμήματος Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Ακαδημαϊκός Διευθυντής του Greek Energy Forum και Επιστημονικός Συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.