Η ενεργειακή κρίση στη Μέση Ανατολή δεν περιορίζεται πλέον στα θαλάσσια περάσματα. Μετά το κλείσιμο ή τη δραματική υπολειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την ένταση στην Ερυθρά Θάλασσα, η σύγκρουση μεταφέρεται τώρα στις ίδιες τις χερσαίες υποδομές που είχαν σχεδιαστεί για να λειτουργούν ως εναλλακτικές οδοί εξαγωγής πετρελαίου. Η προσωρινή διακοπή λειτουργίας του σαουδαραβικού East–West Pipeline, έπειτα από επανειλημμένα πλήγματα με drones, αφαιρεί από τη Σαουδική Αραβία το σημαντικότερο «παρακαμπτήριο» δίκτυο του Ορμούζ, την ώρα που οι Χούθι ενισχύουν την παρουσία τους γύρω από το Bab el-Mandeb και συνεχίζουν επιθέσεις που υπονομεύουν ακόμη περισσότερο την εμπορική εμπιστοσύνη στη διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας.
Το διπλό πρόβλημα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας
Η εξέλιξη δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας: λιγότερη ευελιξία στις εξαγωγές πετρελαίου και ταυτόχρονα μεγαλύτερη ανάγκη για μακρινές, πιο περίπλοκες και ακριβότερες διαδρομές μεταφοράς.
Ο αγωγός East–West, γνωστός και ως Petroline, έχει ονομαστική δυναμικότητα περίπου 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως και μεταφέρει αργό σε απόσταση περίπου 1.200 χιλιομέτρων, από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της Σαουδικής Αραβίας προς το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Καθώς η κρίση στο Ορμούζ κλιμακώθηκε, οι ροές μέσω του αγωγού αυξήθηκαν κατακόρυφα, από περίπου 750.000 βαρέλια ημερησίως σε πάνω από 4 εκατ. βαρέλια, μετατρέποντάς τον ουσιαστικά στη βασική εναλλακτική αρτηρία των σαουδαραβικών εξαγωγών.
Η ζημιά, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Kpler, προκλήθηκε σε πολλαπλά σημεία και τουλάχιστον ένας σταθμός άντλησης υπέστη σημαντικές καταστροφές. Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαίωσε ότι ο αγωγός τέθηκε εκτός λειτουργίας προληπτικά. Αν και στο παρελθόν η Saudi Aramco είχε αποκαταστήσει σχετικά γρήγορα παρόμοιες ζημιές, αυτή τη φορά η έκταση των καταστροφών θεωρείται ενδεχομένως σοβαρότερη και η διάρκεια της διακοπής παραμένει αβέβαιη. Σε ορισμένες εκτιμήσεις, η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει έως και οκτώ εβδομάδες.
Περιορισμένες οι εναλλακτικές
Οι διαθέσιμες επιλογές για την παράκαμψη του Ορμούζ είναι ήδη περιορισμένες. Ο αγωγός Habshan–Fujairah των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων λειτουργεί κοντά στη μέγιστη δυναμικότητά του, περίπου 1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ η ιρακινή βόρεια διαδρομή προς το Ceyhan διαθέτει ακόμη μικρότερη χωρητικότητα. Έτσι, η απώλεια ή ακόμη και η παρατεταμένη υπολειτουργία του Petroline περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα επαναδρομολόγησης σαουδαραβικού αργού.
Η Kpler εκτιμά ότι, χωρίς τον East–West Pipeline, οι σαουδαραβικές εξαγωγές αργού θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 3,5 έως 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ανάλογα με τη διάρκεια και τη σοβαρότητα της βλάβης. Πρόκειται για μέγεθος ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η Σαουδική Αραβία αντιπροσωπεύει περίπου το 15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού. Παράλληλα, η σαουδαραβική παραγωγή είχε ήδη υποχωρήσει τον Αύγουστο στα 6,24 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στο χαμηλότερο αναφερόμενο επίπεδο από το 1990.
Το Ριάντ επιχειρεί να προστατεύσει τη φήμη της Saudi Aramco ως ενός από τους πλέον αξιόπιστους προμηθευτές παγκοσμίως. Μέχρι στιγμής, η εταιρεία δεν έχει κηρύξει force majeure και χρησιμοποιεί το διεθνές δίκτυο αποθεμάτων της για να καλύψει τις υποχρεώσεις προς πελάτες. Ωστόσο, όσο παρατείνεται η διακοπή, τα περιθώρια περιορίζονται.
