Οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί και αυτοέπαινοι για τους “εθνικούς θριάμβους” στο ζήτημα του χρέους, φαίνεται πως απευθύνονται σε τρία διαφορετικά επίπεδα ακροατηρίου με τρία διαφορετικά μεταξύ τους μηνύματα, άλλο για κάθε ένα ακροατήριο. “Το χρέος μειώνεται, χάρις στην επιτυχημένη οικονομική πολιτική της κυβέρνησης”, είναι το μήνυμα για τους λιγότερο ενημερωμένους αλλά πλέον ένθερμους οπαδούς. “Το χρέος αποκλιμακώνεται”, είναι το μήνυμα που με την επιμελημένη ασάφειά του απευθύνεται σε όσους δεν γνωρίζουν μεν, αισθάνονται ασφαλείς, δε, όσο πιό ασαφής και νεφελώδης ειναι η διαβεβαίωση που τους δίνεται. “Μειώνεται το βάρος της εξυπηρέτησης του χρέους”, τέλος, είναι το μήνυμα που προσπαθεί να πείσει εκείνους που αντιλαμβάνονται τα στοιχειώδη και διερωτώνται τι ακριβώς σημαίνει όλος αυτός ο επικοινωνιακός θόρυβος.
Δυστυχώς κανένας από τους τρεις ισχυρισμούς δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Χωρίς σύνθετες οικονομικές αναλύσεις σαν εκείνες που περιέχονται στα κενά περιεχομένου και ουσίας κυβερνητικά non papers, (τα οποία εντελώς άκριτα, πολλά μέσα ενημέρωσης αναπαράγουν αυτούσια), το διαπιστώνει κανείς αυτό απλά και μόνο διαβάζοντας τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του ΟΔΔΗΧ. Που δίνουν μία διαφορετική εικόνα.
Το χρέος δεν μειώνεται
Η εντύπωση η οποία καλλιεργείται, εντέχνως, και δεν λέγεται ευθέως παρά μόνο από κάποιους ιδιαίτερα λαϊκότροπους πολιτευόμενους, από τηλεοράσεως, είναι πως το συνολικό χρέος μειώνεται λόγω της “καταστροφής” ενός μέρους του, μέσω της επαναγοράς του ή πρόωρης αποπληρωμής του. Φυσικά αυτό δεν είναι αλήθεια, δοθέντος ότι ενώ από το 2019 έως σήμερα η Ελλάδα προχώρησε σε πρόωρες αποπληρωμές ύψους 40 δισεκατομμυρίων ευρώ, (κυρίως προς το ΔΝΤ και για διμερή δάνεια GLF), σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το χρέος όχι μονο δεν υποχώρησε αλλά, -βοηθούσης βέβαια και της πανδημίας- από 339 δισεκατομμύρια το 2019 αυξήθηκε στα 363 το 2021, ανέβηκε στα 369 το 2023 και υποχώρησε στα 363 το 2025-εκεί δηλαδή περίπου που βρισκόταν και το 2021. Σήμερα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΟΔΔΗΧ, (30.09.2026) ανέρχεται στα 356 δισεκατομμύρια. Αυτό, μετά από πληρωμές 40 δισεκατομμυρίων δεν είναι “μείωση”. Και ούτε, φυσικά, θα μπορούσε να υπάρχει μείωση, όταν, παρά τα πρωτογενή πλεονάσματα κάποιων ετών στο διάστημα 2019-2025, το συνολικό έλλειμμα των δημοσιονομικών χρήσεων της περιόδου έφτασε τα 28 δισεκατομμύρια ευρώ. Από που θα προερχόταν η μείωση του χρέους;
Βεβαίως, κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει την κυβέρνηση πως δεν μείωσε το χρέος σε απόλυτους αριθμούς στην συγκεκριμένη εξαετία, όταν μαλιστα, σε αυτήν συμπεριλαμβανόταν και η περίοδος της πανδημίας. Αλλωστε, ο στόχος δεν είναι να μειωθεί το απόλυτο επίπεδο του χρέους αλλά το σχετικό, ως προς το ΑΕΠ. Μπορεί, όμως, και οφείλει κάποιος να κατηγορήσει την κυβέρνηση για το γεγονός πως δεν χάνει ευκαιρία να καλλιεργήσει στους πιό αφελείς και στους πιό φανατισμένους οπαδούς της την συγκεκριμένη παραίσθηση περί κάποιου είδους “εξαϋλωση” του χρέους. Και, επίσης, μπορεί να την κατηγορήσει για τον ανακριβή, δεύτερο ισχυρισμό της, αυτόν που έχει σχέση με το βάρος εξυπηρέτησης του χρέους.
