Η πτώση αποτελεί συνέχεια των διορθωτικών κινήσεων και επιβεβαιώνει ότι η αμερικανική αγορά έχει εισέλθει σε φάση διόρθωσης. Στις 5 Νοεμβρίου ο Nasdaq βρέθηκε πάνω από 10% χαμηλότερα από το πρόσφατο υψηλό της 6ης Οκτωβρίου. Η τεχνική επιβεβαίωση έχει σημασία, αλλά δεν προβλέπει από μόνη της ούτε τη διάρκεια ούτε το βάθος της υποχώρησης. Το ερώτημα είναι αν πρόκειται κυρίως για αναπροσαρμογή υπερβολικών αποτιμήσεων ή για την αρχή μιας ευρύτερης επιβράδυνσης.
Οι απώλειες επικεντρώθηκαν σε ημιαγωγούς, εταιρείες υποδομών και παρόχους υπολογιστικής ισχύος. Το Reuters κατέγραψε απώλειες άνω των 2,5 τρισ. δολαρίων χρηματιστηριακής αξίας στον κλάδο μέσα στον Οκτώβριο, ενώ το Associated Press υπολόγισε την πτώση του δείκτη σε περίπου 11%. Πίσω από τις κινήσεις βρίσκεται η αμφιβολία αν οι τεράστιες δαπάνες για chips, data centers, δίκτυα και ηλεκτρική ισχύ θα αποδώσουν κέρδη αρκετά γρήγορα. Τα αποτελέσματα της Alphabet και της Meta δεν καθησύχασαν τους επενδυτές, καθώς οι ανάγκες χρηματοδότησης αυξάνονται και η αδειοδότηση νέων εγκαταστάσεων γίνεται πιο αβέβαιη.
Η ευπάθεια του κύκλου AI υπό υψηλά επιτόκια μας απασχολεί όπως και η σύγκρισή του με το 2000. Η πτώση του Nasdaq επιβεβαιώνει τον κίνδυνο διόρθωσης, ενώ αναθεωρείται κάθε μηχανική πρόβλεψη επανάληψης του 2000. Η ανάλυση προσθέτει δημοσιονομικές, πληθωριστικές και πολιτικές συνθήκες και εξετάζει πώς επηρεάζουν τη χρηματοδότηση και την απόδοση των επενδύσεων AI.
Η σύγκριση με το 2000 είναι χρήσιμη για να κατανοήσουμε τον κίνδυνο των αποτιμήσεων, όχι για να προβλέψουμε επανάληψη της ίδιας πτώσης. Τότε ο Nasdaq έχασε περίπου 78% από τον Μάρτιο του 2000 έως τον Οκτώβριο του 2002, παρά τις μειώσεις επιτοκίων της Fed και την πτώση των αποδόσεων των ομολόγων. Υπήρχε, όμως, σημαντική διαφορά: το 2000 οι ΗΠΑ είχαν δημοσιονομικό πλεόνασμα 237 δισ. δολαρίων, ή 2,4% του ΑΕΠ, και το δημόσιο χρέος που κατείχε το κοινό περιοριζόταν στο 34,8% του ΑΕΠ. Για το δημοσιονομικό έτος 2026, το έλλειμμα εκτιμήθηκε σε περίπου 2 τρισ. δολάρια.
Διαφέρει και το πληθωριστικό περιβάλλον. Ο ετήσιος πληθωρισμός CPI έφθασε το 3,7% τον Σεπτέμβριο του 2026, ενώ η μηνιαία αύξηση ήταν 0,6%, με σημαντική συμβολή της ενέργειας. Ο δομικός δείκτης διαμορφώθηκε στο 2,6%. Επίμονος πληθωρισμός περιορίζει την πραγματική απόδοση των ονομαστικών Treasuries και κάνει λιγότερο βέβαιο ότι τα ομόλογα θα αντισταθμίσουν τις απώλειες των μετοχών. Σε ύφεση ή αποπληθωριστικό σοκ, ωστόσο, μπορούν να παραμείνουν καταφύγιο. Κρίσιμο είναι αν οι μετοχές πέφτουν μαζί με τις πληθωριστικές προσδοκίες και τις αποδόσεις ή ενώ αυτές παραμένουν υψηλές.
