ΚΑΠ: 3,6 εκατ. αγροκτήματα χάθηκαν σε 13 χρόνια – Η πρόκληση

Με τη μέση ηλικία των ευρωπαίων αγροτών να ξεπερνά πλέον τα 57 έτη και περισσότερα από 3,6 εκατομμύρια αγροκτήματα να έχουν κλείσει τα τελευταία 13 χρόνια, η ανανέωση των γενεών εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή γεωργία. Μάλιστα, ενόψει των διαπραγματεύσεων για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) μετά το 2027, οι νέοι αγρότες ζητούν ισχυρότερη χρηματοδότηση και συγκεκριμένα μέτρα στήριξης, προκειμένου ο στόχος για αύξηση της συμμετοχής τους στο 24% έως το 2040 να μην παραμείνει μια πολιτική διακήρυξη.

Έτσι, καθώς οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ εισέρχονται σε κρίσιμη φάση, οι νέοι αγρότες της Ευρώπης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, ζητώντας ουσιαστικές παρεμβάσεις και σημαντική χρηματοδότηση ώστε να μπορέσει η επόμενη γενιά να παραμείνει στην ύπαιθρο και να συνεχίσει να παράγει.

Οι αγρότες που έχουν υπερβεί την ηλικία συνταξιοδότησης (33,2%) διαχειρίζονται περισσότερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις από ό,τι οι αγρότες νεαρής ηλικίας (12%)

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Νέων Γεωργών (CEJA), που εκπροσωπεί χιλιάδες νέους παραγωγούς σε ολόκληρη την Ευρώπη, εγκαινίασε πρόσφατα την εκστρατεία «24 για το 2040: Η φιλοδοξία μας, η κληρονομιά σας», με στόχο να υπενθυμίσει στους ευρωπαίους νομοθέτες ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις από μόνες τους δεν αρκούν για να αλλάξουν τη δημογραφική εικόνα της γεωργίας.

Η εκστρατεία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο το ποσοστό των νέων αγροτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση να φτάσει το 24% έως το 2040. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο, αν αναλογιστεί κανείς ότι σήμερα οι αγρότες ηλικίας κάτω των 40 ετών αντιστοιχούν μόλις στο 11%-12% του συνολικού αγροτικού πληθυσμού.

Αποκαλυπτικά τα στοιχεία

Τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι οργανώσεις των νέων αγροτών αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος. Από το 2010 έως το 2023 περισσότερα από 3,6 εκατομμύρια αγροκτήματα έκλεισαν σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει ανακοινώσει η Κομισιόν, το 2020 η μέση ηλικία των αγροτών στην ΕΕ ήταν τα 57 έτη, ενώ μόλις το 12% ήταν κάτω των 40 ετών. Από αυτήν την ομάδα, μόνο το 2,5% ήταν γυναίκες.

Μάλιστα, μεταξύ 2004 και 2024, το ποσοστό του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ηλικίας άνω των 65 ετών αυξήθηκε από 16% σε 22%, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 0-19 ετών μειώθηκε από 22% σε 20%. Η τάση αυτή επηρεάζει πολλούς τομείς, αλλά ο αντίκτυπος είναι ιδιαίτερα έντονος στις αγροτικές περιοχές και, ιδίως, στη γεωργία.

Οι αγρότες διαχειρίζονται περίπου το 40% της συνολικής χερσαίας έκτασης της ΕΕ

Η γήρανση στον τομέα της γεωργίας είναι ταχύτερη από ό,τι σε άλλους τομείς. Οι αγρότες που έχουν υπερβεί την ηλικία συνταξιοδότησης (33,2%) διαχειρίζονται πολύ περισσότερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις από ό,τι οι αγρότες νεαρής ηλικίας (12%), αν και το ποσοστό αυτό διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. «Η ανισορροπία αυτή, η οποία παρατηρείται και στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, απειλεί τη μακροπρόθεσμη επισιτιστική ασφάλεια, τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στην παραγωγή τροφίμων, καθώς και το μέλλον των γεωργικών τοπίων της Ευρώπης», επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη στρατηγική για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία.

Τα βασικά εμπόδια για τους νέους παραγωγούς

Διάφορα αλληλένδετα εμπόδια, όπως η πρόσβαση σε γη, οικονομικά προσιτές πιστώσεις και απαραίτητες δεξιότητες/εμπειρογνωσία αποθαρρύνουν τους νέους από το να εισέλθουν στον τομέα της γεωργίας. Η διαδοχή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων απαιτεί μακροπρόθεσμες επενδύσεις και συχνά ενέχει σύνθετα νομικά, οικονομικά και συναισθηματικά ζητήματα, ιδίως στις οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Σε συνδυασμό με τον υψηλής έντασης κεφαλαίου χαρακτήρα της σύγχρονης γεωργίας, οι προκλήσεις αυτές αποτρέπουν πολλούς δυνητικούς νεοεισερχόμενους.

