Σημαντικό βαθμό συγκέντρωσης σε βασικά τμήματά της, υψηλό επενδυτικό και λειτουργικό κόστος, περιορισμένη διαθεσιμότητα κατάλληλων πλοίων και προβληματική πρόσβαση σε χρηματοδότηση διαπιστώνει η Επιτροπή Ανταγωνισμού στην Τελική Έκθεσή της για την Ακτοπλοΐα, σημειώνοντας ότι πρόκειται για παράγοντες που «επηρεάζουν τη δυνατότητα εισόδου και επέκτασης νέων ή μικρότερων παρόχων».
Η έρευνα ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2025 και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη κλαδική έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού στον στρατηγικής σημασίας τομέα της ακτοπλοΐας.
Στόχος της είναι η κατανόηση της λειτουργίας της αγοράς, η ανάδειξη των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο κλάδος και η διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων πολιτικής για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, της διαφάνειας, της συνδεσιμότητας και της βιωσιμότητας των ακτοπλοϊκών μεταφορών.
Η έρευνα διαπιστώνει:
- Συγκέντρωση της αγοράς και εμπόδια εισόδου: Η αγορά παρουσιάζει σημαντικό βαθμό συγκέντρωσης σε βασικά τμήματά της, ενώ το υψηλό επενδυτικό και λειτουργικό κόστος, η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατάλληλων πλοίων και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση επηρεάζουν τη δυνατότητα εισόδου και επέκτασης νέων ή μικρότερων παρόχων.
- Έντονη εποχικότητα και διαφοροποίηση της ζήτησης: Η έντονη εποχικότητα επηρεάζει τη διάρθρωση της προσφοράς και τη βιωσιμότητα των γραμμών. Παράλληλα, η αγορά καλείται να εξυπηρετήσει διαφορετικές κατηγορίες χρηστών, από μόνιμους κατοίκους και εμπορευματικές ροές έως τουριστική ζήτηση, με διαφορετικό βαθμό ευαισθησίας ως προς την τιμή και την ποιότητα των υπηρεσιών.
- Γήρανση του στόλου και ανάγκες πράσινης μετάβασης: Η ηλικία του ακτοπλοϊκού στόλου και οι νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις δημιουργούν σημαντικές ανάγκες ανανέωσης, τεχνολογικής αναβάθμισης και χρηματοδότησης. Η πράσινη μετάβαση αποτελεί ταυτόχρονα σημαντική πρόκληση και δυνητικό πεδίο ανάπτυξης νέων μορφών ανταγωνισμού και καινοτομίας.
- Κρίσιμος ρόλος των λιμενικών υποδομών: Η ποιότητα, η επάρκεια και η διοίκηση των λιμενικών υποδομών επηρεάζουν άμεσα τη δυνατότητα αποτελεσματικής λειτουργίας του ακτοπλοϊκού δικτύου, την ποιότητα των υπηρεσιών και τις συνθήκες εισόδου και ανάπτυξης ανταγωνισμού.
- Ανάγκη εκσυγχρονισμού της ρυθμιστικής και εποπτικής διακυβέρνησης: Ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων και οι επανειλημμένες μεταβολές του εποπτικού πλαισίου δημιουργούν ανάγκη για μεγαλύτερη θεσμική συνοχή, διαφάνεια, σταθερότητα και αποτελεσματικότερο στρατηγικό σχεδιασμό της αγοράς.
Με βάση τα ευρήματα της έρευνας, η Τελική Έκθεση διατυπώνει δέσμη προτάσεων πολιτικής, με έμφαση ιδίως στις ακόλουθες κατευθύνσεις:
- Εκσυγχρονισμός του ρυθμιστικού και εποπτικού πλαισίου: Ενίσχυση της θεσμικής συνοχής και της διαφάνειας, εξορθολογισμός των αρμοδιοτήτων και διαμόρφωση ενός περισσότερο δυναμικού, ανταποκρινόμενου και προσαρμοστικού πλαισίου ρύθμισης και εποπτείας της αγοράς.
- Αναβάθμιση των λιμενικών υποδομών και της διοίκησής τους: Επιτάχυνση των αναγκαίων επενδύσεων σε λιμένες, βελτίωση των υπηρεσιών προς επιβάτες και επιχειρήσεις και ενίσχυση της διοικητικής και επιχειρησιακής ικανότητας των φορέων διαχείρισης λιμένων.
- Ανανέωση και πράσινος μετασχηματισμός του ακτοπλοϊκού στόλου: Διαμόρφωση κατάλληλων χρηματοδοτικών και επενδυτικών εργαλείων για την ανανέωση του στόλου, την ενεργειακή του αναβάθμιση και την προσαρμογή του στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις, με τρόπο που να διατηρεί ανοικτές τις δυνατότητες εισόδου και ανάπτυξης ανταγωνισμού.
- Ανασχεδιασμός του δικτύου και επανεξέταση των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας: Επανεξέταση του σχεδιασμού του ακτοπλοϊκού δικτύου και του πλαισίου των συμβάσεων ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας, με στόχο την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων, τη διασφάλιση αξιόπιστης συνδεσιμότητας και την εξυπηρέτηση των πραγματικών αναγκών των νησιωτικών περιοχών. Η κατεύθυνση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσέγγιση για τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού και πολυτροπικού συστήματος νησιωτικών μεταφορών.