Στις πιό σοβαροφανείς εκδοχές του κυβερνητικού λόγου το κοινό πληροφορείται πως η πολιτική που εφαρμόζει η χώρα είναι να προσπαθεί να υποκαταστήσει ακριβότερα δάνεια όσον αφορά την εξυπηρέτησή τους με φθηνότερα. Κάτι, (το λεγόμενο buyback των ομολόγων), που συνήθως το κάνουν όλες οι χώρες όταν μπορούν, σε κάποια χρονική στιγμή, να χρηματοδοτηθούν με χαμηλότερο επιτόκιο από εκείνο που βαρύνει τα ομολογα που θέλουν να αποσύρουν. (Ή όταν έχουν πλεονάζοντα ρευστά διαθέσιμα).
Μόνο που η Ελλάδα κάνει κάτι διαφορετικό διότι σε αντίθεση με τις άλλες χώρες, που το μεγαλύτερο μέρος, (συνήθως το σύνολο), του χρέους τους αποτελείται από ομόλογα τα οποία είναι αντικείμενα διαπραγμάτευσης στην αγορά, το ελληνικό χρέος, σε ποσοστό 72% του συνόλου, δεν βρίσκεται στην αγορά υπό μορφή ομολόγων, αλλά αποτελείται από διμερή δάνεια προς αυτήν εκ μέρους θεσμικών εταίρων-είτε χωρών (GLF), είτε οργανισμών (EFSF/ESM). (Αυτό εξηγεί άλλωστε γιατί η Ελλάδα δανείζεται με χαμηλότερο spread από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Το ύψος του “επισφαλούς” χρέους που πραγματικά μπορεί να αποτελέσει κριτήριο για κάποιον που ενδιαφέρεται να τοποθετήσει τα κεφάλαιά του σε ελληνικά ομόλογα, αντιστοιχεί στο 42% μόνο του ΑΕΠ. Αυτό είναι που δημιουργεί σχετικό αίσθημα ασφάλειας στους εν δυνάμει επενδυτές, και όχι φυσικά η εμπιστοσύνη τους στην κυβερνητική πολιτική, όπως και πάλι παραπλανητικά ισχυρίζεται η κυβέρνηση).
Η Ελλάδα, αφού ορθώς αποπλήρωσε το δάνειο του ΔΝΤ, έσπευσε να αποπληρώσει και τα διμερή δάνεια της Ελληνικής Δανειακής Διευκόλυνσης (GLF), αλλά και ένα μικρό μέρος των δανείων EFSF/ESM. Τα δάνεια του GLF γνωρίζαμε πως είχαν επιτόκιο Euribor+0,5 αλλά η πραγματική επιβάρυνση, λόγω υπαρχόντων swaps, ήταν πολύ χαμηλότερη-όπως είπε και η κυβέρνηση στην Βουλή. Επειδή, φυσικά, η αποπληρωμή τους έγινε με νέο δανεισμό, με έκδοση ομολόγων στην αγορά, με επιτόκιο άνω του 3% το πιό φυσιολογικό είναι πως το επιτοκιακό βάρος της εξυπηρέτησής τους αυξηθηκε και δεν μειώθηκε. Αυτό φαίνεται και μέσα από τα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ, που δεν δείχνουν τάση μείωσης του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους. Συγκεκριμένα η Ελλάδα δανείστηκε το 2024 και 2025 με επιτόκια πάνω από 3%, και σε μία περίπτωση, (30νταετής δανεισμός), πάνω από 4%.
