Στην υγεία των κορόιδων (φυσικών και νομικών προσώπων) που εξακολουθούν να πληρώνουν φόρους πίνουν οι μεγάλες πολυεθνικές του κλάδου της υψηλής τεχνολογίας και των υπηρεσιών, δηλαδή οι πασίγνωστες GAFAM (Google, Apple, Facebook, Amazon και Microsoft) και άλλες λιγότερο γνωστές. Οι διαβόητοι φορολογικοί παράδεισοι παραμένουν οι βασικές «ενδιάμεσες χώρες» για τα διεθνή δίκτυα πολυεθνικών ή υπερεθνικών εταιρειών, καθώς μέσω αυτών καταφέρνουν να γλιτώνουν φόρους δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα πρόσφατης μελέτης που έδωσε στη δημοσιότητα το Γαλλικό Ινστιτούτο Οικονομίας (IFE), η νέα δεξαμενή σκέψης που προέκυψε από τη συγχώνευση του Κέντρου Διεθνών Προοπτικών Μελετών και Πληροφόρησης και του Γαλλικού Οικονομικού Παρατηρηρίου.
Διαβρώσεις και «μετατοπίσεις»
«Τα στατιστικά στοιχεία που διαθέτουμε δείχνουν ότι η διάβρωση της φορολογικής βάσης αυξάνεται ολοένα και περισσότερο, ενώ κλιμακώνεται η μετατόπιση των κερδών των επιχειρήσεων, η μεταφορά τους δηλαδή από χώρες με υψηλούς φορολογικούς συντελεστές σε άλλες με χαμηλότερους. Οι φορολογικοί παράδεισοι εξακολουθούν να αποτελούν τα προσφιλή εργαλεία των επιχειρήσεων που θέλουν να ‘προστατέψουν’ τα κέρδη τους», παρατηρεί ο Βενσάν Βικάρ, διευθυντής του Τμήματος Διεθνούς Εμπορίου του IFE που είναι ένας από τους συνυπογράφοντες τη μελέτη.
Όταν ο Γάλλος ερευνητής μιλά για «προστασία» των κερδών, εννοεί προστασία από τα φορολογικά συστήματα των εθνικών κυβερνήσεων. Από τις δαγκάνες της Εφορίας, δηλαδή, από τις οποίες δύσκολα ξεφεύγουν οι μικρές, «τοπικής εμβέλειας» επιχειρήσεις ή οι ιδιώτες επαγγελματίες (όχι στην Ελλάδα), ενώ είναι αδύνατο να ξεφύγουν οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι – τα συνήθη φορολογικά υποζύγια δηλαδή, εν συντομία «τα κορόιδα».
«Σε μια ολοένα και πιο περίπλοκη και αδιαφανή παγκοσμιοποίηση, η βελτιστοποίηση της εταιρικής φορολογίας αποτελεί αναμφισβήτητη πραγματικότητα», γράφει ο Ρισάρ Ιό της οικονομικής εφημερίδας «Les Echos», που παρουσιάζει τη μελέτη του Ινστιτούτου. Ο Βενσάν Ρικάρ εξάλλου σε συνέντευξη τύπου που έδωσε για να παρουσιάσει τα αποτελέσματα της έρευνας, εξηγεί ότι «με δεδομένη την κλίμακα ανάπτυξής του, το φαινόμενο της φορολογικής βελτιστοποίησης δεν περιορίζεται σε λίγες ψηφιακές εταιρείες, τη λεγόμενη GAFAΜ».
Δεκατρείς και όχι μόνο
Για να υποστηρίξουν τις παρατηρήσεις τους οι συγγραφείς της μελέτης εξέτασαν σχολαστικά τις δραστηριότητες 13 φορολογικών παραδείσων. Πρόκειται για τις εξωτικές Μπαχάμες, τα Νησιά Μάρσαλ και τις Βερμούδες, το μακρινό Χονγκ Κονγκ, τον Παναμά και τη Σιγκαπούρη, αλλά και τις ευρωπαϊκές μας φίλες και εταίρους Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ολλανδία και το Βέλγιο, όπου εδρεύει η ΕΕ, την αδελφή Κύπρο και βεβαίως τη δήθεν ουδέτερη Ελβετία.
Άγνωστο γιατί, οι ερευνητές του IFE δεν ασχολήθηκαν με την περίφημη αμερικανική Πολιτεία Ντελαγουέρ, που βάσει άλλων μελετών έχει αναδειχθεί την τελευταία δεκαετία σε κορυφαίο φορολογικό παράδεισο παγκοσμίως – εκεί εξάλλου φέρεται να βελτιστοποιεί τα κέρδη από τις επιχειρηματικές δραστηριότητές της και η οικογένεια Τραμπ.
Εμπορεύματα και υπηρεσίες
Εν πάση περιπτώσει, «αυτές οι 13 χώρες το έτος 2023 αντιπροσώπευαν αθροιστικά το 4% του παγκόσμιου ΑΕΠ και ένα ποσοστό από 12% έως 15% του τζίρου του διεθνούς εμπορίου. Σε ό,τι αφορά το διεθνές εμπόριο εν ευρεία εννοία (μιλάμε για τη διασυνοριακή διακίνηση εμπορευμάτων και υπηρεσιών), τη δεκαετία του 1990 το μερίδιο των 13 φορολογικών παραδείσων στο επιμέρους εμπόριο των υπηρεσιών ήταν σχεδόν ανάλογο με το εμπόριο αγαθών.
