Σλοβακία: Πώς έγινε ο μεγαλύτερος κατασκευαστής αυτοκινήτων στον κόσμο

Σε ένα τεράστιο εργοστάσιο που περιβάλλεται από χιονισμένα βουνά, ένας ανελκυστήρας κατεβάζει τα ατσάλινα αμαξώματα των αυτοκινήτων στην αρχή της γραμμής συναρμολόγησης.
Μόλις έχουν συγκολληθεί μεταξύ τους από ρομπότ – στο εργοστάσιο αυτό εργάζονται 690 ρομπότ. Στη συνέχεια, μια ομάδα εργαζομένων με κόκκινα παντελόνια και λευκά μπλουζάκια θα μετατρέψει αυτά τα ατσάλινα αμαξώματα σε τελικά αυτοκίνητα. Κάθε λεπτό, ένα από αυτά τα οχήματα φεύγει από το τέλος της γραμμής συναρμολόγησης, αναβοσβήνοντας τα φώτα του.

Η Σλοβακία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός σε κατά κεφαλήν βάση, σε σχέση με το μέγεθος του πληθυσμού της

Αυτό είναι το ευρωπαϊκό εργοστάσιο της κορεατικής αυτοκινητοβιομηχανίας Kia, λίγο έξω από την πόλη Ζιλίνα, στο βόρειο τμήμα της Σλοβακίας. Σύμφωνα με την Kia, αντιπροσωπεύει μια επένδυση 2,5 δισ. ευρώ (2,9 δισ. δολάρια, 2,2 δισ. λίρες).

Η Volkswagen παράγει επίσης αυτοκίνητα στη Σλοβακία. Το ίδιο κάνει και η Stellantis (πρώην Peugeot-Citroen, Fiat και Chrysler) και η Jaguar Land Rover. Η Volvo θα ανοίξει ένα εργοστάσιο ηλεκτρικών αυτοκινήτων εδώ το 2027.

Η Σλοβακία, με πληθυσμό 5,4 εκατομμύρια κατοίκους, παράγει σχεδόν ένα εκατομμύριο αυτοκίνητα ετησίως. Ο αριθμός αυτός είναι μικρός σε σύγκριση με τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως, όπως η Κίνα, η οποία κατασκευάζει το εντυπωσιακό νούμερο των 31 εκατομμυρίων αυτοκινήτων ετησίως.

Ωστόσο, η Σλοβακία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός σε κατά κεφαλήν βάση, σε σχέση με το μέγεθος του πληθυσμού της.

Το τεράστιο εργοστάσιο της Kia στη Σλοβακία είναι η κύρια ευρωπαϊκή βάση παραγωγής της εταιρείας στη Ζιλίνα της Σλοβακίας.

«Από παιδί, τα αυτοκίνητα είναι το πάθος μου», λέει στο BBC ο Marcel Pukhon, 48 ετών, εργάτης στη γραμμή συναρμολόγησης, ένας από τους 3.700 υπαλλήλους του εργοστασίου της Kia.

«Τώρα είμαι μέλος της ομάδας και μπορώ να κατασκευάζω αυτοκίνητα, οπότε αυτή είναι η δουλειά των ονείρων μου».

Ο Marcel έζησε στη Βόρεια Ιρλανδία και την Αγγλία πριν επιστρέψει στη γενέτειρά του, τη Σλοβακία, για να εργαστεί εδώ.

Στο τμήμα μόνωσης θυρών της γραμμής συναρμολόγησης, εργάζεται η Simona Krnova, 23 ετών. Σπούδασε διοίκηση επιχειρήσεων πριν έρθει εδώ. Δεν είναι η δουλειά των ονείρων της, όπως δηλώνει στο BBC αλλά έχει τα καλά της.

«Η μισή οικογένειά μου εργάζεται εδώ, οπότε ήθελα να δοκιμάσω. Μου αρέσουν οι άνθρωποι», λέει.

