Franchising: Πώς δημιουργεί χιλιάδες εκατομμυριούχους στις ΗΠΑ

Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί να αλλάξει ριζικά την αγορά εργασίας, όλο και περισσότεροι Αμερικανοί επαναξιολογούν τι σημαίνει πραγματική επαγγελματική ασφάλεια. Την ώρα που οι εργαζόμενοι ανησυχούν για το αν οι αλγόριθμοι θα αντικαταστήσουν τη δουλειά τους, ένα παλιό και μάλλον υποτιμημένο επιχειρηματικό μοντέλο συνεχίζει να παράγει πλούτο: το franchising. Από τα McDonald’s και τα Dunkin’ Donuts μέχρι τις αλυσίδες γυμναστηρίων, ξενοδοχείων και υπηρεσιών κατ’ οίκον, η αμερικανική οικονομία στηρίζεται όλο και περισσότερο σε μικρούς επιχειρηματίες που λειτουργούν κάτω από την «ομπρέλα» ενός μεγάλου brand.

Και μπορεί το επιχειρηματικό όνειρο της Silicon Valley να εξακολουθεί να γοητεύει, όμως για χιλιάδες ανθρώπους το πραγματικό μονοπάτι προς την οικονομική άνοδο περνά από το ταμείο ενός fast-food ή από τη διαχείριση ενός franchise.

Franchising: Από το Stanford στα Applebee’s

Ο Γκρεγκ Φλιν δεν ακολούθησε τον δρόμο που είχαν επιλέξει οι περισσότεροι συμφοιτητές του όταν αποφοίτησε από το Stanford Business School το 1994. Ενώ γύρω του κυριαρχούσε ο πυρετός των dotcom και οι νεαροί μάνατζερ κυνηγούσαν την επόμενη startup, εκείνος αποφάσισε να βοηθήσει έναν φίλο του να ανοίξει ένα δεύτερο εστιατόριο.

Λίγα χρόνια αργότερα, εκμεταλλευόμενος την ευνοϊκή χρηματοδότηση για νέους franchisees, αγόρασε οκτώ καταστήματα Applebee’s. Η απόφαση αυτή αποδείχθηκε καθοριστική. Σήμερα ο Φλιν ελέγχει περισσότερα από 3.000 καταστήματα franchise σε τρεις χώρες και επτά διαφορετικά brands, ενώ η προσωπική του περιουσία εκτιμάται ότι ξεπερνά το 1 δισ. δολάρια.

Ο ίδιος θυμάται πως η επιτυχία δεν ήρθε μέσα από κάποια επαναστατική ιδέα, αλλά από την ικανότητα προσαρμογής στις τοπικές αγορές.

Όταν ανέλαβε τα πρώτα Applebee’s στην πολιτεία της Ουάσιγκτον, ένας μάνατζερ, ο Νταν Κρέμπσμπαχ, του εξήγησε ότι το concept της αλυσίδας έπρεπε να αλλάξει χαρακτήρα στο Σιάτλ. Στη Μέση Δύση τα Applebee’s λειτουργούσαν ως οικογενειακά εστιατόρια.  Στο Σιάτλ, όμως, υπήρχε δυναμική για μια επιτυχημένη αλυσίδα bars.

Ο Φλιν άκουσε τη συμβουλή του και του έδωσε συμμετοχή στα κέρδη. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: οι πωλήσεις εκτοξεύθηκαν κατά περίπου 30%, οδηγώντας τον στην εξαγορά δεκάδων ακόμη καταστημάτων.

Το «αμερικανικό όνειρο» του hamburger

Σήμερα σχεδόν το 95% των 14.000 καταστημάτων McDonald’s στις ΗΠΑ λειτουργούν από franchisees. Για πολλούς οικονομολόγους και στελέχη της αγοράς, η αλυσίδα έχει δημιουργήσει περισσότερους εκατομμυριούχους από οποιαδήποτε άλλη εταιρεία στην αμερικανική ιστορία.

Τα McDonald’s έχουν δημιουργήσει περισσότερους εκατομμυριούχους από οποιαδήποτε άλλη εταιρεία στην αμερικανική ιστορία

Ο Ματ Χάλερ, επικεφαλής της International Franchise Association (IFA), θεωρεί ότι το franchising αντιπροσωπεύει την πιο καθαρή μορφή του αμερικανικού ονείρου. Όπως υποστηρίζει, δεν μπορούν όλοι να γίνουν ο Στιβ Τζομπς ή ο Ίλον Μασκ, όμως πολλοί μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους να διαχειρίζεται μια επιτυχημένη επιχείρηση εστίασης ή φιλοξενίας.

Το μοντέλο έχει ιδιαίτερη απήχηση και στους μετανάστες. Υπολογίζεται ότι περίπου τα δύο τρίτα των motels στις ΗΠΑ ανήκουν σε Ινδούς επιχειρηματίες, πολλοί από τους οποίους ξεκίνησαν αγοράζοντας franchises αλυσίδων όπως η Super 8 και η Travelodge τη δεκαετία του 1980.

Γιατί το franchising ξαναγίνεται ελκυστικό

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το κυρίαρχο αφήγημα για την επιτυχία στις ΗΠΑ ήταν σαφές: πανεπιστημιακό πτυχίο, καριέρα γραφείου και εργασία μπροστά σε έναν υπολογιστή. Ωστόσο, η εκτόξευση του κόστους σπουδών και η αβεβαιότητα που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη έχουν αρχίσει να αλλάζουν τις προτεραιότητες των νεότερων γενεών.

Επιχειρήσεις που απαιτούν φυσική παρουσία —όπως η εστίαση, τα γυμναστήρια ή οι υπηρεσίες προσωπικής φροντίδας— θεωρούνται πλέον οι πιο ασφαλείς επενδύσεις. Όπως λέει ο Χάλερ στον Economist, «δεν υπάρχει franchise που να μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ανθρώπους».

