Σπάνιες γαίες: Η Ουάσιγκτον κινείται γρήγορα, οι Βρυξέλλες χάνουν χρόνο

Η ΕΕ κινδυνεύει να μείνει ακόμη πιο πίσω από τις ΗΠΑ στον αγώνα για την εξασφάλιση κρίσιμων ορυκτών, καθώς η Δύση επιδιώκει να αντισταθμίσει την κυριαρχία της Κίνας σε βασικά συστατικά για την άμυνα και την πράσινη τεχνολογία, προειδοποίησαν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και εκπρόσωποι της βιομηχανίας.

Όπως αναφέρουν σε άρθρο τους οι Financial Times, οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις τα τελευταία δύο χρόνια για να εξασφαλίσουν την πρόσβασή τους σε μέταλλα σπάνιων γαιών και άλλα υλικά που χρησιμοποιούνται σε στρατηγικές τεχνολογίες, ιδίως σε εκείνες στις οποίες η Κίνα κυριαρχεί στην παγκόσμια παραγωγή.

Η Ουάσιγκτον έχει ανακοινώσει προσωρινή χρηματοδότηση ύψους περίπου 40 δισ. δολαρίων για έργα εξόρυξης ορυκτών από το 2022 και έχει αποκτήσει μετοχικά μερίδια σε μια σειρά εγχώριων εταιρειών εξόρυξης. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει επίσης ασκήσει πιέσεις ώστε αμερικανικές εταιρείες να κερδίσουν διαγωνισμούς για ορυχεία σε χώρες όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και η Κένυα.

Τους τελευταίους 18 μήνες, οι Βρυξέλλες επέλεξαν δεκάδες στρατηγικά έργα που θα επωφεληθούν από ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη έχουν δεσμεύσει περίπου 6 δισ. ευρώ για έργα εξόρυξης ορυκτών φέτος, αλλά ο κλάδος προειδοποιεί ότι η διαδικασία προχωρά πολύ αργά για να δώσει ώθηση στον τομέα.

«Θαυμάζω πραγματικά τους Αμερικανούς, επειδή παίρνουν μια ιδέα και την προωθούν, ενώ εμείς οι Ευρωπαίοι διστάζουμε, υπερβολικά γραφειοκρατούμε, συζητάμε και χάνουμε χρόνο», δήλωσε στους Financial Times ο Bernd Schäfer, διευθύνων σύμβουλος του EIT RawMaterials, οργανισμού που εκπροσωπεί τον κλάδο των κρίσιμων ορυκτών της ΕΕ.

Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ επιδιώκουν επίσης να δημιουργήσουν μια συμμαχία χωρών που θα μπορούσαν να συνεργαστούν για την ανάπτυξη αλυσίδων εφοδιασμού που θα παρακάμπτουν την Κίνα, μέσω του Φόρουμ για τη Γεωστρατηγική Δέσμευση σε Θέματα Πόρων (Forge).

Ωστόσο, δεδομένης της εχθρικής στάσης της αμερικανικής κυβέρνησης υπό τον Ντόναλντ Τραμπ έναντι της ΕΕ, η κίνηση αυτή προκαλεί σκεπτικισμό στις Βρυξέλλες.

Η ΕΕ «δεν μπορεί να παρασυρθεί από διαπραγματεύσεις» με τις ΗΠΑ, δήλωσε στους FT Ευρωπαίος αξιωματούχος. «Πρέπει να κάνουμε ό,τι κάνουν οι ΗΠΑ: να εξασφαλίζουμε συμβάσεις αγοράς, να προχωράμε με ταχύτητα και να χρησιμοποιούμε χρηματοοικονομικά εργαλεία» για την ανάπτυξη της αλυσίδας εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών, εν όψει μιας νέας στρατηγικής που θα παρουσιαστεί αυτό το φθινόπωρο.

«Εξετάζουμε πώς να συνεργαστούμε περισσότερο με εταίρους που μοιράζονται την ίδια φιλοσοφία — τον Καναδά και την Ιαπωνία», πρόσθεσε ο αξιωματούχος, χωρίς ωστόσο να αποκλείει περαιτέρω συνεργασία με τις ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ ήταν «ασταθείς και απρόβλεπτες σε όλο το φάσμα. Δεν μπορείς απλά να περιμένεις ότι όλα θα πάνε καλά», δήλωσε ένας πρώην αξιωματούχος αναφερόμενος στην πρωτοβουλία «Forge».