Αναλυτικά η έκθεση ΕΔΩ
Η κλαδική έρευνα στην ακτοπλοΐα
Η κλαδική αυτή έρευνα, η οποία ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2025, έχει στόχο την κατανόηση της λειτουργίας της αγοράς, την ανάδειξη των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο κλάδος και τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων πολιτικής για την ενίσχυση του ανταγωνισμού, της διαφάνειας, της συνδεσιμότητας και της βιωσιμότητας των ακτοπλοϊκών μεταφορών.
Η ακτοπλοΐα αποτελεί ζωτικής σημασίας υποδομή για τη χώρα. Διασφαλίζει τη συνδεσιμότητα των νησιών, υποστηρίζει τον τουρισμό και την περιφερειακή ανάπτυξη και συμβάλλει στην κοινωνική και εδαφική συνοχή. Παράλληλα, η λειτουργία της αγοράς επηρεάζεται από την έντονη εποχικότητα, τον βαθμό συγκέντρωσης, την ηλικία του στόλου, τα εμπόδια εισόδου, τις λιμενικές υποδομές και τις αυξανόμενες επενδυτικές ανάγκες που συνδέονται με την πράσινη μετάβαση.
Ενδιάμεση Έκθεση
Η ΕΑ δημοσίευσε την Ενδιάμεση Έκθεση στις 16 Οκτωβρίου 2025, στην οποία παρουσιάζεται η διάρθρωση της αγοράς, οι προσδιοριστικοί παράγοντες της προσφοράς και της ζήτησης, οι παράμετροι ανταγωνισμού, το θεσμικό πλαίσιο και οι κανόνες που επηρεάζουν τις επιχειρηματικές επιλογές και τη συμπεριφορά των συμμετεχόντων στην αγορά.
Η Ενδιάμεση Έκθεση ανέδειξε και ενδείξεις πιθανών δυσλειτουργιών στη λειτουργία της αγοράς, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο περαιτέρω διερεύνησης κατά το επόμενο στάδιο της κλαδικής έρευνας. Παράλληλα, μέσω της καταγραφής προβληματισμών και της διατύπωσης προκαταρκτικών θέσεων και προτάσεων, επιδίωξε να αποτελέσει τη βάση για έναν ειλικρινή και ανοικτό δημόσιο διάλογο με τους αρμόδιους φορείς και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Κεντρικός στόχος του διαλόγου ήταν η αναζήτηση της αναγκαίας ισορροπίας μεταξύ της ενίσχυσης του ανταγωνισμού, της οικονομικής βιωσιμότητας των επιχειρήσεων του κλάδου και της εξυπηρέτησης του ευρύτερου δημόσιου συμφέροντος.
Δημόσια διαβούλευση και Τελική Έκθεση
Για τον σκοπό αυτό, η Ενδιάμεση Έκθεση τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν απόψεις, παρατηρήσεις, προτάσεις και πρόσθετα στοιχεία, είτε με την κατάθεση γραπτών υπομνημάτων έως την 1η Δεκεμβρίου 2025 είτε μέσω της συμμετοχής τους σε ανοικτή τηλεδιαβούλευση.
Η δημόσια διαβούλευση αποτέλεσε ουσιώδες στάδιο της κλαδικής έρευνας, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη συμμετοχικότητα της διαδικασίας. Επέτρεψε την ουσιαστική αντιπαραβολή των προκαταρκτικών διαπιστώσεων της Επιτροπής Ανταγωνισμού με τις εμπειρίες και τις θέσεις των φορέων της αγοράς, της Πολιτείας, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας και των χρηστών των ακτοπλοϊκών υπηρεσιών.
Στο πλαίσιο αυτό, στις 6 Νοεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε ανοικτή τηλεδιαβούλευση με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Πολιτείας, επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων του κλάδου, θεσμικών και επιστημονικών φορέων, εκπροσώπων των χρηστών των ακτοπλοϊκών υπηρεσιών και μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας.
Οι απόψεις, οι παρατηρήσεις, οι προτάσεις και τα πρόσθετα στοιχεία που υποβλήθηκαν στη διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης αξιολογήθηκαν συστηματικά από την ΕΑ και συνεκτιμήθηκαν κατά τη διαμόρφωση των τελικών πορισμάτων και προτάσεων. Η δημόσια διαβούλευση συνέβαλε, με τον τρόπο αυτό, στον εμπλουτισμό της ανάλυσης και στην πληρέστερη τεκμηρίωση της Τελικής Έκθεσης.
Η ολοκλήρωση της κλαδικής έρευνας αποτελεί σημαντικό βήμα για τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης, αποτελεσματικής, ανταγωνιστικής και κοινωνικά δίκαιης ακτοπλοΐας. Επιδίωξη της Επιτροπής Ανταγωνισμού είναι να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα συνδυάζει την οικονομική βιωσιμότητα του κλάδου με την ενίσχυση του ανταγωνισμού, την ποιότητα των υπηρεσιών, τις ανάγκες των νησιωτικών κοινωνιών και την εξυπηρέτηση του ευρύτερου δημόσιου συμφέροντος.