Στο πρόσφατο δελτίο του οργανισμού μετά και τις αποπληρωμές του 2026, οι δύο δείκτες εξυπηρέτησης του χρέους, -τελείως φυσιολογικά-, κινούνται ως εξής στο τελευταίο εξάμηνο: ο πρώτος από 1,33% σε 1,38% και μετά σε 1,43% και ο δεύτερος από 1,79% σε 1,84% και μετά σε 1,94%. Προφανώς και, με τον τρόπο αυτό, δεν μπορεί να υπάρχει μείωση στο άχθος εξυπηρέτησης του χρέους! (Το χειρότερο, από όλα, βεβαίως ήταν το δημοκοπικο non paper της κυβέρνησης που ισχυριζόταν πως από τις πρόωρες αποπληρωμές των δανείων, που είχαν επιτόκιο κοντά στο 1%, θα “γλυτώσουμε” τόκους 6,4 δισεκατομμυρίων ευρώ, εννοώντας τους τόκους που δεν θα καταβληθούν λόγω “κατάργησης” των συγκεκριμένων δανείων που αποπληρώθηκαν. Λησμονωντας, όμως, να αναφέρει πως τα αντίστοιχα ποσά που δανειστήκαμε για να κάνουμε τις αποπληρωμές, με επιτόκιο πάνω από 3%, θα μας επιβαρύνουν με υψηλότερους τόκους. Αυτό πρέπει να ήταν, διεθνώς, ένα από τα χειρότερα περιστατικά λαϊκιστικής κουτοπόνηρης ψευδολογίας και υποτίμησης της νοημοσύνης των πολιτών-πλην, όμως, περασε ασχολίαστο παρ’ ημιν).
Για ποιόν λόγο, οι κυβερνητικοί αρμόδιοι, προχώρησαν σε αυτήν την όχι και τόσο ορθολογική, εκ πρώτης όψεως, μεθόδευση; Δύο λόγους μπορεί να σκεφτεί κανείς. Ο πρώτος ήταν πως οι εταίροι, που αντιμετωπίζουν σήμερα τα δικά τους δημοσιονομικά προβλήματα, πίεσαν για να πάρουν πίσω, νωρίτερα, τα -έστω λίγα εναπομένοντα- κεφάλαια που είχαν δεσμεύσει για την σωτηρία της Ελλάδας, προκειμένου να τα χρησιμοποιήσουν για τις δικές τους, πιεστικές σήμερα, ανάγκες. Και η κυβέρνηση ένιωσε την υποχρέωση να ανταποκριθεί. Ο δεύτερος, πιθανός λόγος είναι πως οι διαχειριστές του χρέους (κυβέρνηση και ΟΔΔΗΧ) σκέφτηκαν πως τώρα που οι αγορές αντιμετωπίζουν ευνοϊκά την Ελλάδα, είναι ευκαιρία να αναχρηματοδοτηθεί από αυτές ένα διμερές χρέος που λήγει σύντομα, και που ενδεχομένως στην λήξη του, εάν έχει προκύψει στο ενδιάμεσο μία παγκόσμια κρίση, θα είναι πιό δύσκολο, και πιό ακριβό, να αναχρηματοδοτηθεί. Ό,τι και να συνέβη, πάντως, -πιθανώς και τα δύο- η απόφαση της κυβέρνησης για τον χειρισμό αυτόν δεν είναι κατακριτέα. Εντελώς κατακριτέο είναι, όμως, πως όποιο και να ήταν το κινητρό της, αυτό που έγινε δεν αφορούσε, και δεν έφερε, ελάφρυνση του επιτοκιακού βάρους, όπως ανακριβώς και με δημαγωγικό τρόπο ισχυρίζεται.
Ο πληθωρισμός ήταν ο πιό σημαντικός παράγοντας στην μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.