Τα αποθέματα του Yanbu λιγοστεύουν
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η εικόνα των αποθεμάτων στη δυτική ακτή. Η Kpler υπολογίζει ότι τα αποθέματα αργού στο Yanbu έχουν πέσει κάτω από τα 15 εκατ. βαρέλια, επίπεδο κοντά στα χαμηλότερα από το 2018, έναντι σχεδόν 21 εκατ. βαρελιών τον Ιούλιο. Δηλαδή, έχουν μειωθεί κατά περίπου 6 εκατ. βαρέλια μέσα σε δύο μήνες. Με θεωρητικό ρυθμό εξαγωγών 3,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως, τα 15 εκατ. βαρέλια αντιστοιχούν σε λίγο περισσότερο από τέσσερις ημέρες τροφοδοσίας, αν και στην πράξη δεν είναι όλα τα αποθέματα πλήρως διαθέσιμα.
Η πίεση είναι ήδη εμφανής και στις τιμές. Σύμφωνα με τα στοιχεία του κειμένου, το Brent είχε κλείσει πάνω από τα 105 δολάρια το βαρέλι, ενώ στις ΗΠΑ το diesel είχε ξεπεράσει τα 6 δολάρια ανά γαλόνι. Οποιαδήποτε νέα απώλεια σαουδαραβικών βαρελιών θα έπληττε μια αγορά που ήδη επωμίζεται το κόστος της περιορισμένης προσφοράς από τη Μέση Ανατολή.
Νέα ώθηση στους ναύλους των tankers
Για την αγορά δεξαμενόπλοιων, η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολυπλοκότητα. Από τη μία πλευρά, η απώλεια φορτίων σημαίνει λιγότερα διαθέσιμα cargoes. Από την άλλη, οι εναλλακτικές λύσεις αυξάνουν θεαματικά την απόσταση, τον χρόνο ταξιδιού και τη χρήση του στόλου.
Οι λύσεις που έχουν ήδη υιοθετηθεί περιλαμβάνουν shuttle voyages, μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο(STS) ανοικτά του Ομάν, αξιοποίηση διαδρομών μέσω αγωγού SUMED/Sidi Kerir της Αιγύπτου , πρόσθετες μεταφορτώσεις και παρακάμψεις από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Όλες αυτές οι επιλογές αυξάνουν τα τονομίλια και δεσμεύουν πλοία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Παράλληλα, η ενίσχυση της παρουσίας των Χούθι γύρω από το Bab el-Mandeb και οι συνεχιζόμενες επιθέσεις λειτουργούν αποτρεπτικά για τη διέλευση εμπορικών πλοίων ακόμη και χωρίς επίσημο κλείσιμο του στενού. Έτσι, το επιχειρησιακό κόστος ανεβαίνει, τα ασφάλιστρα πολέμου διογκώνονται και το γεωπολιτικό premium περνά απευθείας στους ναύλους.
Η Intermodal σημειώνει ότι οι αποδόσεις για ταξίδια που συνδέονται με τη Μέση Ανατολή έχουν φθάσει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, οι τιμές αυτές είναι σε σημαντικό βαθμό «θεωρητικές», καθώς όλο και λιγότεροι πλοιοκτήτες είναι διατεθειμένοι να εκθέσουν πλοία και πληρώματα σε τόσο υψηλό κίνδυνο.
Η ταχεία αποκατάσταση του East–West Pipeline θα μπορούσε να επιστρέψει ένα μέρος της χαμένης ευελιξίας. Αν όμως η διακοπή παραταθεί και η κατάσταση στο Bab el-Mandeb συνεχίσει να επιδεινώνεται, η παγκόσμια αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με λιγότερα διαθέσιμα βαρέλια, μικρότερα αποθέματα, αυξημένη ζήτηση σε τονομίλια, ακριβότερη ασφάλιση και ακόμη υψηλότερους ναύλους. Και σε μια συγκυρία κατά την οποία, σύμφωνα με την Intermodal, τα διεθνή αποθέματα πετρελαίου ήδη υποχωρούν και οι ροές LNG αντιμετωπίζουν παράλληλες διαταραχές, τα περιθώρια απορρόφησης ενός νέου σοκ γίνονται όλο και στενότερα.
