Περισσότερες ευθύνες στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες για τον ΦΠΑ των εισαγόμενων προϊόντων μεταφέρει η νέα ευρωπαϊκή συμφωνία, φέρνοντας στο προσκήνιο μια πλευρά των διαδικτυακών αγορών που ο καταναλωτής δύσκολα μπορεί να παρακολουθήσει. Πληρώνει το προϊόν μαζί με τον φόρο, παραλαμβάνει το δέμα και η συναλλαγή για τον ίδιο τελειώνει. Για το Δημόσιο, όμως, απομένει να διασφαλιστεί ότι ο φόρος δηλώθηκε σωστά και κατέληξε στο ταμείο όπως πρέπει.
Για τις αγορές που αποστέλλονται από τρίτες χώρες στην Ελλάδα, το ερώτημα είναι αν ο ΦΠΑ που χρεώνεται στον Έλληνα αγοραστή φτάνει ολόκληρος στο ελληνικό Δημόσιο; Η είσπραξή του από τον πωλητή ή την πλατφόρμα αποτελεί το πρώτο βήμα μιας διαδικασίας που μπορεί να περνά από τη φορολογική διοίκηση άλλου ευρωπαϊκού κράτους.
Η συμφωνία που επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο της ΕΕ στις 9 Νοεμβρίου επεκτείνει την ενιαία διαδικασία δήλωσης και πληρωμής ΦΠΑ εισαγωγών σε προϊόντα ανεξαρτήτως αξίας και διευρύνει την ευθύνη των πλατφορμών για την απόδοσή του. Δεν επιβάλλει καινούργιο φόρο. Οι πλατφόρμες έχουν ήδη αντίστοιχες υποχρεώσεις για πολλές αποστολές έως 150 ευρώ, ενώ ο ΦΠΑ στις εμπορικές εισαγωγές οφείλεται ανεξαρτήτως αξίας.
Από την πληρωμή στο ελληνικό ταμείο
Σήμερα, για αποστολές έως 150 ευρώ, οι πωλητές μπορούν να χρησιμοποιούν το ευρωπαϊκό σύστημα Import One‑Stop Shop (IOSS) . Εγγράφονται σε μία χώρα της ΕΕ, εισπράττουν τον ΦΠΑ κατά την αγορά και τον δηλώνουν μέσω αυτής της χώρας, χωρίς να χρειάζεται ξεχωριστή φορολογική εγγραφή σε κάθε κράτος όπου έχουν πελάτες. Ο φόρος υπολογίζεται με βάση τη χώρα προορισμού και αποδίδεται στη χώρα που τον δικαιούται.
Έτσι, ένας πωλητής που έχει εγγραφεί στο σύστημα σε άλλο κράτος μέλος μπορεί να χρεώνει ελληνικό ΦΠΑ για παραδόσεις στην Ελλάδα. Η χώρα εγγραφής λειτουργεί ως σημείο συγκέντρωσης και απόδοσης του φόρου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δικαιούται να κρατήσει τον ΦΠΑ των ελληνικών αγορών.
Σε ένα απλό παράδειγμα, προϊόν καθαρής αξίας 50 ευρώ, που υπάγεται στον συντελεστή 24%, κοστίζει στον αγοραστή 62 ευρώ, χωρίς άλλες χρεώσεις. Τα 12 ευρώ είναι ο φόρος που πρέπει να αποδοθεί. Η ένδειξη «ο ΦΠΑ περιλαμβάνεται» στην πληρωμή δείχνει ότι χρεώθηκε στον πελάτη και πλέον ο έλεγχος της δήλωσης και της απόδοσής του είναι δουλειά των φορολογικών αρχών.
Το σύστημα διευκολύνει τις νόμιμες συναλλαγές, καθώς ο αγοραστής πληρώνει τον φόρο εξαρχής και, όταν τηρούνται οι προϋποθέσεις, δεν χρειάζεται να τον καταβάλει ξανά κατά την εισαγωγή. Η αξιοπιστία του εξαρτάται από την ακρίβεια των δηλώσεων και τη συνεργασία των αρχών στις χώρες που εμπλέκονται.
Οι κίνδυνοι
Στην έκθεσή της για το 2025, η ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης OLAF περιγράφει περιπτώσεις εμπορευμάτων που εμφανίζονται ως μικρές αποστολές προς ιδιώτες, αλλά δεν παραδίδονται στους δηλωμένους παραλήπτες. Καταγράφει επίσης δίκτυα αποθηκών και αδιαφανών ηλεκτρονικών πωλητών που δυσκολεύουν την παρακολούθηση της πραγματικής διαδρομής των προϊόντων.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αξία, ο παραλήπτης ή ακόμη και το περιεχόμενο της αποστολής μπορεί να διαφέρουν από όσα δηλώνονται. Η απόσταση ανάμεσα στην πραγματική συναλλαγή και στα στοιχεία που βλέπουν οι αρχές δημιουργεί κίνδυνο απώλειας φόρων και δασμών.
Παρόλα αυτά η χαμηλότερη αξία στο τελωνειακό παραστατικό δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι χάθηκε ο ΦΠΑ που πλήρωσε ο καταναλωτής στην πλατφόρμα. Για να διαπιστωθεί η φορολογική απώλεια, πρέπει να ελεγχθούν η πραγματική πώληση, η δήλωση του φόρου και η πληρωμή του. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να εμφανίζονται ως βέβαιες απώλειες ποσά που δεν έχουν τεκμηριωθεί.
Τα εργαλεία
Οι φορολογικές αρχές διαθέτουν ήδη ένα πρόσθετο εργαλείο για να αναζητούν αδήλωτες διαδικτυακές πωλήσεις. Μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος CESOP συγκεντρώνονται στοιχεία από παρόχους υπηρεσιών πληρωμών για δικαιούχους που λαμβάνουν περισσότερες από 25 διασυνοριακές πληρωμές ανά τρίμηνο, υπό τις προϋποθέσεις του συστήματος.
Τα δεδομένα μπορούν να αξιοποιούνται από τις αρμόδιες αρχές για τον εντοπισμό πιθανής απάτης ΦΠΑ. Δεν αποτελούν αυτομάτως απόδειξη παράβασης, ούτε προσφέρουν από μόνα τους πλήρη εικόνα για κάθε προϊόν, ωστόσο δίνουν τη δυνατότητα να αναζητηθούν αποκλίσεις ανάμεσα στην οικονομική δραστηριότητα ενός πωλητή και στις φορολογικές υποχρεώσεις που δηλώνει.
Η νέα συμφωνία έχει ορίζοντα εφαρμογής τον Ιούλιο του 2028, με τεχνική προϋπόθεση την ετοιμότητα της σχετικής ευρωπαϊκής υποδομής και με νομοθετικά βήματα να εκκρεμούν.
