Σε απροσδόκητους κερδισμένους αναδεικνύονται οι φορολογικοί παράδεισοι από τη διεθνή προσπάθεια περιορισμού της φοροαποφυγής των πολυεθνικών. Αντί να εκταταληφθούν μαζικά από τις επιχειρήσεις μετά την αύξηση των εταιρικών φόρων, περιοχές όπως η Γκέρνζι, το Τζέρσεϊ και οι Βερμούδες καταγράφουν υψηλότερα έσοδα από όσα αρχικά ανέμεναν.
Η εξέλιξη αμφισβητεί τις εκτιμήσεις ότι η επιβολή ενός παγκόσμιου ελάχιστου πραγματικού φορολογικού συντελεστή 15% θα οδηγούσε σε μαζική έξοδο επιχειρήσεων από τις παραδοσιακά περιοχές με χαμηλή φορολόγηση, συμπεραίνουν οι Financial Times.
Το μέτρο, που συμφωνήθηκε το 2021 υπό την αιγίδα του ΟΟΣΑ με τη συμμετοχή περισσότερων από 100 χωρών, αφορά πολυεθνικούς ομίλους με ετήσια έσοδα άνω των 750 εκατ. ευρώ και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη διεθνή φορολογία εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Στην πορεία, ωστόσο, το αρχικό πλαίσιο έχει υποστεί τροποποιήσεις.
Στη Γκέρνζι, βρετανική εξαρτημένη κτήση στη Μάγχη, τα προβλεπόμενα έσοδα από την εφαρμογή των νέων κανόνων για το 2025 διπλασιάστηκαν, φθάνοντας τα 88 εκατ. στερλίνες. Πρόκειται για σημαντική αύξηση, αν συγκριθεί με τα συνολικά εταιρικά φορολογικά έσοδα των 48 εκατ. στερλινών που είχε καταγράψει το νησί το προηγούμενο έτος, όταν οι περισσότερες πολυεθνικές φορολογούνταν με συντελεστή 0% ή 10%, ανάλογα με τον κλάδο τους.
Οι φορολογικοί παράδεισοι κερδίζουν
Ο Τσαρλς Πάρκινσον, αρμόδιος για τα δημοσιονομικά της Γκέρνζι, δήλωσε στους Financial Times ότι λιγότερο από το 10% των πολυεθνικών εγκαταλείπει τη δικαιοδοσία εξαιτίας των αυξήσεων στη φορολογία.
Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται στο Τζέρσεϊ, το οποίο επίσης προσδοκά πρόσθετα έσοδα δεκάδων εκατομμυρίων στερλινών από το καθεστώς που είναι γνωστό ως «Pillar Two». Στις Βερμούδες, όπου δεν υπήρχε προηγουμένως εταιρικός φόρος, εισήχθη το 2025 συντελεστής 15%. Η εκτίμηση για τα έσοδα του πρώτου έτους αυξήθηκε από 188 εκατ. δολάρια σε 291 εκατ. δολάρια, κυρίως μετά τα υψηλά κέρδη που ανακοίνωσαν εταιρείες αντασφάλισης. Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο των συνολικών φορολογικών εσόδων που αναμένονται για το οικονομικό έτος 2025-2026.
Κερδισμένη είναι και η Ιρλανδία, όπου τα έσοδα από εταιρείες που διατηρούν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στη χώρα, όπως η Apple, έχουν συμβάλει σε διαδοχικά δημοσιονομικά πλεονάσματα. Το ιρλανδικό υπουργείο Οικονομικών αναμένει ότι από το επόμενο έτος οι νέοι κανόνες θα προσθέτουν περίπου 3,5 δισ. ευρώ ετησίως στα έσοδα από τη φορολογία των επιχειρήσεων.