Οι αγρότες διαχειρίζονται περίπου το 40% της συνολικής χερσαίας έκτασης της ΕΕ, με αποτέλεσμα ο τομέας να βρίσκεται στο επίκεντρο της επισιτιστικής ασφάλειας, των δυναμικών αγροτικών περιοχών και των βασικών περιβαλλοντικών υπηρεσιών, όπως η ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, η ανθεκτικότητα των υδάτων και η διατήρηση της βιοποικιλότητας. Με την ενεργό εκμετάλλευση της γης, μειώνουν επίσης τους κινδύνους ακραίων κλιματικών φαινομένων και ενισχύουν την ανθεκτικότητα των αγροτικών περιοχών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις εξόχως απόκεντρες περιοχές της Ένωσης, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωργία και είναι περισσότερο ευάλωτες σε κλιματικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές.

Η διασφάλιση της ανανέωσης των γενεών, ιδίως στις οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της επισιτιστικής ασφάλειας, τη μεταφορά γνώσεων και την ευθυγράμμιση της παραγωγικότητας με τη βιωσιμότητα.

Οι αδυναμίες της νέας πρότασης για την ΚΑΠ

Παρά τις διακηρύξεις για στήριξη των νέων παραγωγών, η CEJA εκφράζει έντονη ανησυχία για το γεγονός ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα ΚΑΠ και το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο δεν περιλαμβάνουν νομικά δεσμευμένο ελάχιστο ποσοστό χρηματοδότησης αποκλειστικά για τους νέους αγρότες.

Οι εκπρόσωποι των νέων γεωργών υποστηρίζουν ότι χωρίς συγκεκριμένες οικονομικές εγγυήσεις υπάρχει σοβαρός κίνδυνος οι σχετικές δράσεις να περιοριστούν ή να διαφοροποιηθούν σημαντικά από κράτος σε κράτος, διευρύνοντας τις ανισότητες μεταξύ των αγροτικών οικονομιών της Ευρώπης.

«Με τη νέα προσέγγιση που προτείνεται για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, δημιουργείται μια ευκαιρία: η ΚΑΠ στηρίζει παραδοσιακά τους γεωργούς νεαρής ηλικίας  με ειδικά μέτρα και προϋπολογισμό, μεταξύ άλλων μέσω ενισχύσεων εγκατάστασης, υψηλότερων ποσοστών στήριξης για επενδύσεις και πιστωτικών μέτρων. Με τη νέα πρόταση για την ΚΑΠ μετά το 2027, εάν εγκριθεί, η στήριξη αυτή θα καταστεί ακόμη πιο στοχευμένη και φιλόδοξη», επισημαίνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ειδικά μέτρα, όπως η δέσμη εκκίνησης για τους γεωργούς νεαρής ηλικίας, η καλύτερη στόχευση των κονδυλίων μέσω φθινουσών ενισχύσεων υπέρ των γεωργών νεαρής ηλικίας και η στήριξη επενδύσεων σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, αναμένεται να συμβάλουν ώστε να δοθεί η αναγκαία ώθηση και να αυξηθεί η ελκυστικότητα του επαγγέλματος για τις νεότερες γενιές.

Ζητείται ισχυρότερη στήριξη στη νέα ΚΑΠ

Στον αντίποδα, θετικά αξιολογούνται από την ευρωπαϊκή οργάνωση των νέων αγροτών οι πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με τις προτάσεις που συζητούνται στις αρμόδιες επιτροπές, τουλάχιστον το 10% των δαπανών της ΚΑΠ θα πρέπει να κατευθύνεται σε μέτρα στήριξης νέων αγροτών.

Το ποσοστό αυτό υπερβαίνει αισθητά το 6% που είχε προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο στρατηγικό της σχέδιο.

Οι οργανώσεις των νέων αγροτών θεωρούν ότι η ύπαρξη συγκεκριμένου ποσοστού χρηματοδότησης αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε οι πολιτικές δεσμεύσεις να αποκτήσουν πραγματικό περιεχόμενο. Όπως υπογραμμίζουν, οι στόχοι δεν εγκαθιστούν νέους παραγωγούς, δεν χρηματοδοτούν επενδύσεις και δεν διευκολύνουν τη διαδοχή των εκμεταλλεύσεων.