Η απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027, θα οδηγήσει τη Μόσχα να αναζητήσει νέους αγοραστές για τις εξαγωγές από το Γιαμάλ, το εμβληματικό αρκτικό ενεργειακό της έργο, καθώς και νέους τρόπους μεταφοράς του φυσικού αερίου.
Το LNG του Γιαμάλ, δηλαδή το φυσικό αέριο που ψύχεται και μετατρέπεται σε υγρή μορφή ώστε να μπορεί να μεταφερθεί με πλοία, ακολουθεί δυτική πορεία μέσω των θαλασσών Κάρα και Μπάρεντς, παρακάμπτει τις βόρειες ακτές της Νορβηγίας και εισέρχεται στα ευρωπαϊκά ύδατα, γράφει το Politico.
Σύμφωνα με νέα ανάλυση της μη κυβερνητικής οργάνωσης Urgewald, το 81% των καταγεγραμμένων παραδόσεων LNG από το Γιαμάλ, κατά την περίοδο Ιανουαρίου – Οκτωβρίου 2026, είχε ως προορισμό την Ευρώπη, καθώς οι εταιρείες έσπευσαν να πραγματοποιήσουν τις αγορές τους πριν από την έναρξη ισχύος της επικείμενης απαγόρευσης.
Η οργάνωση εκτιμά ότι το κόστος για την Ευρώπη κατά το συγκεκριμένο δεκάμηνο ανήλθε σε 8,7 δισ. ευρώ, ποσό που έχει ήδη ξεπεράσει την αντίστοιχη εκτίμησή της για το σύνολο του 2025, η οποία ανερχόταν σε 7,2 δισ. ευρώ.
Η απαγόρευση θα θέσει τέλος στα μακροπρόθεσμα συμβόλαια που εξακολουθούν να συνδέουν το Γιαμάλ με την ευρωπαϊκή αγορά. Η Ρωσία θα πρέπει πλέον να ανακατευθύνει τις εξαγωγές φυσικού αερίου, πιθανότατα προς αγοραστές στην Ασία, και να αναδιοργανώσει το δίκτυο θαλάσσιων μεταφορών της, προκειμένου να εξυπηρετήσει τις νέες αγορές.
«Ισχυρότερο κίνητρο»
Οι μεγαλύτερες θαλάσσιες αποστάσεις συνεπάγονται υψηλότερο κόστος μεταφοράς, αλλά και λιγότερα δρομολόγια ανά πλοίο μεταφοράς LNG σε ετήσια βάση, λόγω του αυξημένου χρόνου που απαιτείται για κάθε ταξίδι.
«Το εμπόριο LNG πρόκειται να αλλάξει εντελώς μορφή», δήλωσε ο Μάλτε Χούμπερτ, ανώτερος ερευνητής και ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης Arctic Institute. Όπως σημείωσε, η απαγόρευση δίνει στη Μόσχα «ένα ισχυρότερο κίνητρο» για να αναζητήσει μια εναλλακτική διαδρομή.
«Δεν είναι εύκολο. Δεν είναι φθηνό. Είναι μια πολύ αργή διαδικασία», ανέφερε, προσθέτοντας, ωστόσο, ότι η Ρωσία τελικά «θα βρει τον τρόπο».
Από το λαθρεμπόριο στη δημιουργία νέων λιμανιών
Μια πιθανή διέξοδος θα μπορούσε να είναι η αύξηση του παράνομου εμπορίου LNG μέσω της λεγόμενης «μαύρης αγοράς».
Σύμφωνα με τον Σεμπάστιαν Ρέτερς, υπεύθυνο εκστρατειών για τις κυρώσεις στη μη κυβερνητική οργάνωση Urgewald, μέχρι σήμερα δεν έχει χρειαστεί η δημιουργία ενός κλασικού «σκιώδους στόλου», καθώς το Γιαμάλ δεν υπόκειται σε κυρώσεις.
Ωστόσο, ένας τέτοιος στόλος δεν είναι ιδιαίτερα κατάλληλος για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Τα πλοία που τον αποτελούν είναι συνήθως παλαιά, μη καταγεγραμμένα πετρελαιοφόρα, τα οποία μπορούν σχετικά εύκολα να αποκρύπτουν τις κινήσεις τους.