Τα τελευταία χρόνια το franchising εξαπλώνεται δυναμικά και σε νέους τομείς: boutique fitness studios, υπηρεσίες κατ’ οίκον, παιδική φροντίδα και wellness.

Πίσω από αυτή την επέκταση βρίσκονται συχνά funds private equity, που βλέπουν στις αλυσίδες franchise μια εξαιρετικά αποδοτική επένδυση.

Η σημασία της γνώσης της τοπικής αγοράς

Παρά τη δύναμη ενός γνωστού brand, η επιτυχία ενός franchise εξακολουθεί να εξαρτάται από την κατανόηση της τοπικής αγοράς. Ο Ντίνες Γκοσουάμι, που διαχειρίζεται περισσότερα από 100 καταστήματα Taco Bell και Dunkin’ Donuts, εξηγεί ότι ακόμη και η ορατότητα ενός καταστήματος δεν αρκεί.

Ο ίδιος αναφέρει την περίπτωση ενός Popeyes στο Νάσβιλ: το κατάστημα φαινόταν από μεγάλη απόσταση, όμως η πρόσβαση ήταν τόσο δύσκολη ώστε οι πωλήσεις κατέρρευσαν κατά 60%.

Στον χώρο του franchising υπάρχει μάλιστα ο όρος “Statue of Liberty spots” — σημεία που φαίνονται ιδανικά επειδή είναι εντυπωσιακά ορατά, αλλά αποδεικνύονται προβληματικά στην πράξη.

Τα χρήματα που απαιτούνται

Η αγορά ενός franchise κάθε άλλο παρά φθηνή υπόθεση είναι. Στις ΗΠΑ, κάθε εταιρεία που πουλά franchise υποχρεούται να παρέχει λεπτομερή ενημέρωση μέσω του Franchise Disclosure Document (FDD), όπου καταγράφονται όλα τα κόστη και οι οικονομικές επιδόσεις.

Στην εστίαση, το συνολικό κόστος για το άνοιγμα ενός καταστήματος μπορεί να ξεπεράσει το 1 εκατ. δολάρια. Στον χώρο του fitness, το ποσό κυμαίνεται συνήθως από 300.000 έως 800.000 δολάρια.

Οι franchisees πληρώνουν αρχικό τέλος εισόδου δεκάδων χιλιάδων δολαρίων, ενώ στη συνέχεια αποδίδουν ποσοστό επί των πωλήσεων ως royalties και διαφημιστικές εισφορές. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί θεωρούν ότι η ασφάλεια ενός αναγνωρίσιμου brand αντισταθμίζει το υψηλό κόστος.

Οι κίνδυνοι και οι αποτυχίες

Το franchising δεν αποτελεί εγγύηση επιτυχίας. Σύμφωνα με τη Φρανσίν ΛαΦοντέν του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, τα ποσοστά επιβίωσης των franchises δεν διαφέρουν θεαματικά από εκείνα των ανεξάρτητων επιχειρήσεων μετά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας.

Ωστόσο, οι πιθανότητες επιτυχίας είναι σαφώς μεγαλύτερες όταν κάποιος συνεργάζεται με μια καταξιωμένη αλυσίδα που διαθέτει οργανωμένα συστήματα, ισχυρό marketing και μεγάλη αναγνωρισιμότητα.

Παράλληλα, υπάρχει και η δυνατότητα μεταπώλησης ενός franchise, κάτι που προσφέρει μεγαλύτερη ρευστότητα σε σχέση με μια μικρή ανεξάρτητη επιχείρηση.

Οι σκιές πίσω από την επιτυχία

Το μοντέλο του franchising δεν λείπει από την κριτική. Ο οικονομολόγος Μπράιαν Καλάτσι υποστηρίζει ότι πολλοί franchisees λειτουργούν ουσιαστικά ως «ψευδο-εργοδότες», αφού οι μεγάλες αλυσίδες ελέγχουν σχεδόν κάθε πτυχή της λειτουργίας τους — από τα προϊόντα μέχρι τα ωράρια.

Πολλοί franchisees λειτουργούν ουσιαστικά ως «ψευδο-εργοδότες»

Στο παρελθόν, αρκετές αλυσίδες χρησιμοποιούσαν και τις λεγόμενες προτάσεις “no-poach clauses”, που απαγόρευαν στους εργαζόμενους να μετακινούνται από ένα κατάστημα της ίδιας αλυσίδας σε άλλο. Έρευνες έδειξαν ότι η πρακτική αυτή περιόριζε τις μισθολογικές αυξήσεις, οδηγώντας τελικά πολλές πολιτείες στην κατάργησή της.

Παρόλα αυτά, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι διαφορές στους μισθούς μεταξύ εταιρικών και franchise καταστημάτων είναι σχετικά μικρές.

Franchising: Ένα μοντέλο που επιμένει

Παρά τις αντιπαραθέσεις, το franchising παραμένει μία από τις σημαντικότερες κινητήριες δυνάμεις της αμερικανικής οικονομίας. Σήμερα λειτουργούν σχεδόν 850.000 καταστήματα franchise στις ΗΠΑ, που απασχολούν περίπου 9 εκατομμύρια εργαζόμενους και παράγουν σχεδόν το 3% του αμερικανικού ΑΕΠ.

Και καθώς η αγορά εργασίας αλλάζει δραματικά υπό την πίεση της αυτοματοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης, η ιδέα της ιδιοκτησίας μιας «παραδοσιακής» επιχείρησης ίσως αποδειχθεί πιο σύγχρονη από ποτέ.