Πού βρίσκεται η ευρωπαϊκή έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης;

Καθώς οι ΗΠΑ και η Κίνα ανταγωνίζονται για την πρωτοκαθεδρία στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης (AI), η ΕΕ μοιάζει ανίκανη ακόμη και να βρεθεί στη γραμμή εκκίνησης. Τα προβλήματά της περιλαμβάνουν την ενεργειακή κρίση, τις δημοσιονομικές πιέσεις, τον ανταγωνισμό από την Κίνα και τη χρόνια έλλειψη ανταγωνιστικότητας. Ωστόσο, αν κοιτάξει κανείς λίγο πιο προσεκτικά, η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αρχίζει να αποτυπώνεται στα ευρωπαϊκά οικονομικά στοιχεία. Η Ένωση απέχει πολύ από το να είναι ένας απλός θεατής σε έναν αγώνα που δίνουν άλλοι.

Είναι αλήθεια ότι η Ευρώπη δεν βρίσκεται καν κοντά στην κατάκτηση ενός μεταλλίου ως κορυφαίος παραγωγός τεχνητής νοημοσύνης. Το ισχνό μερίδιό της στην παγκόσμια παραγωγή μικροκυκλωμάτων αντικατοπτρίζεται στο γεγονός ότι, από τα 64 κορυφαία μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs), μόλις ένα είναι ευρωπαϊκό. Ορισμένοι φαντάζονται ότι η ΕΕ θα μπορούσε να καλύψει τη διαφορά επενδύοντας περίπου 800 δισ. ευρώ μέσα σε τρία χρόνια για την ανάπτυξη ενός μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης αιχμής. Κάτι σαν το δικό μου όνειρο να γίνω Ολυμπιονίκης στο σπριντ, ενώ μετά βίας καταφέρνω να ολοκληρώσω το χαλαρό μου τρέξιμο στο Parkrun.

Ωστόσο, η Ευρώπη συμμετέχει στην παγκόσμια άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης, κυρίως μέσω της κατασκευής των φυσικών υποδομών που απαιτούνται για τη λειτουργία της. Αυτό αποτυπώνεται σε ορισμένους τομείς της βιομηχανικής παραγωγής και των εμπορικών στοιχείων. Τον Σεπτέμβριο, η παραγωγή μηχανημάτων στην Ολλανδία ήταν αυξημένη κατά 43% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, χάρη στην επιτυχία της ASML, της εταιρείας κατασκευής μηχανημάτων για την παραγωγή μικροκυκλωμάτων. Παράλληλα, οι εξαγωγές της ΕΕ προϊόντων που χρησιμοποιούνται για την τροφοδοσία, την ψύξη και τη λειτουργία κέντρων δεδομένων αυξάνονται με ταχύ ρυθμό, με τη συμβολή αρκετών μεγάλων ευρωπαϊκών βιομηχανικών ομίλων.

Μέρος των νέων επενδύσεων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη πραγματοποιείται εντός της ίδιας της ΕΕ. Σύμφωνα με την Goldman Sachs, στην περιοχή θα αναλογεί περίπου το 10% της νέας παγκόσμιας δυναμικότητας κέντρων δεδομένων φέτος. Σε ευρύτερο επίπεδο, οι επενδύσεις σε ψηφιακές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του λογισμικού και της πνευματικής ιδιοκτησίας, έχουν επιταχυνθεί στην Ευρωζώνη τα τελευταία δύο χρόνια. Παράλληλα, τα εταιρικά στελέχη αναφέρουν ότι, κατά μέσο όρο, η τεχνητή νοημοσύνη έχει αυξήσει τις κεφαλαιουχικές δαπάνες των επιχειρήσεών τους κατά 10%.

Βεβαίως, τίποτε από όλα αυτά δεν μεταφράζεται σε εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η Goldman Sachs εκτίμησε ότι η άνθηση των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης έχει ενισχύσει την ευρωπαϊκή ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Philip Lane, επισήμανε τον περασμένο μήνα ότι ένα σημαντικό ποσοστό της πρόσφατης ανάπτυξης της παραγωγής της αγοράς προέρχεται από τους κλάδους των υπολογιστών, των ηλεκτρονικών και των υπηρεσιών τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ). Η συνολική συμβολή αυτών των κλάδων ανήλθε στο 0,6% από τις αρχές του 2025. Αλλά, ας μην ξεχνάμε: σε αυτή την περιοχή, κάθε μικρή ενίσχυση μετράει.

