Σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες αβεβαιότητας για τις διεθνείς αγορές ενέργειας και τη ναυτιλία εξελίσσεται πλέον η κρίση στα Στενά του Ορμούζ που έχει ξεφύγει από τη γεωπολιτική αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.
Παρότι Άραβες μεσολαβητές εμφανίζονται αισιόδοξοι ότι υπάρχει περιθώριο για μια συμφωνία που θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση των δεξαμενόπλοιων, εκφράζουν έντονες αμφιβολίες για το κατά πόσο η ιρανική πολιτική ηγεσία μπορεί να εγγυηθεί την εφαρμογή της.
Σύμφωνα με πηγές που συμμετέχουν στις συνομιλίες που μίλησαν στην Wall Street Journal, το βασικό πρόβλημα δεν αφορά πλέον το περιεχόμενο της συμφωνίας, αλλά τη διάχυση της εξουσίας στο εσωτερικό του Ιράν. Οι κορυφαίοι διαπραγματευτές, με επικεφαλής τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και τον πρόεδρο της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, εμφανίζονται διατεθειμένοι να προχωρήσουν σε έναν συμβιβασμό που θα επανέφερε την εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, που ασκούν ουσιαστικό επιχειρησιακό έλεγχο στην περιοχή, επιμένουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να αποφέρει απτά οικονομικά και στρατηγικά οφέλη για την Τεχεράνη.
Οι στρατιωτικοί ζητούν όχι μόνο μεγαλύτερη αναγνώριση του ρόλου του Ιράν στον έλεγχο της διέλευσης, αλλά και συγκεκριμένες δεσμεύσεις για χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων, επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων. Παράλληλα, σύμφωνα με τους μεσολαβητές, επιδιώκουν ακόμη και τη δυνατότητα επιβολής τελών στα εμπορικά πλοία που διέρχονται από το στενό, μια εξέλιξη που θα άλλαζε τις ισορροπίες σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους του κόσμου.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον βασικό διάδρομο εξαγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο, μέσω του οποίου διακινείται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Κάθε διαταραχή στη λειτουργία τους μεταφράζεται σχεδόν άμεσα σε αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου, υψηλότερο κόστος μεταφοράς και έντονες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές του αργού. Οι τελευταίοι μήνες έχουν ήδη οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αυξήσουν τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου ή να εξετάσουν εναλλακτικές διαδρομές, επιβαρύνοντας περαιτέρω το παγκόσμιο εμπόριο.
Οι διαπραγματευτές του Ιράν μεταξύ σφύρας και άκμονος
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τις έντονες εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με τους μεσολαβητές, οι ίδιοι οι Ιρανοί διαπραγματευτές παραδέχονται ότι διαθέτουν περιορισμένα περιθώρια ελιγμών, καθώς βρίσκονται υπό έντονη πίεση από τους σκληροπυρηνικούς κύκλους να αποσπάσουν άμεσα οικονομικά ανταλλάγματα. Η βαθιά οικονομική κρίση, ο υψηλός πληθωρισμός και η μείωση των πετρελαϊκών εσόδων καθιστούν την άρση των κυρώσεων ζωτικής σημασίας για τη σταθερότητα της χώρας.
Την ίδια στιγμή, οι πιο ακραίοι πολιτικοί και στρατιωτικοί κύκλοι θεωρούν ότι η διατήρηση της πίεσης στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό όπλο της χώρας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστηρίζουν ότι η απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας λειτουργεί αποτρεπτικά έναντι μελλοντικών στρατιωτικών επιχειρήσεων και ενισχύει τη γεωπολιτική επιρροή της Τεχεράνης στην περιοχή.
Οι εσωτερικές αυτές αντιπαραθέσεις έχουν ενταθεί μετά την ανάληψη της ηγεσίας από τον νέο Ανώτατο Ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο οποίος λειτουργούσε συχνά ως παράγοντας ισορροπίας μεταξύ των διαφορετικών κέντρων εξουσίας, ο διάδοχός του εμφανίζεται λιγότερο παρεμβατικός και περισσότερο εξαρτημένος από τους σκληροπυρηνικούς μηχανισμούς ασφαλείας. Αυτό δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τη λήψη αποφάσεων και δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς το κατά πόσο οι πολιτικές δεσμεύσεις μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.
Για τις διεθνείς αγορές, το βασικό διακύβευμα δεν είναι μόνο η επίτευξη μιας συμφωνίας αλλά και η αξιοπιστία της. Οι προηγούμενες προσπάθειες αποκλιμάκωσης κατέρρευσαν όταν, λίγο μετά την επίτευξη συμφωνιών, επανεκκίνησαν επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, οδηγώντας σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση και σε περαιτέρω άνοδο του γεωπολιτικού κινδύνου.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και μια προσωρινή συμφωνία θα μπορούσε να περιορίσει τις πιέσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και να μειώσει το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών. Ωστόσο, όσο οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης διατηρούν καθοριστικό λόγο στις αποφάσεις ασφαλείας και η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται διχασμένη, οι επενδυτές και οι αγορές θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν τα Στενά του Ορμούζ ως μία από τις μεγαλύτερες εστίες γεωπολιτικού κινδύνου για την παγκόσμια οικονομία.
