Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι και ο βάλτος που ξεχειλίζει επί Τραμπ

Το να «αποξηράνει τον βάλτο» ήταν κάποτε ένα από τα συνθήματα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Δεν ακούμε πια πολλά για εκείνη την υπόσχεση. Όταν ρωτήθηκε πρόσφατα για τον δικό του πλουτισμό από την προεδρία, ο Τραμπ απάντησε: «Θα έπρεπε να κοιτάξετε την πραγματική διαφθορά. Τη διαφθορά των Δημοκρατικών, στην οποία περιλαμβάνεται και ο Τζέφρι Έπσταϊν». Ο Φρόιντ θα μπορούσε να διασκεδάσει με την απρόκλητη αναφορά του Τραμπ στον Έπσταϊν. Στο μυαλό, όμως, έρχεται η Μαρία Αντουανέτα. Η εικόνα του Τραμπ να πιέζει δωρητές για να χρηματοδοτήσει μια αίθουσα χορού τύπου Βερσαλλιών, την ώρα που οι Αμερικανοί δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, είναι πολιτικά επιζήμια. Ακόμη χειρότερη είναι η απόρριψη της διαφθοράς ως «ψευδών ειδήσεων». Θα μπορούσε κάλλιστα να πει: «Ας φάνε χοτ ντογκ».

Σε αντίθεση με τους Γάλλους χωρικούς, οι Αμερικανοί έχουν δικαίωμα ψήφου. Η διαφθορά βρίσκεται στην κορυφή των παραπόνων των ψηφοφόρων, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών της επόμενης εβδομάδας. Σε μία από τις πιο εντυπωσιακές δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών, το 88% των ψηφοφόρων δήλωσε στο φιλοτραμπικό Fox News, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ότι η «διαφθορά στην κυβέρνηση» αποτελεί τη μεγαλύτερη ανησυχία του. Το 60% απάντησε ότι ανησυχεί «πάρα πολύ», μεταξύ αυτών σχεδόν οι μισοί Ρεπουμπλικανοί. Είναι πιθανό ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί να αντιδρούσαν γενικά στον ρόλο του χρήματος στην πολιτική. Δεν είναι όμως και το πιθανότερο. Εκείνη η αίθουσα χορού του Τραμπ, γεμάτη χρυσό, αξίζει όσο χίλιες δυσνόητες συμφωνίες κρυπτονομισμάτων. Η επίδειξή της δεν ξεχνιέται εύκολα.

Ωστόσο, το δίδαγμα μιας επικείμενης ήττας των Ρεπουμπλικανών θα υπερεκτιμηθεί. Αν ο Τραμπ χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου την επόμενη εβδομάδα, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι δεν θα απορρίπτουν τον λαϊκισμό, όπως δεν τον ασπάζονταν όταν τον εξέλεξαν το 2024. Αντιδρούν στο υψηλό κόστος ζωής, ένα πρόβλημα που όλοι οι πολιτικοί φαίνεται να αδυνατούν να αντιμετωπίσουν. Η διαφορά ανάμεσα στο σήμερα και το 2024 είναι ότι πλέον η διαφθορά έχει μπει στη συζήτηση. Η κρίση της οικονομικής προσιτότητας και η διαφθορά αντιμετωπίζονται πια ως οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Όταν οι άνθρωποι πιέζονται οικονομικά, συχνά βλέπουν την οικονομία ως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: όσα κερδίζει εκείνος, τα χάνω εγώ. Όταν ο «εκείνος» είναι ο πρόεδρος και φροντίζει εμφανώς να πλουτίζει, η οργή εντείνεται.

Κάθε δυσαρεστημένη χώρα είναι ξεχωριστή. Ωστόσο, η ομοιότητα της διάθεσης σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σερβία —όπου οι ψηφοφόροι έδιωξαν πρόσφατα δεξιούς λαϊκιστές, σε εκλογές όπου κυριάρχησε η διαφθορά— με το σημερινό κλίμα στις ΗΠΑ είναι εντυπωσιακή. Και στις δύο περιπτώσεις, ο ισχυρός άνδρας της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν τον Απρίλιο και ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς την περασμένη Κυριακή παραδέχθηκαν την ήττα τους. Δεν το έκαναν από μεγαλοψυχία. Τα περιθώρια της ήττας τους, ιδίως στην Ουγγαρία, ήταν υπερβολικά μεγάλα για να αμφισβητηθούν. Μπορούμε μόνο να φανταστούμε πώς θα αντιδράσει ο Τραμπ στα αποτελέσματα της επόμενης Τρίτης. Η μέχρι τώρα συμπεριφορά του, πάντως, δείχνει ότι θα χαρακτηρίσει νοθευμένη οποιαδήποτε ήττα. Όσο μεγαλύτερη, όμως, θα είναι η απώλεια, τόσο δυσκολότερα θα μπορέσει να την ανατρέψει.

