Ελληνικές εξαγωγές: Οι εμβληματικές αγορές και η πρόκληση των ΗΠΑ

Με τις ελληνικές εξαγωγές να βρίσκονται σε τροχιά νέου ιστορικού ρεκόρ, οι εξαγωγείς επέτυχαν- όπως τουλάχιστον δείχνουν τα πλέον πρόσφατα στοιχεία-να ανακατανείμουν αγορές, προϊόντα και διαδρομές με αξιοσημείωτη ευελιξία. Και τούτο μέσα σε ένα περιβάλλον δασμολογικών ανακατατάξεων, ανατίμησης του ευρώ έναντι του δολαρίου, γεωπολιτικών εντάσεων και διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Οι διαδρομές για τις ελληνικές εξαγωγές

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Πανελληνίου Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΠΣΕ) για το πρώτο εξάμηνο του έτους η σημαντική πλειονότητα των εξαγωγών κατευθύνεται στην ασφάλεια της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, την ώρα που η παρουσία σε Τρίτες Χώρες μεγεθύνεται μεν αλλά κρίνεται αναγκαία η βαθύτερη διείσδυση των μη ενεργειακών προϊόντων στην κατεύθυνση διαφοροποίησης της εξαγωγικής βάσης.

Ιδιαίτερη προσοχή, όποως αναφέρουν παράγοντες της αγοράς, απαιτεί η διατλαντική εμπορική σχέση. Και τούτο, διότι η αβεβαιότητα στην αμερικανική εμπορική πολιτική και οι δασμολογικές εξελίξεις μπορούν να συμπιέσουν τα περιθώρια των εξαγωγέων μας προς μια αγορά υψηλής αξίας.

Η «άγκυρα» σταθερότητας

Η Ενιαία Αγορά λειτουργεί ως άγκυρα σταθερότητας. Τον Ιούνιο απορρόφησε το 60,1% των εξαγωγών, καταγράφοντας αύξηση 29,8%. Τον ίδιο μήνα η αύξηση στις Τρίτες Χώρες ήτνα της τάξης του 21,4%, με το μερίδιό τους να διαμορφώνεται σε 39,9%. Αν εξαιρεθούν τα πετρελαιοειδή, το μερίδιο της ΕΕ σκαρφαλώνει στο 67,3% και των Τρίτων Χωρών στο 32,7%.

Σε επίπεδο εξαμήνου, χωρίς τα πετρελαιοειδή, οι εξαγωγές αυξάνονται κατά 8,8% με το μερίδιο της ΕΕ να διαμορφώνεται στο 67,6%. Αντίστοιχα προς τις Τρίτες Χώρες η αύξηση ήταν 3% και το μεριδιό τους στο 32,4%.

Το «μέτωπο» των ΗΠΑ

Το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι ελληνικές εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύθηκαν κατά +15,6%, στα 1.340,1 εκατ. ευρώ από 1.158,8 εκατ. ευρώ. Η επίδοση αυτή, ωστόσο, επισκιάστηκε από την αλματώδη άνοδο των εισαγωγών από τις ΗΠΑ κατά +56,5%, στα 1.925,0 εκατ. ευρώ από 1.230,0 εκατ. ευρώ.

Ως αποτέλεσμα, το διμερές εμπορικό ισοζύγιο διευρύνθηκε από −71,2 εκατ. ευρώ σε −585,0 εκατ. ευρώ (+721,5%): η ισχυρή εξαγωγική δυναμική δεν αρκεί για να αντισταθμίσει τον ρυθμό αύξησης των αμερικανικών προμηθειών — κυρίως ενεργειακών και κεφαλαιουχικών αγαθών.

Στρατηγική απάντηση

Όπως είχε υπογραμμίσει σε δήλωσή του, ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Εξαγωγέων, κ. Αλκιβιάδης Καλαμπόκης, η διεύρυνση αυτή δεν συνιστά ένδειξη εξαγωγικής αδυναμίας· αποτυπώνει κυρίως την ενεργειακή και τεχνολογική μας εξάρτηση από αμερικανικές προμήθειες.