Η πολιτική αβεβαιότητα προσθέτει έναν ακόμη δίαυλο κινδύνου. Η εκλογική ήττα αποδυναμώνει τον Trump στο εσωτερικό, χωρίς να αφαιρεί τις εξουσίες του στην εξωτερική πολιτική. Ένα ισχυρότερο Κογκρέσο μπορεί να περιορίσει συμφωνίες εις βάρος της Ουκρανίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας· η αίσθηση αστάθειας, αντίθετα, μπορεί να ενθαρρύνει τη Μόσχα να δοκιμάσει τη δυτική ενότητα. Πρόκειται για σενάρια, όχι βέβαιη πρόβλεψη. Νέες πλειοψηφίες και τοπικές αντιδράσεις μπορεί επίσης να καθυστερήσουν άδειες data centers, συνδέσεις δικτύου και εγκρίσεις νερού, αυξάνοντας το κόστος χωρίς να συνεπάγονται οριζόντια απαγόρευση.
Η συνέχεια θα εξαρτηθεί από την απόδοση και τη χρηματοδότηση των επενδύσεων, καθώς και από την αντοχή των πιστωτικών αγορών. Αυξάνεται η προσφορά ομολόγων, αλλά δεν προεξοφλείται κρίση εφόσον οι δημοπρασίες απορροφώνται. Το Treasury δεν βλέπει ακόμη εκτόπιση της ζήτησης, παρά τις νέες εκδόσεις AI. Αν οι επενδύσεις δεν παράγουν έσοδα ή η πίστωση ακριβύνει, περικοπές σε chips, cloud, κατασκευές και ενέργεια θα δείξουν μετάδοση πέρα από τις μετοχές.
Η Fed διατήρησε το επιτόκιο στο 3,75%-4,00% στις 28 Οκτωβρίου, επισημαίνοντας τον αυξημένο πληθωρισμό. Επομένως, η άμεση μείωση επιτοκίων ως απάντηση στην πτώση των μετοχών δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Αν οι επιχειρήσεις διατηρήσουν τα σχέδια επενδύσεων, τα κέρδη αντέξουν και τα πιστωτικά περιθώρια μείνουν σταθερά, η αγορά μπορεί να σταθεροποιηθεί μετά την ανατιμολόγηση. Αν η απόδοση της AI καθυστερήσει, είναι πιθανή παρατεταμένη διαφοροποίηση ανάμεσα σε εταιρείες με πραγματικά έσοδα και σε όσες στηρίζονται κυρίως σε προσδοκίες. Αν, τέλος, οι hyperscalers περιορίσουν τις δαπάνες, η χρηματοδότηση ακριβύνει και ο πληθωρισμός εμποδίσει την πτώση των αποδόσεων, η διόρθωση μπορεί να μεταφερθεί στην απασχόληση, στην πίστωση και στην οικονομία.
Άρα, η αγορά βρίσκεται σε σημείο ελέγχου της ποιότητας της ανάπτυξης που αποδίδεται στην AI. Πτώση μετοχών με ανθεκτικά κέρδη, λειτουργικές πιστωτικές αγορές και χαμηλότερες αποδόσεις θα σήμαινε ανατιμολόγηση. Αν συνοδευτεί από περικοπές επενδύσεων, διεύρυνση πιστωτικών περιθωρίων, επίμονο πληθωρισμό και γεωπολιτική κλιμάκωση, το σοκ θα περνά στην πραγματική οικονομία. Όπως υπενθυμίζει το 2000, η μείωση επιτοκίων δεν αρκεί όταν οι προσδοκίες κερδών αναθεωρούνται προς τα κάτω.
*Π. Ε. Πετράκης, Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ – Οι απόψεις που διατυπώνονται δεν αποτελούν απόψεις του ΚΕΠΕ