Ωστόσο, ξεκινώντας από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο ρόλος τους στο εμπόριο των υπηρεσιών ενισχύθηκε σημαντικά και το έτος 2023 έφθασε να περνά από τις 13 χώρες το 22% του συνολικού εμπορίου παγκοσμίως. «Αυτή η ανάπτυξη δεν προήλθε από τις παραδοσιακές υπηρεσίες (τουρισμός, μεταφορές), αλλά από τις σύγχρονες υπηρεσίες», σημειώνουν οι ερευνητές του IFE.
Και εξηγούν ότι στις «σύγχρονες υπηρεσίες» περιλαμβάνουν επιχειρηματικές δραστηριότητες, δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και υπηρεσίες πληροφορικής, τηλεπικοινωνιών και πληροφοριών. Όλα αυτά συνέβησαν ενώ η πίεση της διεθνούς κοινότητας και κυρίως των ΗΠΑ για περισσότερη διαφάνεια των συναλλαγών μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 εστιάστηκε σε χώρες, όπως η Ελβετία, μέσω των οποίων χρηματοδοτήθηκαν οι τρομοκράτες της Αλ Κάιντα.
Τρελό πάρτι
Κατά το γαλλικό think tank, οι 13 προαναφερθείσες χώρες «βρίσκονται στο επίκεντρο των στρατηγικών φοροαποφυγής των πολυεθνικών εταιρειών». Οι διασυνοριακές συναλλαγές τους, «ενδεχομένως πλασματικές ή χωρίς καμία πραγματική εμπορική δραστηριότητα, διογκώνουν τεχνητά την καταγεγραμμένη διασυνοριακή ροή υπηρεσιών».
Σήμερα, αυτοί οι φορολογικοί παράδεισοι πέρα από το ξέπλυμα τεράστιων κεφαλαίων ύποπτης προέλευσης, αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 25% του παγκόσμιου εμπορίου, κυρίως χάρη στις λεγόμενες «σύγχρονες υπηρεσίες». Να σημειωθεί ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1990 μέσω αυτών διακινούνταν μόνο το 12% του συνόλου των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών παγκοσμίως.
«Σήμερα κατέχουν ένα μερίδιο στο συνολικό διεθνές εμπόριο που υπερβαίνει κατά πολύ τη συμβολή τους στο παγκόσμιο ΑΕΠ», σημειώνει το γαλλικό ερευνητικό Ινστιτούτο.
Πώς φοροδιαφεύγουν
Ένας κλασικός μηχανισμός «βελτιστοποίησης φόρων» που βασίζεται, για παράδειγμα, στην πνευματική ιδιοκτησία, περιλαμβάνει την εγκαθίδρυση άυλων περιουσιακών στοιχείων (λογισμικό, καταχωρίσεις εμπορικών σημάτων, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, δικαιώματα μίσθωσης, επιχειρηματικά κεφάλαια) σε έναν φορολογικό παράδεισο και την καταβολή εκεί δικαιωμάτων από θυγατρικές που βρίσκονται σε χώρες με υψηλή φορολόγηση.
«Τέτοιες πρακτικές αποσκοπούν στη διόγκωση των εξαγωγών δικαιωμάτων από φορολογικούς παραδείσους», εξηγεί το Ινστιτούτο. Ωστόσο, οι παγκόσμιες φορολογικές στρατηγικές των πολυεθνικών εταιρειών δεν περιορίζονται στα δικαιώματα που σχετίζονται με άυλα περιουσιακά στοιχεία.
«Πολλές αμερικανικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας εξάγουν υπηρεσίες R&D (Έρευνας και Ανάπτυξης) στις ιρλανδικές θυγατρικές τους, ενώ ταυτόχρονα εξάγουν υπηρεσίες επικοινωνίας και λογισμικού από την Ιρλανδία στις αγορές όπου πωλούνται τα προϊόντα τους», αναφέρεται χαρακτηριστικά στη μελέτη.
Αυτές οι συναλλαγές μπορούν επίσης να δρομολογηθούν μέσω θυγατρικών που βρίσκονται στους παραδείσους της Καραϊβικής, αυξάνοντας περαιτέρω τη ροή υπηρεσιών προς και από φορολογικούς παραδείσους. «Εν ολίγοις», συμπεραίνει το IFE, «η βελτιστοποίηση των φόρων παραμένει μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα στη σύγχρονη οικονομία και τις επιχειρήσεις». Και πολιτική βούληση για να περιοριστεί η κοροϊδία, δεν διακρίνει κανείς στον ορίζοντα. Αντίθετα, πληθαίνουν οι μελέτες που αναζητούν τις αιτίες για τη διόγκωση της απήχησης της Ακροδεξιάς και εν γένει της αντισυστημικής προπαγάνδας στις δυτικές, «ώριμες» δημοκρατίες.
