Με σαφές μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αποφύγουν τις οριζόντιες παροχές και τις γενικευμένες επιδοτήσεις, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε την ευρωπαϊκή στρατηγική για την αντιμετώπιση της νέας ενεργειακής κρίσης, μιλώντας στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου εν όψει της συνάντησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 15-16 Οκτωβρίου. Η βασική της θέση είναι ότι η στήριξη πρέπει να κατευθυνθεί σε εκείνους που πραγματικά την έχουν ανάγκη, ενώ παράλληλα η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει τις επενδύσεις που θα μειώσουν την εξάρτησή της από τις διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων.
Η φον ντερ Λάιεν ξεκίνησε την ομιλία της αναφερόμενη στην απότομη αύξηση του ενεργειακού κόστους. Από τα τέλη Φεβρουαρίου, όπως ανέφερε, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν διπλασιαστεί. Συνολικά, οι εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έχουν κοστίσει στην Ευρώπη επιπλέον 100 δισ. ευρώ, χωρίς η αύξηση αυτή να αντιστοιχεί σε επιπλέον ποσότητα ενέργειας.
Το αποτέλεσμα είναι αισθητό τόσο στα νοικοκυριά όσο και στις επιχειρήσεις. Οι οικογένειες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στους λογαριασμούς τους, ενώ οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος λειτουργίας και παραγωγής να αυξάνεται. Η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη δυσκολότερη όσο πλησιάζει ο χειμώνας.
Ωστόσο, η πρόεδρος της Επιτροπής προειδοποίησε ότι η απάντηση δεν μπορεί να είναι ένα οριζόντιο σύστημα ενισχύσεων προς όλους. Όπως υποστήριξε, οι «blanket handouts», δηλαδή οι γενικευμένες παροχές χωρίς εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια, θα αύξαναν τη ζήτηση, θα ευνοούσαν περισσότερο τα υψηλότερα εισοδήματα και θα είχαν τεράστιο δημοσιονομικό κόστος.
Στοχευμένη και προσωρινή στήριξη
Η λογική της Επιτροπής είναι επομένως διαφορετική: στοχευμένη και προσωρινή στήριξη σε όσους πλήττονται περισσότερο. Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ως παραδείγματα τη Γαλλία και τη Ρουμανία, όπου εφαρμόζονται προγράμματα ενεργειακών κουπονιών για οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Κατά την ίδια, αυτό είναι το μοντέλο που πρέπει να ακολουθηθεί: βοήθεια συγκεκριμένη, αποτελεσματική και προσαρμοσμένη στις πραγματικές ανάγκες.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει, πάντως, ότι δεν αντιμετωπίζουν όλα τα κράτη-μέλη την ίδια ενεργειακή πραγματικότητα. Σε ορισμένες χώρες το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζεται κυρίως από το φυσικό αέριο, ενώ σε άλλες η πυρηνική ενέργεια και οι ανανεώσιμες πηγές διαμορφώνουν διαφορετικά επίπεδα τιμών. Επομένως, σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, δεν υπάρχει μία ενιαία λύση για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να δώσει στις κυβερνήσεις τα κατάλληλα εργαλεία και την απαιτούμενη ευελιξία ώστε να αντιμετωπίσουν τις διαφορετικές πιέσεις.
Παράλληλα με τα άμεσα μέτρα, η φον ντερ Λάιεν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση του προβλήματος. Η Ευρώπη, όπως είπε, δεν μπορεί να θεωρεί ότι θα είναι πραγματικά ασφαλής όσο εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Όταν εισάγει ορυκτά καύσιμα, εισάγει μαζί τους και τις γεωπολιτικές κρίσεις και τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών.
Η απάντηση είναι η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στην Ευρώπη. Ήδη, για πρώτη φορά, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια παρήγαγαν πέρυσι περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όλα τα ορυκτά καύσιμα μαζί. Το πρόβλημα είναι ότι μεγάλο μέρος της νέας παραγωγικής δυναμικότητας δεν μπορεί ακόμη να συνδεθεί στα ευρωπαϊκά δίκτυα.
Η Φον ντερ Λάιεν θεωρεί άμεση προτεραιότητα στην ενίσχυση των δικτύων
Η πρόεδρος της Επιτροπής ανέφερε χαρακτηριστικά ότι πέρυσι εγκαταστάθηκαν περισσότερα από 80 GW νέας δυναμικότητας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά περίπου εξαπλάσια δυναμικότητα περιμένει ακόμη να συνδεθεί στο δίκτυο. Για τον λόγο αυτό, η ενίσχυση και επέκταση των ηλεκτρικών δικτύων αποτελεί, σύμφωνα με την ίδια, άμεση προτεραιότητα.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας στην οικονομία. Σήμερα ο ηλεκτρισμός αντιπροσωπεύει λιγότερο από το ένα τέταρτο της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Η Επιτροπή θέλει να διπλασιάσει το ποσοστό αυτό έως το 2040, εκτιμώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μειώσει τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων κατά περίπου 260 δισ. ευρώ ετησίως.
Το ενεργειακό ζήτημα συνδέεται, τέλος, με τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. Η φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις στην άμυνα, την ανταγωνιστικότητα, την τεχνητή νοημοσύνη, τις ενεργειακές υποδομές, τις πρώτες ύλες, την έρευνα και την καινοτομία, τις δεξιότητες και τις διεθνείς συνεργασίες.
Παράλληλα, τάχθηκε κατά των μεγάλων περικοπών στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, προειδοποιώντας ότι θα μπορούσαν να πλήξουν κρίσιμες προτεραιότητες. Για να διατηρηθεί το επίπεδο των φιλοδοξιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστήριξε ότι χρειάζεται δουλειά και στην πλευρά των εσόδων, μέσω νέων ιδίων πόρων.
Το συνολικό μήνυμα της φον ντερ Λάιεν είναι διπλό: άμεση, αλλά στοχευμένη προστασία για όσους πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή ακρίβεια και, ταυτόχρονα, μεγάλες επενδύσεις ώστε η Ευρώπη να πάψει να εξαρτάται από τις ασταθείς διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων. Η εποχή των οριζόντιων παροχών, σύμφωνα με τη λογική της Επιτροπής, δεν αποτελεί βιώσιμη απάντηση στο νέο ενεργειακό περιβάλλον.