Αντίθετα, τα πλοία μεταφοράς LNG είναι πολύ λιγότερα σε παγκόσμιο επίπεδο και ακολουθούν περιορισμένο αριθμό θαλάσσιων διαδρομών, γεγονός που καθιστά ευκολότερο τον εντοπισμό και την παρακολούθησή τους, εξήγησε ο Μάρτιν Βλαντιμίροφ, ανώτερος αναλυτής στο Center for the Study of Democracy, δεξαμενή σκέψης που παρακολουθεί την πολιτική της ΕΕ όσον αφορά τις κυρώσεις.
Μια πιθανή λύση παράκαμψης των περιορισμών είναι η λεγόμενη «εικονική ανταλλαγή» (virtual swap).
Η Ρωσία θα μπορούσε να πουλά μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου σε χώρες όπως η Τουρκία ή η Κίνα, οι οποίες στη συνέχεια θα μπορούσαν να διαθέτουν στην Ευρώπη μεγαλύτερες ποσότητες δικού τους φυσικού αερίου ή αερίου που προμηθεύονται από άλλες χώρες. Με αυτόν τον τρόπο, η Ρωσία θα διατηρούσε τα έσοδά της, ακόμη και αν το δικό της LNG δεν θα επιτρέπεται πλέον να εισέρχεται στα ευρωπαϊκά λιμάνια, εξήγησε ο Βλαντιμίροφ.
Ωστόσο, ακόμη κι αν η Μόσχα καταφέρει να βρει νέους αγοραστές, θα πρέπει να εξασφαλίσει και τη μεταφορά του LNG σε αυτούς. Αυτό σημαίνει ότι τα ρωσικά πλοία, τα οποία δεν θα έχουν πλέον πρόσβαση στα ευρωπαϊκά λιμάνια, θα πρέπει να αναδιοργανώσουν τις εφοδιαστικές και μεταφορικές τους αλυσίδες, είτε ακολουθώντας μεγαλύτερες θαλάσσιες διαδρομές είτε μεταφορτώνοντας τα φορτία τους σε άλλα πλοία, σε ενδιάμεσες τοποθεσίες, προτού συνεχίσουν προς τις εναλλακτικές αγορές.
Σε κάθε περίπτωση, οι αρμόδιες αρχές προετοιμάζονται ήδη για την αντιμετώπιση της αναμενόμενης αύξησης της παράνομης εμπορίας LNG. Το ζήτημα απαιτεί «μεγαλύτερη προσοχή σε ευρωπαϊκό επίπεδο», δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας της Λιθουανίας, Λούκας Σαβίτσκας, η χώρα του οποίου θα αναλάβει από τον Ιανουάριο την εκ περιτροπής εξάμηνη προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται μια συνολική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, με εντατικοποίηση της παρακολούθησης των σημείων διασύνδεσης των δικτύων, των αγωγών και των λιμανιών σε ολόκληρη την ΕΕ, αντί η προσοχή να περιορίζεται σε μεμονωμένα πλοία ή εταιρείες, ανέφερε.
Η απόσταση που θα πρέπει να διανύουν τα πλοία θα εξαρτηθεί από το ποιοι θα είναι πρόθυμοι να αγοράσουν το ρωσικό φυσικό αέριο. Εάν οι μοναδικοί αγοραστές είναι η Κίνα, η Νότια Κορέα ή η Ιαπωνία, «θα πρέπει να διανύουν πραγματικά πολύ μεγάλες αποστάσεις», δήλωσε ο Χούμπερτ. Αντίθετα, εάν η Μόσχα καταφέρει να διαθέσει μέρος του φυσικού αερίου στην Τουρκία, την Αίγυπτο, το Πακιστάν ή το Βιετνάμ, οι αποστάσεις θα είναι μικρότερες.
«Φανταστείτε ότι το πρατήριο καυσίμων στο οποίο πηγαίνατε τα τελευταία επτά χρόνια βρίσκεται ξαφνικά τρεις ή τέσσερις φορές πιο μακριά», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Χούμπερτ.