Όσον αφορά τον μισθό της, κερδίζει 1.300 ευρώ το μήνα. «Καλός σε σύγκριση με άλλες εταιρείες», προσθέτει. Και αργότερα θα αυξηθεί. Η Kia λέει ότι ο μέσος όρος στο εργοστάσιο είναι 2.400 ευρώ το μήνα.

Αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο μηνιαίο μισθό της χώρας σε ολόκληρη την οικονομία, ο οποίος σύμφωνα με επίσημα στοιχεία ήταν 1.403 ευρώ το 2023.

Ταυτόχρονα, όμως, είναι σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, που είναι 3.417 ευρώ.

Η Simona λέει ότι είναι περήφανη για το γεγονός ότι η Σλοβακία κατασκευάζει τόσα πολλά αυτοκίνητα. «Μου αρέσει το γεγονός ότι, χάρη σε αυτό, η παραγωγή εδώ υποστηρίζει την κοινωνία μας», λέει.

Σχεδόν όλοι όσοι εργάζονται στο εργοστάσιο της Kia είναι Σλοβάκοι. Η κορεατική παρουσία περιορίζεται σε μερικές δεκάδες ανώτερα στελέχη που ζουν σε μια κλειστή κοινότητα που έχτισαν ειδικά στα περίχωρα ενός χωριού, λίγα χιλιόμετρα μακριά.

Όταν η Σλοβακία ήταν μέρος της Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας, τα αυτοκίνητα που κατασκευάζονταν εκεί ήταν, σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα, κακής ποιότητας, θορυβώδη, με μεγάλη κατανάλωση καυσίμου και αργά.

Χαμηλοί μισθοί στη Σλοβακία

Αλλά μετά την “Βελούδινη Επανάσταση” του 1989, η Volkswagen άρχισε να επενδύει στην τσεχοσλοβακική αυτοκινητοβιομηχανία Skoda το 1991. Μέχρι το 2000 είχε αποκτήσει το σύνολο της εταιρείας.

Άλλοι ξένοι κατασκευαστές αυτοκινήτων άρχισαν επίσης να επενδύουν στις νέες χώρες της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Σλοβακίας, τα δύο μέρη της πρώην Τσεχοσλοβακίας μετά τη διάσπασή της το 1993.

Ο ειδικός στην αυτοκινητοβιομηχανία Peter Prokop λέει ότι τότε το κόστος εργασίας στη Σλοβακία ήταν 20% του αντίστοιχου στη Γερμανία.

Ο Prokop, διευθυντής της Give Management Consulting, μιας εταιρείας με έδρα το Μόναχο που παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες σε πελάτες του αυτοκινητοβιομηχανικού τομέα, προσθέτει ότι η Σλοβακία εξακολουθεί να έχει σημαντικό πλεονέκτημα όσον αφορά το κόστος.

«Από τη μία πλευρά, οι μισθοί εξακολουθούν να είναι χαμηλότεροι», λέει. «Θα έλεγα ότι είναι το 60% των μισθών της Δύσης. Αλλά από την άλλη πλευρά, η παραγωγικότητα είναι υψηλή. Επομένως, είναι σίγουρα ανταγωνιστική».

Οι επιδόσεις της Κia στην Ευρώπη

Η μεγαλύτερη αγορά για τα αυτοκίνητα που παράγουν στο εργοστάσιο είναι η Βρετανία, όπου η Kia είναι πλέον η τέταρτη σε πωλήσεις μάρκα μετά τις VW, BMW και Ford. Η Ισπανία, η Ιταλία και η Γερμανία είναι οι επόμενες μεγαλύτερες αγορές στην Ευρώπη για τα αυτοκίνητα Kia.

Ο απερχόμενος διευθύνων σύμβουλος της Kia Europe, Marc Hedrich, λέει ότι η αυτοκινητοβιομηχανία της Σλοβακίας επωφελείται επίσης από την κεντρική θέση της χώρας. «Η Σλοβακία βρίσκεται πραγματικά στην καρδιά της Ευρώπης, με πολύ καλές συνδέσεις με τις μεγάλες αγορές», λέει.