Οι προσπάθειες της ΕΕ για τη διασφάλιση της εφοδιαστικής της αλυσίδας έχουν επικεντρωθεί μέχρι στιγμής στον καθορισμό στρατηγικών έργων στους τομείς της εξόρυξης, της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης, τα οποία επωφελούνται από ταχύτερη έκδοση αδειών, αν και δεν τους εγγυάται καμία δημόσια χρηματοδότηση.

Αντίθετα, η κυβέρνηση Τραμπ έχει επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη της εφοδιαστικής της αλυσίδας, μεταξύ άλλων αποκτώντας συμμετοχές σε παραγωγούς σπάνιων γαιών τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη. Το Πεντάγωνο πραγματοποίησε το περασμένο καλοκαίρι επένδυση 400 εκατ. δολαρίων για να αποκτήσει συμμετοχή 15% στην αμερικανική εταιρεία παραγωγής σπάνιων γαιών MP Materials, μαζί με δάνειο ύψους 150 εκατ. δολαρίων.

Υπέγραψε επίσης μια δεκαετή συμφωνία για τη θέσπιση ελάχιστης τιμής 110 δολαρίων ανά κιλό νεοδυμίου-πρασεοδυμίου — ενός κράματος σπάνιων γαιών που χρησιμοποιείται για την κατασκευή μόνιμων μαγνητών για τεχνολογίες όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και η ρομποτική — που αποθηκεύεται ή πωλείται από την MP Materials.

Υπήρχε ο κίνδυνος οι ΗΠΑ να «γίνουν μια δεύτερη Κίνα για την Ευρώπη» όσον αφορά την εξάρτηση από τα μέταλλα σπάνιων γαιών, ξεκαθάρισε ο Schäfer.

«Είτε συμφωνείτε είτε διαφωνείτε με τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ χειρίζεται το θέμα της διασφάλισης των αλυσίδων εφοδιασμού σε κρίσιμες πρώτες ύλες, σε 18 μήνες έχει σίγουρα συνάψει περισσότερες συμφωνίες από ό,τι η Ευρώπη την τελευταία δεκαετία», δήλωσε ένας δικηγόρος που παρέχει συμβουλές σε ευρωπαϊκά έργα σπάνιων γαιών.

Ο Schäfer και ο πρώην αξιωματούχος εξέφρασαν επίσης ανησυχίες σχετικά με τις αμερικανικές επενδύσεις σε ευρωπαϊκές εταιρείες κρίσιμων ορυκτών. Η USA Rare Earth, στην οποία η αμερικανική κυβέρνηση κατέχει μερίδιο 10%, εξαγόρασε πρόσφατα τη βρετανική εταιρεία σπάνιων γαιών Less Common Metals και απέκτησε τον περασμένο μήνα μερίδιο 13% στη γαλλική εταιρεία Carester.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποίησε τον Φεβρουάριο ότι, αν και οι Βρυξέλλες είχαν επιλέξει 75 στρατηγικά έργα τα οποία θα επωφεληθούν από απλοποιημένους κανόνες αδειοδότησης και πρόσβαση σε επενδύσεις, ήταν «απίθανο» πολλά από αυτά να ολοκληρωθούν εγκαίρως ώστε να βοηθήσουν την Ένωση να επιτύχει τους στόχους της για το 2030 όσον αφορά την ανάπτυξη εγχώριων αποθεμάτων.

Ένας διευθυντής εταιρείας εξόρυξης που έχει στενή σχέση με ένα από τα έργα δήλωσε ότι οι προσπάθειες της ΕΕ στον τομέα των ορυκτών ήταν «συνολικά αρκετά απογοητευτικές όσον αφορά τη χρηματοδοτική στήριξη» και ότι η απόκτηση αδειών παραμένει περίπλοκη διαδικασία. Το να χαρακτηρίζεται ένα έργο ως στρατηγικό αποτελεί «καλό μάρκετινγκ», αλλά «δεν αλλάζει τα δεδομένα», κατέληξε.