Επειδή εκείνο που κυρίως ενδιαφέρει τους επίδοξους η δυνητικούς δανειστές, καθώς και τίς χρηματοπιστωτικές αγορές είναι η δυνατότητα του ελληνικού Δημοσίου, και του κάθε Δημοσίου, να εξυπηρετεί το χρέος του, ο δείκτης που έχει την μεγαλύτερη σημασία σε αυτό το ζήτημα είναι ο λόγος του χρέους προς το ονομαστικό ΑΕΠ της χώρας. Για την Ελλάδα ο συγκεκριμένος δείκτης έχει πράγματι, βελτιωθεί εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια και η δυναμική του, αν συνεχιστεί, δείχνει να οδηγεί μεσοπρόθεσμα την ελληνική οικονομία έξω από την κατάσταση της επικίνδυνης υπερχρέωσης. Για του λόγου το αληθές μπορεί να δει κανείς το εξής: το 2021 το ονομαστικό ΑΕΠ ηταν 185 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ το χρέος ανερχόταν σε 364 δισεκατομμύρια. Αυτό σημαίνει πως ποσοστιαία το χρέος ήταν το 197% του ΑΕΠ της χώρας.Το 2025, όμως, το ονομαστικό ΑΕΠ της χώρας ήταν 248 δισεκατομμύρια ευρώ ενώ το χρέος παρέμενε σχεδόν το ίδιο στα 363 δισεκατομμύρια ευρώ, πράγμα που σημαίνει πως η αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ είχε μειωθεί κατά 51 ολόκληρες ποσοστιαίες μονάδες και είχε φτάσει στο 146%.
Πόσο. όμως, από την μείωση αυτή οφείλεται στην πραγματική αύξηση του ΑΕΠ και πόσο οφείλεται στον πληθωρισμό; Αν λάβουμε ως έτος βάσης το 2021 και υπολογίσουμε την πραγματική αύξηση του ΑΕΠ, σε όγκο, ή σε “σταθερές τιμές” με την παλαιότερη ορολογία, δηλαδή αν υπολογίσουμε πόσο θα αυξανόταν το ονομαστικό ΑΕΠ από το 2021 έως το 2025, εάν ο σωρευτικός πληθωρισμός της περιόδου αυτής ήταν 0%, βρίσκουμε πως το ΑΕΠ θα είχε φτάσει στο επίπεδο των 207 εκατομμυρίων ευρώ. Δοθέντος πως το ύψος του χρέους ήταν σχεδόν το ίδιο το 2025 με εκείνο του 2021, δηλαδή 363 δισεκατομμύρια ευρώ, (ένα μόνο δισεκατομμύριο λιγότερο από το 2021), διαπιστώνουμε ότι εάν δεν υπήρχε ο πληθωρισμός ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα είχε μειωθεί και πάλι, αλλά πολύ λιγότερο: αντί από το 197% του 2021 να έχει φτάσει στο σημερινό 146% , θα βρισκόταν στο 175%. Δηλαδή η πραγματική εικόνα είναι πως στην περίοδο 2021-2025, αφ’ ενός οι πρόωρες αποπληρωμές δεν μείωσαν σχεδόν καθόλου το απόλυτο επίπεδο του χρέους, (ούτε, συνεπώς, και το σχετικό), αφ’ ετέρου δε πως στην πραγματική αύξηση του ΑΕΠ οφείλεται μόνο τα 40% περίπου της μείωσης του λόγου χρέος προς ΑΕΠ, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό της βελτίωσης του δείκτη αυτού, το 60%, έχει προκληθεί από τον πληθωρισμό. Κάτι για το οποίο δεν μπορεί να επαίρεται η κυβερνητική πολιτική αφού συνέβη ερήμην αυτής, ή ακόμη και αντίθετα με αυτήν, εφ’ όσον μέλημά της ήταν, και έπρεπε να είναι, η καταπολέμηση του πληθωρισμού!