Το ερώτημα του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων είναι αν οι ψηφοφόροι θα συνδέσουν τους εθνικιστές επίδοξους αυταρχικούς ηγέτες με την εξάπλωση της ιδιοτελούς εκμετάλλευσης της εξουσίας. Τα κεντρώα κόμματα, μεταξύ αυτών οι Δημοκρατικοί, οι Εργατικοί στη Βρετανία και το πολιτικό κέντρο στη Γαλλία, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμήχανα ως προς το πώς θα αντιμετωπίσουν τη δυσφορία στις κοινωνίες τους. Η οικονομική προσιτότητα λειτουργεί ως ένδειξη ενός βαθύτερου αισθήματος αποκλεισμού. Αυτό μπορεί να αποδοθεί σε πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και η μετανάστευση. Στον φετινό εκλογικό κύκλο στις ΗΠΑ, το επίκεντρο είναι η διαφθορά. Ωστόσο, η διαφθορά ευδοκιμεί σε ένα συγκεκριμένο είδος πολιτικής. Κανένας Δημοκρατικός —ούτε, άλλωστε, κάποιος προηγούμενος Ρεπουμπλικανός— δεν πλησιάζει τη μηχανή παραγωγής χρήματος του Τραμπ.

Το πλεονέκτημα του Τραμπ είναι ότι δεν καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια να κρύψει τι κάνει. Έτσι, προσφέρει ένα σαφές πείραμα: για πόσο ακόμη μπορεί το κυμάτισμα της αμερικανικής σημαίας να αποσπά την προσοχή από όσα συμβαίνουν μπροστά στα μάτια των πολιτών; Δεν έχει απλώς αποκομίσει τεράστια ποσά όσο βρίσκεται στην εξουσία• οι εκτιμήσεις φτάνουν έως και τα 4 δισ. δολάρια, αν συμπεριληφθεί η οικογένειά του. Μεγάλο μέρος τους, μάλιστα, προήλθε από ξένους. Δεν χρειάζεται να είσαι Αμερικανός για να κανονίσεις μια προεδρική χάρη μέσω προσώπου από τον κύκλο του Τραμπ. Αυτό μπορεί να το κάνει ακόμη κι ένας άνθρωπος που έχει καταδικαστεί επειδή διευκόλυνε το ξέπλυμα ιρανικού χρήματος, όπως ο Τσανγκπένγκ Ζάο, ιδρυτής της Binance, του μεγαλύτερου ανταλλακτηρίου κρυπτονομισμάτων στον κόσμο, ή για διακίνηση ναρκωτικών, όπως ο Χουάν Ορλάντο Ερνάντες, ο φυλακισμένος πρώην πρόεδρος της Ονδούρας. Στη δεύτερη περίπτωση, δεν φαίνεται να άλλαξαν χέρια χρήματα. Ο Τραμπ ανέτρεπε, όπως είπε, μια «σκευωρία Μπάιντεν». Σε κάθε περίπτωση, η αντιμετώπιση του Ιράν και της διακίνησης ναρκωτικών υποτίθεται ότι αποτελούν προτεραιότητες του Τραμπ.

Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα διαφθοράς υπό τη σκέπη της εθνικής σημαίας είναι ο Βλαντίμιρ Πούτιν της Ρωσίας. Η περιουσία του εκτιμάται σε δεκάδες δισεκατομμύρια. Ο Πούτιν, όμως, συμβολίζει και ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της εποχής μας: η απόσταση από την παραβίαση νόμων —ή την εισβολή σε γειτονικές χώρες— για να παραμείνει κανείς στην εξουσία έως την παραβίαση νόμων για να πλουτίσει είναι μικρή. Το πρώτο συνήθως οδηγεί στο δεύτερο. Ένα από τα λίγα πλεονεκτήματα που μπορούν να επικαλεστούν σήμερα τα παραδοσιακά κόμματα είναι ότι δεν είναι οργανωμένα γύρω από τη διαφθορά. Μπορεί αυτό να φαίνεται μικρή παρηγοριά μπροστά στην κλίμακα των προβλημάτων της Δύσης. Ωστόσο, έχει απήχηση.