Γιατί οι εταιρείες παραμένουν
Η παραμονή των πολυεθνικών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η φορολογία παύει να επηρεάζει τις αποφάσεις τους. Οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να σταθμίζουν και άλλους παράγοντες, όπως η ρυθμιστική ευελιξία, η ποιότητα των υποδομών, η πρόσβαση σε εξειδικευμένο προσωπικό και η ασφάλεια του θεσμικού πλαισίου.
Επιπλέον, η μεταφορά μιας εταιρικής έδρας μπορεί να συνεπάγεται σημαντικό κόστος. Ο Ντάνιελ Μπαν, επικεφαλής του αμερικανικού Tax Foundation, επισημαίνει ότι οι απαιτήσεις συμμόρφωσης με το νέο καθεστώς είναι ήδη ιδιαίτερα δαπανηρές. Αυτό ενδέχεται να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να διατηρήσουν τις υφιστάμενες δομές τους, αντί να αναλάβουν το πρόσθετο κόστος μιας μετεγκατάστασης.
Το σύστημα επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σε άλλες χώρες να επιβάλλουν συμπληρωματικό φόρο όταν τα κέρδη μιας πολυεθνικής φορολογούνται κάτω από το όριο του 15%. Με αυτόν τον τρόπο, περιορίζεται το κίνητρο μεταφοράς κερδών σε δικαιοδοσίες με εξαιρετικά χαμηλούς συντελεστές. Ωστόσο, τον Ιανουάριο η κυβέρνηση Τραμπ εξασφάλισε εξαίρεση για τις αμερικανικές επιχειρήσεις από τις συγκεκριμένες επιβαρύνσεις, δημιουργώντας πρόσθετες διαφοροποιήσεις στην εφαρμογή του πλαισίου.
Πρόσκαιρο όφελος ή μόνιμη αλλαγή;
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι είναι νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα. Η Τζόρτζια Μαφίνι, διευθύντρια φορολογικής πολιτικής στην PwC, σημειώνει ότι, εάν η τάση διατηρηθεί, θα υποδηλώνει πως τα κέρδη και οι επενδύσεις παραμένουν στις συγκεκριμένες περιοχές για λόγους πέρα από τη φορολογία. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι τα πρώτα στοιχεία είναι ακόμη προκαταρκτικά.
Ο ίδιος ο Πάρκινσον χαρακτηρίζει την αύξηση των εσόδων της Γκέρνζι βραχυπρόθεσμο όφελος, καθώς οι επιχειρήσεις ενδέχεται να προσαρμόσουν μελλοντικά τη συμπεριφορά τους για να περιορίσουν τις φορολογικές υποχρεώσεις τους. Αντίστοιχα, ο πρωθυπουργός των Βερμούδων, Ντέιβιντ Μπερτ, έχει προειδοποιήσει ότι το 2025 μπορεί να αποδειχθεί η χρονιά κορύφωσης των εταιρικών φορολογικών εσόδων, εν μέρει επειδή μελλοντικές φορολογικές πιστώσεις θα μπορούσαν να μειώσουν τις εισπράξεις.
Ο ΟΟΣΑ εκτίμησε τον Ιούλιο ότι ο παγκόσμιος ελάχιστος φόρος θα αυξήσει τα ετήσια φορολογικά έσοδα διεθνώς κατά 91 έως 155 δισ. δολάρια, ή κατά 3,2% έως 5,4%. Η εκτίμηση είναι χαμηλότερη από προηγούμενες προβλέψεις, αλλά υπογραμμίζει το δυνητικό μέγεθος της μεταρρύθμισης.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η φορολογική επιβάρυνση από μόνη της δεν αρκεί για να ανατρέψει την ελκυστικότητα ενός επιχειρηματικού κέντρου. Για τους φορολογικούς παραδείσους, το σημερινό όφελος μπορεί να είναι σημαντικό, αλλά η διάρκειά του θα εξαρτηθεί από το πώς θα προσαρμοστούν οι επιχειρήσεις και από το πόσο σταθερά θα εφαρμοστούν οι διεθνείς κανόνες τα επόμενα χρόνια.