Σημειώνει επίσης ότι, απαιτεί εντούτοις στρατηγική απάντηση, σε ένα περιβάλλον όπου η αμερικανική δασμολογική πολιτική παραμένει απρόβλεπτη και μπορεί να συμπιέσει τα περιθώρια των εξαγωγέων μας: στοχευμένη προβολή του ελληνικού brand στις πολιτείες με τη μεγαλύτερη καταναλωτική δυναμική, αξιοποίηση των δικτύων της ελληνικής διασποράς, επιτάχυνση των πιστοποιήσεων πρόσβασης (FDA, ιχνηλασιμότητα, private label) και συστηματική παρουσία στους κλάδους όπου η Ελλάδα έχει αποδεδειγμένο πλεονέκτημα. Δηλαδή, τρόφιμα και ποτά, ελαιόλαδο, δομικά υλικά, φάρμακα, αλουμίνιο, επιτραπέζιες ελιές & γαλακτοκομικά.

«Η ενίσχυση της παρουσίας μας στην αμερικανική αγορά είναι εθνικός εξαγωγικός στόχος, όχι συγκυριακή επιλογή», είχε αναφέρει.

Σε δήλωση του εξάλλου στον ΟΤ για την γενικότερη πορεία των εξαγωγών είχε διαπυπώσει την εκτίμηση ότι «έχουν τεθεί όλες οι βάσεις για να πάμε σε ιστορικό ρεκόρ φέτος».

Διευκρινίζοντας, δε,  ότι οι σημαντικές επιδόσεις επιτεύχθηκαν σε μήνες που «δεν είναι και οι καλύτεροι για τις εξαγωγές», δεδομένου ότι εμβληματικά προϊόντα όπως π.χ. το ελαιόλαδο χρονικά «μπαίνουν» αργότερα στον εξαγωγικό στίβο.

Η διαφοροποίηση

Εν τω μεταξύ σε ανάλυσή της η Εθνική Τράπεζα υπογραμμίζει ότι τις προοπτικές των ελληνικών εξαγωγών καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό η διεύρυνση των αγορών, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας.

Όπως σημειώνει οι διαφορετικές διαδρομές των τριών βασικών κινητήρων ανόδου των εξαγωγών τροφίμων (του γιαουρτιού, του ακτινιδίου και της φράουλας) δείχνουν στην πράξη ότι η ενίσχυση της εξωστρέφειας δεν περνά από μία ενιαία συνταγή, αλλά από στοχευμένες στρατηγικές που μετατρέπουν τα κέρδη όγκων και μεριδίων σε διατηρήσιμη εμπορική αξία.

Τι φέρνει κέρδη και μερίδια

Εξηγεί πως οι μηχανισμοί που φέρνουν ισχυρά κέρδη όγκων και μεριδίων διαφέρουν ουσιαστικά ανά προϊόν. Το γιαούρτι ακολουθεί στρατηγική εμβάθυνσης, καθώς εδραιώνεται σε λίγες ώριμες αγορές της Δυτικής και της Νότιας Ευρώπης, αυξάνοντας θεαματικά όγκους και μερίδια, χωρίς να χάνει τη διαφοροποιημένη τοποθέτησή του. Παρά τον υπερτριπλασιασμό του όγκου εξαγωγών την τελευταία 6ετία διατηρεί σημαντικό πλεονέκτημα τιμής, της τάξης του 30%, έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών. Αποδεικνύει έτσι ότι η αύξηση κλίμακας μπορεί να συνδυαστεί με υψηλή εμπορική αξία.

Το ακτινίδιο ακολουθεί την αντίθετη διαδρομή: διευρύνει δυναμικά τη γεωγραφική του παρουσία, περιορίζει την εξάρτηση από την Ιταλία (η οποία φαίνεται ότι λειτουργούσε ως ενδιάμεσος εμπορικός κόμβος), και αποκτά πιο άμεση πρόσβαση σε νέες αγορές. Η στρατηγική αυτή αποδίδει σε όγκους και μερίδια, με το ελληνικό μερίδιο στις ευρωπαϊκές εξαγωγές να αυξάνεται σε 30%, από 24% το 2019, αλλά εξακολουθεί να στηρίζεται σε χαμηλή σχετική τιμή. Το επόμενο βήμα είναι η μετατροπή της διεθνούς διείσδυσης σε υψηλότερη εμπορική αξία.

Η φράουλα συνδυάζει τα δύο πρότυπα: αυξάνει τα μερίδιά της τόσο στην Ανατολική όσο και στη Δυτική Ευρώπη )από 30% σε 60% και από 2% σε 10%, αντίστοιχα), ενώ παράλληλα περιορίζει σταδιακά την απόσταση τιμής από τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές.