Για δεκαετίες, το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο σύνθημα για την Αρκτική ήταν «Ψηλά ο Βορράς, Χαμηλά η ένταση». Τότε ήρθε ο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times.
Η πίεση του προέδρου των ΗΠΑ να καταλάβει τη Γροιλανδία δεν έχει μόνο σοκάρει τους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι την θεωρούν ως μια βίαιη επίθεση κατά της Δανίας, συμμάχου του ΝΑΤΟ. Έχει επίσης ανατρέψει δεκαετίες σχετικής ειρήνης στον Βορρά και την παραδοσιακή μορφή συνεργασίας που υπήρχε στην Αρκτική μεταξύ των μικρότερων σκανδιναβικών χωρών και των μεγαλύτερων, όπως η Ρωσία και οι ΗΠΑ.
Το σημείο εκκίνησης η Γροιλανδία
«Η Γροιλανδία είναι το σημείο εκκίνησης για μια νέα παγκόσμια τάξη των μεγάλων δυνάμεων και των σφαιρών επιρροής τους, αν δεν προσέξουμε», δήλωσε ο Κλάους Ντοντς, συν-συγγραφέας του βιβλίου Unfrozen: The Fight For The Future Of The Arctic. «Αυτό που αναγνωρίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη είναι ότι όλα αυτά είναι καταστροφικά για τα μικρότερα κράτη».
Ο Ντανς, Αμερικανός υπήκοος, πιέζει εδώ και χρόνια για στενότερους δεσμούς των ΗΠΑ με τη Γροιλανδία. Ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ στο Νουούκ πριν από ένα χρόνο, η οποία σηματοδότησε την αρχή του πρόσφατου ενδιαφέροντος των ΗΠΑ για το τεράστιο νησί της Αρκτικής.
«Μπορεί να ακούγεται σαν αμερικανικός σοβινισμός… και είναι. Σταματήσαμε να ζητάμε συγγνώμη για αυτό. Δεν υπάρχει άλλη χώρα που να μπορεί να προσφέρει ασφάλεια στην Αμερική, την οποία η Αμερική δεν μπορεί να προσφέρει η ίδια», δήλωσε ο Ντανς.
Οι διπλωμάτες των υπόλοιπων δυτικών κρατών της Αρκτικής — Καναδάς, Δανία, Φινλανδία, Ισλανδία, Νορβηγία και Σουηδία — προσπαθούν να βρουν τρόπους για να διατηρήσουν την τρέχουσα τάξη στα βόρεια, εν μέσω ανησυχιών ότι οι εδαφικές φιλοδοξίες του Τραμπ θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυτό που ο ίδιος λέει ότι φοβάται περισσότερο: την ενίσχυση της ρωσικής και κινεζικής παρουσίας στην Αρκτική.
Οι συνέπειες
«Οι συνέπειες για το διεθνές σύστημα θα ήταν δραματικές», δήλωσε ένας ανώτερος αξιωματούχος ενός ευρωπαϊκού κράτους της Αρκτικής. «Τι είδους μήνυμα θα έστελνε αυτό στο Πεκίνο ή τη Μόσχα; Απλά εξυπηρετήστε τους εαυτούς σας. Επομένως, αυτό που κάνουμε τώρα είναι να επιχειρούμε διπλωματική αποτροπή».
Ένα πρόβλημα είναι ότι το φόρουμ που συνέβαλε στη διατήρηση της ειρήνης στην περιοχή — το Συμβούλιο της Αρκτικής, το οποίο δίνει φωνή και στις οκτώ χώρες της Αρκτικής — είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό ανενεργό, μετά την αναστολή της συνεργασίας με τη Ρωσία λόγω της πλήρους εισβολής της στην Ουκρανία το 2022.
«Είναι σαφώς ένα πρόβλημα για το όραμά μας για μια ειρηνική Αρκτική το γεγονός ότι το κύριο μέσο για την επίτευξη αυτού του στόχου δεν λειτουργεί σωστά αυτή τη στιγμή. Και γνωρίζουμε ότι υπάρχουν θέματα που πρέπει να συζητηθούν — η στρατιωτική ενίσχυση της Ρωσίας στην Αρκτική είναι σημαντική», δήλωσε ένας δεύτερος διπλωμάτης από ένα κράτος της Αρκτικής.