Γενική Κυβέρνηση-Κεντρική Διοίκηση: ένα πρόβλημα που δεν φαίνεται και δεν θα λυθεί γρήγορα
Πολύ συχνά, αντιπολιτευόμενες την κυβέρνηση απόψεις, κάνουν αναφορά όχι στο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης αλλά στο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης, το οποίο είναι διαφορετικό ως προς την σύνθεσή του και συνήθως, όπως συμβαίνει και σήμερα, μεγαλύτερο από εκείνο της Γενικής Κυβέρνησης. Σύμφωνα με τον ΟΔΔΗΧ, ενώ το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης μετά τις πρόσφατες πρόωρες πληρωμές, από 363 δισεκατομμύρια ευρώ που ήταν στο τέλος του 2025 έχει μειωθεί, το καλοκαίρι του 2026 σε 356 δισεκατομμύρια ευρώ, το αντίστοιχο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης, στην ίδια περίοδο, από τα 401 ανέβηκε στα 403 δισεκατομμύρια ευρώ. Η ύπαρξη ενός τόσο μεγάλου ”άλλου” χρέους, σύμφωνα με πολλές απόψεις, τεχνηέντως αποκρύπτεται από την κοινή γνώμη και αντιπροσωπεύει μία προοπτική εξαιρετικών δυσκολιών για την ελληνική οικονομία τόσο σχετικά με την αποπληρωμή του όσο και με την διαχείριση του. Είναι όμως ακριβώς έτσι; Η απάντηση σε αυτό δεν μπορεί παρά να είναι αμφίσημη.
Το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης, που δεν είναι ο δείκτης με τον οποίον η ΕΕ εκτιμά το ύψος του εθνικού χρέους μίας χώρας, αφορά το σύνολο του χρέους όλων προς αλλήλους, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της χώρας. Αντίθετα το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, το οποίο είναι ο δείκτης που χρησιμοποιεί η ΕΕ για την εκτίμηση του ύψους του χρέους της κάθε χώρας, αφορά χρέος προς “τρίτους” εκτός ελληνικού Δημοσίου, Έλληνες και ξένους, ενώ ο εσωτερικός δανεισμός εντός του Δημοσίου έχει συμψηφιστεί και έχει απαλειφθεί.
Ο εσωτερικός δανεισμός της κυβέρνησης γίνεται μέσω ενός ειδικού λογαριασμού στην Τράπεζα της Ελλάδας ο οποίος συγκεντρώνει όλα τα διαθέσιμα των Φορέων της Γενικής Κυβέρνησης (Ασφαλιστικοί Οργανισμοί, Νοσοκομεία, ΝΠΔΔ κλπ). Τα ποσά αυτά διατίθενται στο ΟΔΔΗΧ ο οποίος τα δανείζεται προς χάριν της κυβερνήσεως, -βραχυπρόθεσμα υποτίθεται-, εκδίδοντας repos, δηλαδή υποσχέσεις βραχείας επαναγοράς. Ο δανεισμός και η επαναγορά, όμως, για τα ίδια ποσά επαναλαμβάνονται συνεχώς, ενώ προστίθενται και νέα ποσά με αποτέλεσμα το σύνολο του εσωτερικού δανεισμού της κυβέρνησης όλο και να διογκώνεται. Έτσι ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2020, το ύψος του δανεισμού με repos ήταν περίπου 30 δισεκατομμύρια ευρώ, τώρα, το φθινόπωρο του 2026, έχει φτάσει τα 65 δισεκατομμύρια.
Είναι γεγονός πως η χρησιμοποίηση των διαθεσίμων των οργανισμών και των φορέων, κατά την διάρκεια της κρίσης, αλλά και της πανδημίας, προσέφερε σημαντική βοήθεια στην προσπάθεια αντιμετώπισης των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Οι επικριτές, όμως, του πράγματι ακραίου αυτού τρόπου εσωτερικού δανεισμού, θεωρούν πως η αποστράγγιση των διαθεσίμων εγκυμονεί υψηλούς κινδύνους για την ελληνική οικονομία. Και είναι, πράγματι, γεγονός πως η χρήση του βραχυχρόνιου δανεισμού σε ποσοστό που αντιστοιχεί στο 25% του ΑΕΠ μίας χώρας, είναι κάτι που συναντάται, σε κανονικές οικονομίες, μόνο σε περιόδους πολέμου-ήταν για παράδειγμα η περίπτωση των ΗΠΑ στη διάστημα 1941-1945.
