Σαουδική Αραβία: Τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της εξαρτώνται πλέον όλο και πιο πολύ από μία μόνο διέξοδο

Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, η Σαουδική Αραβία έχει αυξήσει τις εξαγωγές από όλη τη χώρα προς τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ, και τις μεταφέρει μέσω του Στενού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ προς τους ασιατικούς πελάτες. Τώρα, οι απειλές από τους μαχητές των Χούθι —που εξαπέλυσαν αρκετές επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών πλοίων τις τελευταίες ημέρες— κινδυνεύουν να αποκλείσουν αυτή την εναλλακτική διαδρομή, αναγκάζοντας περισσότερα βαρέλια σαουδαραβικού πετρελαίου να ακολουθήσουν ένα μακρύτερο, πιο δαπανηρό και τεχνικά απαιτητικό ταξίδι μέσω της Διώρυγας του Σουέζ στην Αίγυπτο και γύρω από την Αφρική, όπως υπογραμμίζει σε ανάλυσή της η Wall Street Journal.

Η θαλάσσια διακίνηση πετρελαίου μέσω της Διώρυγας του Σουέζ έφτασε στον υψηλότερο όγκο των τελευταίων 2½ ετών τον ΙΟύλιο

Αυτή την εβδομάδα, τουλάχιστον τέσσερα δεξαμενόπλοια που μετέφεραν σαουδαραβικό αργό άλλαξαν απότομα πορεία πριν φτάσουν στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, στο νότιο άκρο της Ερυθράς Θάλασσας, για να κατευθυνθούν βόρεια προς το Σουέζ, ενώ η Σαουδική Αραβία έχει αρχίσει να προσφέρει περισσότερα φορτία αργού προς φόρτωση από τα μεσογειακά λιμάνια της Αιγύπτου, σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης πλοίων Vortexa. Τις τρεις πρώτες εβδομάδες του Ιουλίου, η θαλάσσια διακίνηση πετρελαίου μέσω της Διώρυγας του Σουέζ έφτασε στον υψηλότερο όγκο των τελευταίων 2½ ετών, ενώ οι εισαγωγές στον αγωγό Sumed —ο οποίος εκτείνεται παράλληλα με τη διώρυγα— αυξήθηκαν κατά 50% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, όπως έδειξαν τα στοιχεία της Vortexa.

Οι αλλαγές αυτές σηματοδοτούν την πιο πρόσφατη αναδιάρθρωση των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, αφού μήνες πολέμου έχουν αναγκάσει παραγωγούς, traders και πλοιοκτήτες να εγκαταλείψουν τις γνωστές διαδρομές και να ακολουθήσουν παρακάμψεις που γίνονται ολοένα και πιο δαπανηρές. Οι επίμονοι κίνδυνοι για την περιφερειακή ναυτιλία θα μπορούσαν να ωθήσουν την τιμή του πετρελαίου πολύ πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με αναλυτές, πυροδοτώντας τον πληθωρισμό και ασκώντας πίεση σε μια ήδη εύθραυστη παγκόσμια οικονομία.

*Τα πλήρως φορτωμένα VLCC δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου έχουν πολύ μεγάλο βύθισμα για να περάσουν από τη Διώρυγα του Σουέζ και θα πρέπει να μεταφέρουν μερικό φορτίο [Πηγή Kpler]

Στο στόχαστρο και η Ερυθρά Θάλασσα

Ούτε η διαδρομή του Σουέζ βρίσκεται εκτός της εμβέλειας της σύγκρουσης. Τις τελευταίες ημέρες, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν προειδοποίησαν ότι, εάν η Ουάσινγκτον εντείνει τις επιθέσεις της ή εξετάσει το ενδεχόμενο χερσαίας εισβολής, το Ιράν θα μπορούσε να επιδιώξει να κλείσει το στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και τη Ερυθρά Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων κατά πλοίων, σύμφωνα με πηγές που είναι ενήμερες για το θέμα. Οι προσπάθειες της Σαουδικής Αραβίας και της Αιγύπτου δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να πείσουν τους Χούθι, που κυβερνούν στην Υεμένη και υποστηρίζοντται από το Ιράν, να υποχωρήσουν.

