Εντυπωσιακή ανθεκτικότητα παρουσιάζουν οι επιχειρήσεις στην Ουκρανία όπως και η οικονομία της χώρας παρά την χερσαία εισβολή που είναι η μεγαλύτερη στην Ευρώπη μετά το ΒΠΠ, σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times.
Ο πόλεμος δεν κατάφερε να προκαλέσει ολοκληρωτική οικονομική κατάρρευση ή τραπεζική κρίση, όπως αυτή που συνέβη όταν η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία το 2014. Η οικονομία της Ουκρανίας κατέγραψε πρώτη πτώση στην παραγωγή το 2022 αλλά το ΑΕΠ αυξάνεται κάθε χρόνο.
Ουκρανία: Η πολεμική ανάπτυξη και η πραγματική οικονομία
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της κεντρικής τράπεζας ο ρυθμός ανάπτυξης θα παραμείνει στο 1,8% φέτος αλλά θα επιταχυνθεί τα επόμενα δύο χρόνια.
«Η ανάπτυξη μπορεί να μην είναι εξαιρετική, αλλά είναι σταθερή υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες» εξηγεί ο Ντίμιταρ Μπόγκοφ, επικεφαλής οικονομολόγος για την Ουκρανία στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης.
Η ταχύτητα της συνεχιζόμενης τεχνολογικής καινοτομίας στην Ουκρανία, ιδίως στα υπερσύγχρονα προγράμματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών, έχει φέρει σε δύσκολη θέση τους εταίρους της χώρας καθώς και τους εχθρούς της.
Ωστόσο τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή η ανάπτυξη δεν μπορεί να καλύψει την ζημιά που έχει υποστεί η οικονομία, καθώς εξαρτάται από τις δημόσιες δαπάνες ενώ οι τομείς που σχετίζονται με τον πόλεμο πυροδοτούν την αύξηση του ΑΕΠ.
Το πραγματικό ΑΕΠ παραμένει 21% χαμηλότερο από τα επίπεδα του 2021 και περισσότερο από 40% χαμηλότερο από τα επίπεδα στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η χώρα κατέγραψε τεράστιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών λίγο κάτω από το 15% του ΑΕΠ πέρυσι και ο πληθωρισμός προβλέπεται στο 7,5% το 2026.
Η Ουκρανία στηρίζεται «στην καλοσύνη» της Δύσης
Τα πακέτα οικονομικής στήριξης από την Δύση είναι ζωτικά για την στήριξη του δημόσιου τομέα στην Ουκρανία.
Πρόσφατα η ΕΕ αποφάσισε τη χορήγηση τεράστιου δανείου 90 δισ. ευρώ που συγκεντρώθηκε μέσω κοινού χρέους.Αλλά δεν θα συμμετάσχουν όλοι: η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχική Δημοκρατία εξασφάλισαν πλήρη εξαίρεση.
Από το ποσό αυτό τα 30 δισ. ευρώ θα κρατήσουν το κράτος σε λειτουργία και θα πληρώσουν τους γιατρούς, τους δασκάλους και τους συνταξιούχους. Το μεγαλύτερο μέρος — 60 δισεκατομμύρια ευρώ — προορίζεται για την άμυνα.
Ένα νέο δάνειο ύψους 8,1 δισ. δολαρίων που αναμένεται να εγκρίνει το ΔΝΤ την επόμενη εβδομάδα θα μπορούσε επίσης να επηρεαστεί από το βέτο της Ουγγαρίας, καθώς συνδέθηκε με το δάνειο της ΕΕ που θα κάλυπτε ένα διαφαινόμενο κενό στον προϋπολογισμό της Ουκρανίας μέχρι τον Απρίλιο.
«Χωρίς αυτή την υποστήριξη [της ΕΕ και του ΔΝΤ], η οικονομία της Ουκρανίας πιθανότατα θα κατέρρεε ή τουλάχιστον δεν θα έδειχνε τέτοια ανθεκτικότητα και ανάκαμψη», σύμφωνα με τον Maksym Samoiliuk, οικονομολόγο στο Κέντρο Οικονομικής Στρατηγικής, think tank με έδρα το Κίεβο.
Τέσσερα χρόνια συγκρούσεων έχουν αναδιαμορφώσει δραματικά την ουκρανική οικονομία, εκτιμούν οι αναλυτές και οι συνέπειες θα διαρκέσουν για δεκαετίες μετά τον πόλεμο.
Η Ουκρανία μπορεί να μετατρέψει τις αλλαγές σε πλεονέκτημα
Ο πόλεμος έχει αφήσει αρνητικό αποτύπωμα σε μεγάλα τμήματα της ανατολικής και νότιας χώρας, όπου βρίσκονται μερικές από τις πιο εύφορες εκτάσεις της Ουκρανίας, καθώς και κέντρα της βαριάς βιομηχανίας της. Οι εξαγωγές από κρίσιμους τομείς, κυρίως γεωργία και μέταλλα, βυθίστηκαν ενώ εκατομμύρια εγκατέλειψαν τη χώρα.