Σε κανονικές συνθήκες ο βραχυχρόνιος δανεισμός του κράτους, συνήθως, δεν φτάνει καν το 10% του ΑΕΠ. Και άλλωστε, ο βραχυχρόνιος δανεισμός του κράτους, στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες δεν γίνεται με repos, αλλά με προσφυγή στην αγορά. (Τα repos, χρησιμοποιούνται περισσότερο από την κεντρική τράπεζα για τις ανάγκες της νομισματικής πολιτικής). Συνεπώς, για να είμαστε πιό κοντά στην πραγματικότητα θα πρέπει να πούμε πως τα 65 δισεκατομμύρια ευρώ που έχει δανεισθεί η ελληνική κυβέρνηση από τους οργανισμούς και τους φορείς, με repos, δεν είναι πλέον “βραχυχρόνιος δανεισμός”. Είναι ένα ποσόν που δεν υπάρχει περίπτωση να αποπληρωθεί, ή τουλάχιστον να μειωθεί το ειδικό του βάρος στην οικονομία της χώρας, πριν περάσουν δεκαετίες.
Στην πραγματικότητα πρόκειται για μακροχρόνιο δανεισμό, ο οποίος δεν γνωρίζουμε τι είδους επιπτώσεις μπορεί να έχει στην λειτουργία της οικονομίας, όταν αυτά τα χρήματα θα λείπουν από τους φορείς από τους οποίους αφαιρέθηκαν και η κυβέρνηση θα πρέπει να τους χρηματοδοτήσει με άλλον τρόπο. Ναι μεν, δεν μπορεί να υπάρξει “εσωτερική χρεοκοπία” ή “πιστωτικό γεγονός” λόγω αδυναμίας εξυπηρετήσεως του χρέους της κυβέρνησης προς τους οργανισμούς και τους φορείς, ο κίνδυνος, όμως, βρίσκεται στην ανισορροπία που είναι ενδεχόμενο να προκληθεί στην ελληνική οικονομία, αν, και όταν, εκδηλωθούν ελλείμματα στους οργανισμούς. Διότι, είναι προφανές πως ο “αφανής”, αν και -προσωρινά- ασφαλής αυτός δανεισμός του Δημοσίου, υποκρύπτει μία ελλειμματική, στην πραγματικότητα, λειτουργία του, έστω και αν λογιστικά, με βάση και τους κανονισμούς της Eurostat, μπορεί και εμφανίζεται ως πλεονασματική.
Δεν υπάρχει πλέον καθόλου αποθεματικό για την αντιμετώπιση κάποιας κρίσης
Στην πρόσφατη πρόωρη αποπληρωμή χρέους, (GLF), όπου χρησιμοποιήθηκαν κάποια συγκεκριμένα “ρευστά διαθέσιμα” ο αρμόδιος Υπουργός έσπευσε να διευκρινίσει πως “αυτό δεν σημαίνει πως θα λείψει η ρευστότητα από την ελληνική οικονομία”. Δηλωση μερικώς άστοχη και ολικώς αποπροσανατολιστική διότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο την ρευστότητα των συνήθων συναλλαγών. Η έννοια της ρευστότητας είναι πολύ γενική, και αναφέρεται σε μία διαδικασία συνεχούς και αδιάκοπης ροής χρηματικών μέσων που διευκολύνουν τις οικονομικές συναλλαγές των παραγόντων της οικονομίας. Με αυτή την έννοια ρευστότητα είναι όλα τα εισοδήματα που θα δημιουργηθούν στις συναλλαγές της οικονομίας στην διάρκεια ενός έτους και κατά πάσα πιθανότητα τόσο η ελληνική οικονομία όσο και το ελληνικό Δημόσιο, εφ΄όσον η οικονομική δραστηριότητα συνεχιστεί ομαλά θα έχουν στην διάθεση τους την αναγκαία ρευστότητα.