Οι…φαντασιώσεις
Ο Ντοντς, γεωπολιτικός αναλυτής και πρύτανης του Πανεπιστημίου Middlesex, δήλωσε ότι μεγάλο μέρος του ζητήματος γύρω από τη Γροιλανδία αφορά «ανταγωνιστικές γεωγραφικές φαντασιώσεις». Η Ευρώπη θέλει να συζητήσει για την «ασφάλεια της Αρκτικής», ενώ ο Τραμπ προτιμά την «άμυνα του ημισφαιρίου», είπε.
«Η ασφάλεια στην Αρκτική είναι πολύ πιο περιεκτική. Σε μεγάλο μέρος της Αρκτικής, η ασφάλεια αφορά την προστασία των τοπικών κοινοτήτων, των τοπικών πληθυσμών. Αν επιδιώξετε την υπεράσπιση του ημισφαιρίου, η ασφάλεια είναι πολύ πιο δύσκολη. Πώς μπορεί μια υπερδύναμη να επιβάλει την κυριαρχία της σε ολόκληρο το ημισφαίριο; Ό,τι και αν προσφέρουν τα μικρότερα κράτη, δεν θα είναι ποτέ αρκετό για τις ΗΠΑ», πρόσθεσε.
Ο Τραμπ εξήγησε το δικό του ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία το 2021.
«Είμαι στον τομέα των ακινήτων. Κοιτάζω μια γωνία και λέω: «Πρέπει να αγοράσω αυτό το κατάστημα για το κτίριο που χτίζω» κ.λπ. Ξέρετε, δεν είναι και τόσο διαφορετικό. Μου αρέσουν οι χάρτες. Και πάντα έλεγα: «Κοιτάξτε το μέγεθος αυτού, είναι τεράστιο και θα έπρεπε να είναι μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών». Δεν διαφέρει από μια συναλλαγή ακινήτων. Είναι απλώς λίγο μεγαλύτερο, για να το θέσω ήπια», είπε στους Αμερικανούς δημοσιογράφους Susan Glasser και Peter Baker.
Η προσέγγιση Τραμπ
Ο Ντοντς πρόσθεσε ότι η προσέγγιση του Τραμπ φαινόταν να έχει να κάνει τόσο με την «πολιτική του εγώ» όσο και με τη γεωπολιτική, οπότε η θα μπορούσε να είναι το «ικρίωμα» που θα έδινε νόημα στις επιθυμίες του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η ιδέα εξακολουθεί να έχει σημασία, κυρίως λόγω των μηνυμάτων που στέλνει στους άλλους.
«Πού τελειώνει το δυτικό ημισφαίριο; Στη Γροιλανδία; Στην Ισλανδία; Στο Σβάλμπαρντ; Υπάρχουν πολλοί νευρικοί άνθρωποι», δήλωσε ένας άλλος ανώτερος αξιωματούχος των σκανδιναβικών χωρών.
Ο Ντοντς προειδοποίησε ότι μια συνέπεια της κατάληψης της Γροιλανδίας από τον Τραμπ θα μπορούσε να είναι η προσπάθεια της Ρωσίας να καταλάβει το Σβάλμπαρντ, το αρχιπέλαγος της Αρκτικής που ανήκει στη Νορβηγία, αλλά όπου υπάρχει ρωσικός οικισμός.
Η προσπάθεια της Κίνας
Η Κίνα θα προσπαθήσει επίσης να εκμεταλλευτεί την τρέχουσα αδυναμία της Ρωσίας για να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στην Αρκτική, δήλωσε ο Ντοντς, επισημαίνοντας το ενδιαφέρον του Πεκίνου για τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, η οποία θα μπορούσε να μειώσει κατά το ήμισυ το χρόνο μεταφοράς προς την Ευρώπη.
«Φτάνουμε σχεδόν σε μια κατάσταση που μοιάζει με το Μεγάλο Παιχνίδι, με σφαίρες επιρροής. Η φρικτή λογική είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται στο μέσο αυτών των σφαιρών επιρροής», πρόσθεσε ο Ντοντς.
Προς το παρόν, η μεγαλύτερη ελπίδα της Ευρώπης φαίνεται να είναι να πείσει την Ουάσιγκτον ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη την ασφάλεια της Αρκτικής — και ότι αυτή είναι πιο σημαντική από την υπεράσπιση του ημισφαιρίου.
Ωστόσο, μια πρώιμη προσπάθεια να αποδειχθεί αυτό, με την αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων για να συμμετάσχουν μαζί με τις δανικές δυνάμεις σε μια άσκηση στη Γροιλανδία, φάνηκε να έχει αντίθετα αποτελέσματα, αφού ο Τραμπ απείλησε να επιβάλει δασμούς στις συμμετέχουσες χώρες, συμπεριλαμβανομένων του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Γερμανίας.