Ορισμένες από τις αλλαγές που προκλήθηκαν από τις συνθήκες του πολέμου θα μπορούσαν να γίνουν οικονομικά πλεονεκτήματα εάν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, τονίζουν οι αναλυτές. Για παράδειγμα, το εκτεταμένο οικοσύστημα νεοσύστατων επιχειρήσεων στρατιωτικής τεχνολογίας.
Δεκάδες εταιρείες έχουν εργαστεί για την ανάπτυξη ρομπότ εδάφους για τον ανεφοδιασμό μονάδων πρώτης γραμμής, σύνθετων λύσεων ηλεκτρονικού πολέμου για την κατάρριψη ρωσικών drones και μονάδων τεχνητής νοημοσύνης που επιτρέπουν στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη να πετούν και ακόμη και να χτυπούν στόχους αυτόνομα.
«Ο τομέας δημιουργεί εξαγώγιμα προϊόντα υψηλού περιθωρίου κέρδους, δημιουργεί θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και διατηρεί το ταλέντο των μηχανικών στη χώρα» τονίζει ο Andriy Chulyk, διευθύνων σύμβουλος της Sine Engineering, ουκρανικής εταιρείας επικοινωνίας και πλοήγησης με drones.
Το υψηλό κόστος της δημογραφικής κρίσης
Ωστόσο η δημογραφική κρίση είναι απείρως πιο σημαντική καθώς η Ουκρανία μετά 7 εκατ. πολίτες που έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους λόγω της προέλασης της Ρωσίας ενώ 3,7 εκατ. έχουν εκτοπιστεί.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Επιχειρηματικού Συνδέσμου που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο το 74% των εκπροσώπων των επιχειρήσεων αντιμετώπισε σημαντικές ελλείψεις προσωπικού, με μόνο το 5% να μην αναφέρει καθόλου ελλείψεις. Αυτό αναμένεται να περιορίσει το αναπτυξιακό δυναμικό της χώρας, καθώς συνέβαλε σε ελλείψεις δεξιοτήτων.
«Η έλλειψη εργατικού δυναμικού θα αποτελέσει τη μόνιμη πρόκληση της Ουκρανίας στο μέλλον» εξηγεί η Ολένα Μπιλάν, επικεφαλής οικονομολόγος της Dragon Capital, κορυφαίου ουκρανικού επενδυτικού ομίλου.
Οι προοπτικές της χώρας μετά τον πόλεμο θα εξαρτηθούν όχι μόνο από τα δημογραφικά στοιχεία, αλλά και από την ικανότητα της Ουκρανίας να υλοποιήσει μεταρρυθμίσεις κατά της διαφθοράς και από τις δεσμεύσεις για αναθεώρηση και εκσυγχρονισμό του φορολογικού συστήματος.
Η παρουσία εγγυήσεων ασφαλείας θα είναι επίσης κρίσιμη για τις προοπτικές ανάπτυξης, όπως έχουν δείξει προηγούμενες μεταπολεμικές οικονομικές ιστορίες, τονίζει ο Μπόγκοφ της ΕΤΑΑ.
Τα κεφάλαια, είπε, θα πρέπει να προέρχονται κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα παράλληλα με την επίσημη υποστήριξη. «Για να συμβεί αυτό, πρέπει να έχουμε ένα καλό ευνοϊκό οικονομικό περιβάλλον, πράγμα που σημαίνει ότι όλες οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να έχουν εφαρμοστεί και να συμβάλλουν στη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος».
Πόλεμος για την εξάντληση της οικονομίας
Η οικονομική ανθεκτικότητα της Ουκρανίας προς το παρόν περιστρέφεται σε μεγάλο βαθμό γύρω από την προσπάθεια υποστήριξης του στρατού.
Πάνω από το 70% των δαπανών του προϋπολογισμού της Ουκρανίας για το 2025 διατέθηκε για τη χρηματοδότηση του στρατού, σύμφωνα με έκθεση της Σχολής Οικονομικών του Κιέβου, καθώς το Κίεβο πρέπει να καταβάλει μισθούς για τον στρατό, ο οποίος αποτελείται από σχεδόν 1 εκατομμύριο μέλη, ενώ παράλληλα θα υποστηρίξει μια τεράστια προσπάθεια για την ενίσχυση της αμυντικής παραγωγής.
Ενώ η προσοχή τους τελευταίους μήνες έχει επικεντρωθεί στις ρωσικές επιθέσεις που διέκοψαν την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και θέρμανσης σε εκατομμύρια Ουκρανούς σε έναν από τους πιο κρύους χειμώνες της πρόσφατης ιστορίας, το εύρος των στόχων που χτυπήθηκαν από μια συνεχή ροή πυραύλων και drones μεγάλης εμβέλειας ήταν πολύ ευρύτερο από τις ενεργειακές υποδομές.
Ο Μπέλμπας της Ukrainian Armor τόνισε ότι υπήρχαν εκατοντάδες, ακόμη και χιλιάδες, περιπτώσεις ρωσικών επιθέσεων που δεν έχουν ανακοινωθεί δημόσια, προσθέτοντας ότι οι δικές του εγκαταστάσεις είχαν στοχοποιηθεί.
«Τώρα είναι ένας πόλεμος για την εξάντληση της οικονομίας», είπε.