Εκτός από την παραγωγή τεχνητής νοημοσύνης, οι Ευρωπαίοι τη χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο. Μάλιστα, έχουν εισαγάγει τόσο μεγάλες ποσότητες αδειών χρήσης λογισμικού από τις ΗΠΑ, ώστε αυτό φαίνεται να έχει επηρεάσει αρνητικά το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Ευρωζώνης. Το γεγονός αυτό τροφοδοτεί την ανησυχία σχετικά με το ποιος θα αποκομίσει τα οφέλη από τη νέα τεχνολογία. Στις ΗΠΑ, η συζήτηση επικεντρώνεται, όπως είναι αναμενόμενο, στο ποιο ποσοστό του εισοδήματος θα καταλήξει στην εργασία και ποιο στο κεφάλαιο. Όπως μου επισήμανε ο Lane σε ένα επεισόδιο του podcast των Financial Times, στην περίπτωση της Ευρώπης πρέπει να εξετάσουμε και το μερίδιο που θα καταλήξει στους ξένους εξαγωγείς.

Η ανησυχία αυτή θα ήταν μικρότερη εάν όλες αυτές οι εισαγόμενες άδειες χρήσης λογισμικού οδηγούσαν σε αύξηση της παραγωγικότητας. Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, τότε το ευρωπαϊκό όνειρο να απολαμβάνει τα οφέλη και τη δόξα της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς να χρειάζεται να κοπιάσει για την ανάπτυξή της θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα. Μέχρι στιγμής, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ασυνήθιστα υψηλής αύξησης της παραγωγικότητας στον τομέα των υπηρεσιών ΤΠΕ, σύμφωνα με την Capital Economics. Κατά τα άλλα, όμως, οι θετικές επιδράσεις της τεχνητής νοημοσύνης είναι σχετικά δύσκολο να εντοπιστούν.

Ίσως είναι ακόμη πολύ νωρίς για να γίνουν ορατά τα οφέλη στην αποδοτικότητα. Σε αυτή την περίπτωση, η εξέταση του βαθμού υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα μπορούσε να αποτελέσει καλύτερη ένδειξη για το τι πρόκειται να ακολουθήσει. Παρά τη φήμη της ηπείρου ως ουραγού, μια νέα έρευνα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων δείχνει ότι το ποσοστό των Ευρωπαίων εταιρικών στελεχών που δηλώνουν ότι οι επιχειρήσεις τους χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη είναι στην πραγματικότητα αρκετά παρόμοιο με το αντίστοιχο ποσοστό στις ΗΠΑ.

Ωστόσο, οι Αμερικανοί τη χρησιμοποιούν πιο εντατικά, καθώς είναι πιθανότερο να δηλώσουν ότι εφαρμόζουν την τεχνητή νοημοσύνη σε πολλαπλούς τομείς της επιχείρησής τους. Είναι επίσης πιθανότερο να θεωρούν ότι το μεγαλύτερο όφελος θα προέλθει από την αύξηση των πωλήσεων και των εσόδων. Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι εκτιμούν περισσότερο ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα συμβάλει στη μείωση του κόστους και στη βελτίωση της αποδοτικότητας.

Ορισμένες έρευνες υποδεικνύουν ότι η αφήγηση περί μιας στάσιμης Ευρώπης ενδέχεται να συγκρατεί ορισμένες επιχειρήσεις και να τις αποθαρρύνει από το να επενδύσουν. Όταν ερωτώνται σχετικά, τα ευρωπαϊκά στελέχη υποτιμούν το ύψος των επενδύσεων που πραγματοποιούν οι ανταγωνιστές τους στην τεχνητή νοημοσύνη. Όταν ενημερώνονται για το πόσα επενδύουν οι ανταγωνιστές τους σε άλλες χώρες, αντιδρούν με σχετική αδιαφορία. Όταν, όμως, πληροφορούνται για τις επενδύσεις των ανταγωνιστών τους στην ίδια τους τη χώρα, αναθεωρούν προς τα πάνω τις εκτιμήσεις τους για τα επενδυτικά σχέδια στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Επομένως, αν βρισκόμουν στη θέση προπονητή, δεν θα απέρριπτα τους Ευρωπαίους ως απλούς θεατές στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί να μην βρίσκονται σε τροχιά κατάκτησης Ολυμπιακών μεταλλίων, αλλά τουλάχιστον κάνουν ήδη την προθέρμανσή τους.

Και με λίγη περισσότερη προσπάθεια —και ίσως μια ενθαρρυντική ομιλία— θα τους προέτρεπα να διαψεύσουν τη φήμη τους ως βραδυκίνητων. Για να το επαναλάβω: κάθε μικρή πρόοδος μετράει.