«Οι Σαουδάραβες μπορούν να εξάγουν πετρέλαιο από την Ερυθρά Θάλασσα, αλλά το πρόβλημα είναι ότι αυτή η διαδρομή προς τις αγορές της Ασίας είναι πολύ μακρύτερη και πιο δαπανηρή», δήλωσε στη WSJ ο Γκρέγκορι Μπρου, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν και την ενέργεια στην Eurasia Group. «Για την αγορά πετρελαίου, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στις τιμές.»
Τα σαουδικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν την Παρασκευή ότι ένα σαουδικό πλοίο δέχτηκε επίθεση στην Ερυθρά Θάλασσα. Σαουδικοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι πραγματοποίησαν στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον στόχων των Χούτι στην περιοχή της λιμενικής πόλης Χοντέιντα ως αντίδραση. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ένα δεξαμενόπλοιο στα ανοικτά της νότιας Σαουδικής Αραβίας πήρε φωτιά αφού χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα, ενώ οι Χούτι ανέλαβαν την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον δύο πλοίων υπό σαουδική σημαία με τη χρήση πυραύλων και drones.

Την Πέμπτη, ο Πρόεδρος Τραμπ προειδοποίησε ότι, εάν οι Χούθι επιτεθούν σε επιπλέον πλοία, τόσο οι δικές τους δυνάμεις όσο και αυτές του Ιράν θα αντιμετωπίσουν «σοβαρή στρατιωτική τιμωρία». Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε αργά την Πέμπτη ότι πραγματοποίησε την 13η συνεχόμενη νυχτερινή σειρά επιθέσεων εναντίον του Ιράν, χτυπώντας στρατιωτικά κέντρα διοίκησης, εγκαταστάσεις αποθήκευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών και ναυτικές υποδομές.

Διπλό χτύπημα στις ενεργειακές αγορές

Η νέα απειλή στην Ερυθρά Θάλασσα επιτείνει τη διπλή αναστάτωση στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας: οι ροές μέσω του Ορμούζ έχουν μειωθεί σε ελάχιστο επίπεδο, ενώ η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις της κατά των ρωσικών υποδομών πετρελαίου. Αφού οι μήνες του πολέμου εξάντλησαν τα αποθέματα ασφαλείας της αγοράς, οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν αυξηθεί απότομα, αντανακλώντας τον κίνδυνο περαιτέρω απωλειών. Την Παρασκευή, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent διαπραγματεύονταν γύρω στα 97 δολάρια το βαρέλι, αφού την Πέμπτη είχαν ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Ο Μπρου δήλωσε ότι η συνέχιση των συγκρούσεων θα μπορούσε να διατηρήσει την τιμή του πετρελαίου κοντά στα 100 δολάρια. Αναλυτές της Goldman Sachs ανέφεραν σε έκθεση αυτή την εβδομάδα ότι οι τιμές θα μπορούσαν να ανέβουν στα 120 δολάρια.
Η Helima Croft, επικεφαλής της παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων στην RBC Capital Markets, δήλωσε ότι οι συνεχείς επιθέσεις των Χούuι θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά τις ροές πετρελαίου από την Ερυθρά Θάλασσα και να «αλλάξουν τη στάση του στρατοπέδου που πιστεύει ότι «η αγορά πάντα βρίσκει μια λύση»».

Σε κίνδυνο η «βαλβίδα εκτόνωσης»

Η απειλή των Χούuι θέτει σε κίνδυνο τη «βαλβίδα εκτόνωσης» που έχει διατηρήσει τη σύνδεση ενός από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς πετρελαίου στον κόσμο με τους πελάτες του και συνέβαλε στο να μην εκτοξευθούν ακόμη περισσότερο οι παγκόσμιες τιμές κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.

Από την έναρξη της σύγκρουσης, η Σαουδική Αραβία έχει χρησιμοποιήσει τον αγωγό Ανατολής-Δύσης για να αυξήσει τις αποστολές από τους τερματικούς σταθμούς της Ερυθράς Θάλασσας σε περίπου 4,9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, από περίπου 700.000 έως 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Μπρόνζ, επικεφαλής γεωπολιτικών θεμάτων στη συμβουλευτική εταιρεία Energy Aspects με έδρα το Λονδίνο. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου το 5% της παγκόσμιας προσφοράς. Από τον όγκο αυτό, περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διακινούνται μέσω του στενού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, κυρίως προς αγοραστές στην Ασία.