Το υψηλό ποσοστό παραγωγής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές άνθρακα στη Σλοβακία, από υδροηλεκτρική έως πυρηνική, και η αυξανόμενη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σημαίνει επίσης ότι τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα της χώρας δικαιούνται μεγαλύτερες κρατικές εκπτώσεις όταν τα αγοράζουν οι πελάτες, όπως η επιχορήγηση για ηλεκτρικά αυτοκίνητα του Ηνωμένου Βασιλείου.

Πυκνό δίκτυο προμηθευτών

Ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα της Σλοβακίας, σύμφωνα με το BBC, είναι το πυκνό δίκτυο προμηθευτών της αυτοκινητοβιομηχανίας. Περίπου 360 εταιρείες εργάζονται για την αυτοκινητοβιομηχανία. «Η βάση προμηθευτών είναι τεράστια», λέει ο κ. Hendrich, «αυτό είναι κρίσιμο».

Η Kia δεν θέλησε να αναφερθεί σε λεπτομέρειες σχετικά με τα κίνητρα που έλαβε από τη σλοβακική κυβέρνηση για να ξεκινήσει την παραγωγή στη χώρα το 2006.

Ωστόσο, ο Hedrich ανέφερε ότι έλαβε φορολογική έκπτωση ύψους 29 εκατ. ευρώ για τη μετατροπή των σλοβακικών γραμμών παραγωγής της για τα νέα ηλεκτρικά οχήματά της, το συνολικό κόστος των οποίων ανήλθε σε 108 εκατ. ευρώ.

Η σλοβακική κυβέρνηση προσφέρει αυτά τα κίνητρα στους κατασκευαστές αυτοκινήτων, επειδή τα οφέλη για τη χώρα είναι τεράστια.

«Υπήρξε μια τεράστια μείωση της ανεργίας και μια σημαντική αύξηση της οικονομικής δύναμης της περιοχής της Ζιλίνα χάρη στην Kia», λέει ο δήμαρχος της πόλης, Peter Fiabane.

«Σήμερα, περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι απασχολούνται άμεσα από την Kia και άλλες εταιρείες που συνδέονται με την Kia μέσω της παραγωγής».

Ο Hedrich επισημαίνει επίσης την ποιότητα των διαθέσιμων εργαζομένων στη Σλοβακία. Στο Τεχνικό Σχολείο της Ζιλίνα, 100 μαθητές συμμετέχουν σε ένα «διπλό πρόγραμμα» που χρηματοδοτείται από την Kia, στο πλαίσιο του οποίου εναλλάσσονται μεταξύ σπουδών και εργασίας στο εργοστάσιο.

Στο ξεχωριστό Πανεπιστήμιο της Ζιλίνα, περίπου 400 από τους αποφοίτους του βρίσκουν κάθε χρόνο εργασία σχετική με την αυτοκινητοβιομηχανία.

Ενώ η Σλοβακία πρωτοστατεί, και άλλες πρώην χώρες του Ανατολικού Μπλοκ έχουν δει δυτικές και ασιατικές αυτοκινητοβιομηχανίες να ιδρύουν εργοστάσια. Στην Τσεχική Δημοκρατία υπάρχουν οι Hyundai, Toyota και VW, ενώ στην Πολωνία είναι οι Toyota, Stellantis και VW.

Επίσης, οι Audi, Mercedes-Benz και Suzuki έχουν εγκαταστάσεις στην Ουγγαρία, οι Ford και Renault στη Ρουμανία και η Ford στη Σερβία. Όλες οι αυτοκινητοβιομηχανίες προσελκύονται από τους χαμηλούς μισθούς, την παράδοση της βιομηχανίας και τους μορφωμένους εργαζομένους.