Πιό συγκεκριμένα, πάντως, για το ελληνικό Δημόσιο ρευστότητα είναι τα “ρευστά διαθέσιμα”, δηλαδή τα χρηματικά μέσα που έχει στην διάθεσή του ανά πάσα στιγμή είτε σε μορφή ρευστών, είτε σε μορφή που επιτρέπει την ταχεία μετατροπή τους σε ρευστό. Όμως, μέσα στην κατηγορία των “ρευστών διαθεσίμων” υπάρχει και μία άλλη ελάσσουσα κατηγορία που αφορά χρηματικά μέσα που είναι αποταμιευμένα σε μορφή μετρητών ή εγγυημένης κατάθεσης όψεως και ως εκ τούτου άμεσα διαθέσιμα. (Γνωστά και ως “ταμειακό απόθεμα ασφαλείας”-cash buffer). Τέτοιου είδους αποθεματικό μπορεί να διατηρεί μία οικονομική μονάδα ή το Δημόσιο για να αντιμετωπίσει έκτακτες ανάγκες ή μία περίπτωση κρίσης, δηλαδή μία κατάσταση κατά την οποία για κάποιον λόγο ο ρυθμός των οικονομικών συναλλαγών έχει ανακοπεί ή επιβραδυνθεί και έτσι δεν μπορούν να εξασφαλιστούν τα απαραίτητα χρηματικά μέσα για την κάλυψη ζωτικών λειτουργιών της οικονομικής μονάδας ή και της χώρας ολόκληρης.
Η Ελλάδα που δεν είναι Ισλανδία, Βέλγιο η Αυστρία, πρέπει να διαθέτει τέτοιο ρευστά αποθεματικό, ανά πάσα στιγμή. Διότι μπορεί να βρεθεί αιφνιδίως σε μία πολεμική κατάσταση η οποία δεν ξέρουμε πόσο θα διαρκέσει και πιθανόν στην διάρκειά της να χρειαστεί χρήματα για να προμηθευτεί είτε πυρομαχικά, είτε καύσιμα, είτε τρόφιμα είτε φάρμακα από το εξωτερικό. Για τον λόγο αυτό επιβάλλεται να διαθέτει ανά πάσα στιγμή, κάποια πραγματικά ρευστα διαθέσιμα-έστω και αν αυτά έχουν ένα “κόστος ευκαιρίας”.
Από το καλοκαίρι, όμως, που η κυβέρνηση προχώρησε στην εξάλειψη του τελευταίου cash buffer των 6,94 δισεκατομμυρίων ευρώ για την πρόωρη αποπληρωμή μέρους των δανείων GLF, δεν υπάρχει πλέον κανένα τέτοιο διαθέσιμο απόθεμα. Και αυτό δεν είναι μία εθνικά υπεύθυνη διαχείριση των δημοσίων οικονομικών και του δημοσίου χρέους.
Δυστυχώς, μάλιστα, πρέπει να σημειωθεί πως η “θυσία” αυτή του ελάχιστου εναπομείναντος αποθεματικού έγινε μόνο για λόγους εντυπωσιασμού, (η εξυπηρέτησης των εταίρων), και χωρίς κανένα ουσιαστικό κέρδος για την οικονομία. Διότι η συγκεκριμένη δαπάνη για την προπληρωμή των δανείων GLF δεν σημαίνει ότι η πραγματική χρεωστική επιβάρυνση της χώρας μειώθηκε. Και μιλάμε για την χρεωστική επιβάρυνση όπως πρέπει να την μετράμε εμείς και όχι όπως την μετράει, -για τους δικούς της λόγους ορθώς μάλλον- στην λογιστική της η Ευρωπαϊκή Ένωση. Διότι η Eurostat, ως γνωστόν, μετράει το χρέος κάθε χώρας μόνο ως παθητικό (liability). Υπολογίζει, δηλαδή, μόνο το ακαθάριστο χρέος (Gross debt) και όχι το καθαρό χρέος (Net debt), όπως θα πρέπει να κάνει μία χώρα αλλά και κάθε οικονομική μονάδα για να έχει σωστότερη εικόνα της πραγματικότητας και των προοπτικών της. (Διότι η έννοια του χρέους είναι με αυτό να εξυπηρετούμε τις ανάγκες μας, και να περνάμε καλύτερα, και όχι απλά και μόνο να υποφέρουμε για την αποπληρωμή του). Για να δώσουμε ένα παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι έχουμε μία οικονομική μονάδα η οποία έχει συνολικό χρέος 10 ευρώ και δανείζεται άλλα 5 ευρώ τα οποία τοποθετεί στο ταμείο της ως ρευστά διαθέσιμα. Σύμφωνα με την λογιστική της Eurostat, που υπολογίζει μόνο την πλευρά του παθητικού το συνολικό χρέος της μονάδας αυτής είναι 15 ευρώ.