Το Γιαμάλ βρίσκεται στις αρκτικές ακτές της Σιβηρίας. Η Ευρώπη αποτελούσε τη μεγαλύτερη αγορά σε σχετικά κοντινή απόσταση, καθώς το ταξίδι διαρκούσε περίπου έξι έως δέκα ημέρες. Αντίθετα, η πρόσβαση στις ασιατικές αγορές απαιτεί πολύ μεγαλύτερο χρόνο.
Ανατολή εναντίον Δύσης
Η Ρωσία διαθέτει δύο βασικές επιλογές για τη μεταφορά του φυσικού αερίου από το Γιαμάλ στους Ασιάτες αγοραστές.
Η πρώτη είναι η ανατολική θαλάσσια διαδρομή μέσω των αρκτικών υδάτων, ακολουθώντας τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό (Northern Sea Route).
Ωστόσο, η Ρωσία διαθέτει μόλις 15 ειδικά δεξαμενόπλοια, ικανά να πλέουν στη συγκεκριμένη διαδρομή κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η λειτουργία τους είναι ιδιαίτερα δαπανηρή και, ως εκ τούτου, τα περισσότερα χρησιμοποιούνταν μέχρι σήμερα για σύντομα ταξίδια προς την Ευρώπη, όπου μπορούσαν να εκφορτώνουν το LNG και να επιστρέφουν γρήγορα, εξήγησε ο Ρέτερς.
Ο Βλαντίμιρ Πάνοφ, επικεφαλής της Διεύθυνσης Αρκτικής της Rosatom, της κρατικής ρωσικής εταιρείας πυρηνικής ενέργειας, δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι η Ρωσία σχεδιάζει να μεταφέρει φυσικό αέριο προς την Ανατολή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, με τη συνδρομή ενός νέου πυρηνοκίνητου παγοθραυστικού, η άφιξη του οποίου αναμένεται στις αρχές του 2027.
Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι ευκολότερο να σχεδιαστεί παρά να υλοποιηθεί. Από το 2018, μόλις 11 πλοία έχουν πραγματοποιήσει το συγκεκριμένο ανατολικό δρομολόγιο κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ενώ ορισμένα επέστρεψαν έχοντας υποστεί ζημιές στο κύτος και στις έλικες.
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι οι επισκευές των πλοίων. Τα δεξαμενόπλοια που υφίστανται ζημιές εξαιτίας των πάγων δεν μπορούν πλέον να επισκευάζονται σε ναυπηγεία της ΕΕ. Η Ευρώπη διαθέτει σήμερα την απαραίτητη τεχνογνωσία και εξειδίκευση για την επισκευή παγοθραυστικών πλοίων, ενώ οι δυνατότητες της Κίνας στον συγκεκριμένο τομέα παραμένουν περιορισμένες, δήλωσε ο Ρέτερς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δεξαμενόπλοιο «Alexey Kosygin», το οποίο, μετά από ζημιές που υπέστη, παραμένει για ασυνήθιστα μεγάλο χρονικό διάστημα σε κινεζικό ναυπηγείο.
Η δεύτερη επιλογή είναι τα πλοία να ακολουθούν αρχικά δυτική πορεία. Καθώς τα ρωσικά πλοία δεν θα μπορούν να πραγματοποιούν στάσεις στην Ευρώπη, θα μπορούσαν να μεταφορτώνουν το φυσικό αέριο κοντά στο Μούρμανσκ, από τα εξειδικευμένα δεξαμενόπλοια σε συμβατικά πλοία μεταφοράς LNG, τα οποία στη συνέχεια θα αναλάμβαναν τη μεταφορά του προς την Ασία.
Για τον σκοπό αυτό, η Ρωσία έχει αγοράσει, σύμφωνα με εκτιμήσεις, 20 έως 25 μεταχειρισμένα συμβατικά πλοία κατά τη διάρκεια των τελευταίων ενός έως δύο ετών, ανέφερε ο Χούμπερτ.