Εάν αυτή η νότια δίοδος καταστεί υπερβολικά επικίνδυνη, η εναπομένουσα διαδρομή διαφυγής περνά βόρεια μέσω της Αιγύπτου. Ωστόσο, η Διώρυγα του Σουέζ αποτελεί διέξοδο, όχι πλήρη υποκατάστατο. Μπορεί να διατηρήσει τη ροή του σαουδαραβικού πετρελαίου μόνο δρομολογώντας τα πλοία μέσω αιγυπτιακών τερματικών σταθμών και μιας διώρυγας που είναι πολύ ρηχή για ορισμένα βαριά φορτωμένα πλοία, πριν στείλει τα βαρέλια με προορισμό την Ασία δυτικά, διαμέσου της Μεσογείου, περνώντας από το Γιβραλτάρ και περιπλέοντας το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Η επιπλέον απόσταση αυξάνει τα έξοδα μεταφοράς και ασφάλισης, δεσμεύει τα πλοία και μπορεί να καθυστερήσει τις παραδόσεις κατά εβδομάδες.

Ένα λεγόμενο δεξαμενόπλοιο «Suezmax», σχεδιασμένο σύμφωνα με τους περιορισμούς της διώρυγας, μπορεί να μεταφέρει περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια μέσω αυτής. Ένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC) μπορεί να χωρέσει περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια, αλλά όταν είναι πλήρως φορτωμένο βυθίζεται υπερβολικά στο νερό για να χρησιμοποιήσει τη διώρυγα.

Για να περάσει, ένα VLCC μπορεί να εκφορτώσει περίπου το μισό φορτίο του στον Κόλπο του Σουέζ. Το πετρέλαιο αυτό στη συνέχεια αντλείται για περίπου 200 μίλια μέσα από την Αίγυπτο μέσω του αγωγού Sumed, ο οποίος εκτείνεται παράλληλα με το Σουέζ, προς τη Μεσόγειο. Το ελαφρυνθέν δεξαμενόπλοιο διέρχεται από τη διώρυγα και μπορεί να παραλάβει το πετρέλαιο από την άλλη πλευρά, ή να το φορτώσει κάποιο άλλο πλοίο. Εναλλακτικά, οι φορτωτές μπορούν να κατανείμουν το φορτίο μεταξύ δύο δεξαμενόπλοιων τύπου Suezmax.

Για τα φορτία με προορισμό την Ασία που κατευθύνονται προς τα βόρεια, η διαδρομή γίνεται πιο επίπονη. Η παράκαμψη προς την Ασία μπορεί να προσθέσει καθυστέρηση περίπου 20-30 ημερών, ανέφερε ο κ. Bronze. Με τα πλοία να παραμένουν αγκυροβολημένα για εβδομάδες, τα μακρύτερα ταξίδια οδηγούν επίσης σε αύξηση των ναύλων και των ασφαλίστρων για κινδύνους πολέμου.

Τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τη Διώρυγα του Σουέζ σε σύγκριση με τα VLCC που κυριαρχούν στο εμπόριο αργού πετρελαίου μεγάλων αποστάσεων, σύμφωνα με την Standard Chartered, γεγονός που καθιστά τις αγορές καυσίμων ιδιαίτερα ευάλωτες. Ο κίνδυνος αυτός εμφανίζεται σε μια περίοδο που οι τιμές των καυσίμων είναι ήδη υψηλές, μετά τις επιθέσεις της Ουκρανίας εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων.

Η ίδια η βόρεια έξοδος δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα μιας προηγούμενης κρίσης. Η Διώρυγα του Σουέζ άνοιξε το 1869, αλλά παρέμεινε κλειστή από το 1967 έως το 1975 μετά τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο. Το κλείσιμο αυτό επιτάχυνε τα σχέδια για τον αγωγό Sumed, ο οποίος άρχισε να λειτουργεί το 1977 ως χερσαία σύνδεση για τη μεταφορά πετρελαίου μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και της Μεσογείου.

Η τελευταία διακοπή της λειτουργίας αποκαλύπτει τα όρια της παράκαμψης των στραγγαλιστικών σημείων της Μέσης Ανατολής. Η γεωγραφία μπορεί να προσφέρει μια εναλλακτική διαδρομή, αλλά οι περιφερειακές συμμαχίες μπορούν να θέσουν και αυτή τη διαδρομή σε κίνδυνο.

«Εάν το Ιράν μπορεί να συντονιστεί με τους Χούθι και να κλείσει ή να ανοίξει στρατηγικά τόσο τα Στενά του Ορμούζ όσο και το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ για να ασκήσει πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και στα άλλα κράτη του Κόλπου, αυτό αποτελεί ένα πολύ πιο ισχυρό μέσο πίεσης που έχουν στη διάθεσή τους», δήλωσε ο Έντουαρντ Φίσμαν, διευθυντής του Κέντρου Γεωοικονομικών Μελετών στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.