Σύμφωνα με τον διαχειριστή ή λογιστή της οικονομικής μονάδας, όμως, εκείνο που έχει σημασία δεν είναι το ακαθάριστο χρέος αλλά το καθαρο, το οποίο είναι μόνο 10 ευρώ, διότι το ύψος τους δανείου έχει συμψηφιστεί με τα ρευστά διαθέσιμα. Αυτό λοιπόν αποκρύπτεται στην πρόσφατη πανηγυρική ρητορική της κυβέρνησης για την πρόωρη αποπληρωμή των διμερών δανείων. Διότι εκεί, με σύμφωνη γνώμη και του δανειστή, δηλαδή του EFSF, ξοδέψαμε για να αποπληρώσουμε τα σχετικά δανεια GLF, και τα τελευταία 6,94 δισεκατομμύρια ευρώ που είχαμε σε cash buffer. Πλην όμως, στην πραγματικότητα, το καθαρό χρέος παρέμεινε διότι τα 6,94 δισεκατομμύρια που χρησιμοποιήσαμε τα έχουμε δανεισθεί από τον ESM και το EFSF και θα συνεχίσουμε να τα πληρώνουμε μέχρι και μετά το 2050. Αυτό, η μηδενική, δηλαδή, μείωση του καθαρού χρέους της χώρας, φαίνεται και από τα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ, σύμφωνα με τα οποία το καθαρό χρέος, (Καθαρό αποτέλεσμα χρέους Γενικής Κυβέρνησης-που είναι το ακαθάριστο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης μείον τα “ρευστά διαθέσιμα”, τα οποία είναι όλα πλέον repos), ήταν 323 δισεκατομμύρια ευρώ στις 31.12.2025, 321 δισεκατομμύρια στις 31.03.2026 και έγινε 326 δισεκατομμύρια στις 31.06.2026!
Είναι αυτό σοβαρό πρόβλημα; Ναι είναι. Όχι για την μικρή επιβάρυνση του καθαρού χρέους αλλά για την πλήρη εξάλειψη κάθε πραγματικού αποθεματικού ρευστών διαθεσίμων. Αυτό επιβεβαιώνει ακόμη μία φορά την ακηδία της αυτοσυγχαιρόμενης και δημοκοπούσας κυβέρνησης, η διαχείριση του χρέους από την οποία, στηρίχθηκε περισσότερο στην συγκυρία, και στην κυριαρχία παγκοσμίως των πληθωριστικών πιέσεων, παρά σε σχεδιασμό και υπευθυνότητα. Την ίδια στιγμή που όλο αυτό το αντιμετωπίζει ως μία ευκαιρία επικοινωνιακής πολιτικής και κομματικής προπαγάνδας αντί για ειλικρινή ενημέρωση των πολιτών-κάτι που θα είχε και παιδαγωγική σημασία για όλους, συμπεριλαμβανομένης της ιδίας. Ένας από τους λόγους που φτάσαμε στην χρεοκοπία, και ίσως ο πιό βασικός, είναι ότι οι πολίτες, και μαζί και οι ίδιοι οι πολιτικοί, δεν καταλάβαιναν σχεδόν τίποτα από τις στοιχειώδεις σχέσεις επί τη βάσει των οποίων λειτουργεί η οικονομια.