Η συντομότερη θαλάσσια διαδρομή προς την Ασία περνά από τη Μεσόγειο και τη Διώρυγα του Σουέζ. Ωστόσο, τα ρωσικά πλοία μεταφοράς LNG αποφεύγουν σε μεγάλο βαθμό τη συγκεκριμένη διαδρομή από τον περασμένο Μάρτιο, όταν το «Arctic Metagaz», το οποίο μετέφερε φυσικό αέριο από το ρωσικό, υπό καθεστώς κυρώσεων, έργο Arctic LNG 2, δέχθηκε επίθεση στα ανοιχτά της Μάλτας.
Έκτοτε, κανένα φορτίο ρωσικού φυσικού αερίου δεν έχει διέλθει από τη Μεσόγειο, σύμφωνα με τον Ρέτερς. Αυτό αφήνει ως εναλλακτική τη διαδρομή γύρω από την Αφρική, η οποία απαιτεί 35 έως 40 ημέρες για το ταξίδι προς μία κατεύθυνση.
Οι ευρύτερες επιπτώσεις
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Μόσχα στερείται επιλογών, κυρίως χάρη στη συνδρομή εταιρειών εκτός Ευρώπης, επισημαίνει ο Χούμπερτ του Arctic Institute.
Η Novatek, η εταιρεία που βρίσκεται πίσω από το έργο Yamal LNG, απέκτησε πριν από περίπου έναν μήνα δύο πλοία μεταφοράς φυσικού αερίου μεσαίας κλάσης αντοχής στους πάγους, από ιαπωνική εταιρεία.
«Δεν θα στοιχημάτιζα ποτέ εναντίον της Novatek», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Χούμπερτ, προσθέτοντας ότι η Μόσχα θα μπορούσε να αποκαταστήσει το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών LNG από το Γιαμάλ μέσα σε ένα έως δύο χρόνια.
Κάθε χειμερινό ταξίδι προσφέρει επίσης στη Ρωσία πολύτιμη εμπειρία στη ναυσιπλοΐα στα παγωμένα νερά της Αρκτικής, ανέφερε ο Χούμπερτ. Οι χειμερινές αυτές διαδρομές διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που πραγματοποιούνται το καλοκαίρι και στις οποίες επικεντρώνεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μάλιστα, η Ρωσία είναι σήμερα η μόνη χώρα που έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιεί πλόες στις συγκεκριμένες χειμερινές συνθήκες.
Η εμπειρία που θα αποκτήσει η Μόσχα, λόγω της απαγόρευσης, σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση των πάγων, τη ναυσιπλοΐα και την εφοδιαστική υποστήριξη, θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύτιμη για τη Ρωσία στο μέλλον.
Όλες αυτές οι εξελίξεις θα εκτυλιχθούν σε μια περιοχή την οποία η νέα στρατηγική της ΕΕ για την Αρκτική χαρακτηρίζει ζωτικής σημασίας για τη μελλοντική εμπορική, οικονομική και αμυντική πολιτική της Ένωσης.
Οι επιπτώσεις της απαγόρευσης, ωστόσο, δεν περιορίζονται στη Ρωσία. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη περιορίσει την προσφορά ενέργειας, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να προμηθεύεται LNG από άλλες πηγές, «και το πιθανότερο είναι ότι αυτό το φυσικό αέριο θα είναι ακριβότερο», εκτίμησε ο Χούμπερτ.
Σύμφωνα με την Urgewald, η τιμή αναφοράς του φυσικού αερίου αυξήθηκε τον Οκτώβριο στα 86,79 ευρώ ανά μεγαβατώρα, από 75,34 ευρώ τον Σεπτέμβριο και 35 ευρώ τον Ιανουάριο.
Ο Ρέτερς σημείωσε ότι οι υψηλότερες αυτές τιμές βοηθούν τη Μόσχα να καλύψει μέρος του πρόσθετου κόστους που συνεπάγονται οι μεγαλύτερες θαλάσσιες διαδρομές.
Από την απώλεια αυτής της προμήθειας θα επηρεαστούν και ευρωπαϊκοί λιμένες, όπως ο τερματικός σταθμός LNG του Ζεεμπρούγκε στο Βέλγιο, ο οποίος αποτελεί τον μεγαλύτερο προορισμό εντός της ΕΕ για το ρωσικό φυσικό αέριο από το Γιαμάλ κατά τη φετινή χρονιά.
