Ελληνική οικονομία: Πού θα χτυπήσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή – Τι «βλέπουν» Εθνική και Alpha Bank

«Ψαλίδισμα» της ανάπτυξης και άνοδο του πληθωρισμού στην ελληνική οικονομία είναι κάποιες από τις βασικές συνέπειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Αυτό «βλέπουν» -μεταξύ άλλων- οι οικονομολόγοι τόσο της Εθνικής Τράπεζας όσο και της Alpha Bank, προκειμένου να αποτυπώσουν τις επιπτώσεις του πολέμου που έχουν κηρύξει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν. Οι σημαντικότερες οικονομικές συνέπειες ενός πολέμου σε συνθήκες οικονομικής παγκοσμιοποίησης είναι η διατάραξη κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων.

Σύμφωνα με ειδική μελέτη της Εθνικής Τράπεζας, η πρόσφατη κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης κραδασμών, που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν κάποιες από τις εξελίξεις στην ελληνική οικονομία καθιστώντας αναγκαία τη διερεύνηση και εναλλακτικών σεναρίων.

Η ετήσια μεταβολή του πληθωρισμού για τον Μάρτιο και τον Απρίλιο αναμένεται να κυμανθεί στο 3,5-4,0%

Ελληνική οικονομία: Το δυσμενές σενάριο για πληθωρισμό

Οι ενεργειακές αγορές αντέδρασαν ήδη έντονα, με τις τιμές του πετρελαίου να εμφανίζουν αύξηση συγκρίσιμη με εκείνη που παρατηρήθηκε στην αρχική φάση του πολέμου στην Ουκρανία. Ειδικότερα, οι τιμές του αργού πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτινάχθηκαν υψηλότερα από τα 100 $/βαρέλι και 56 €/Mwh στις 9 Μαρτίου, με μικρή υποχώρηση στα 90 $/βαρέλι και στα 48 €/Mwh αντίστοιχα στις 10-11 Μαρτίου, παραμένοντας αυξημένες κατά περίπου 30% και 50% αντίστοιχα σε σύγκριση με το μέσο τους επίπεδο το Φεβρουάριο.

Υποθέτοντας, βάσει και των τελευταίων διαθέσιμων δεδομένων από τα αντίστοιχα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures) ότι οι τρέχουσες τιμές παγιώνονται στα τρέχοντα περίπου επίπεδα για το υπόλοιπο του Μαρτίου αλλά και τον Απρίλιο − με δεδομένο ότι φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να ομαλοποιηθεί άμεσα η διακίνηση ενεργειακών φορτίων διά θαλάσσης, μέσω των στενών του Ορμούζ – η ετήσια μεταβολή του ΔΤΚ για τον Μάρτιο και τον Απρίλιο αναμένεται να κυμανθεί στο 3,5-4,0%. Στο συγκεκριμένο σενάριο, ο πληθωρισμός υποχωρεί στο 2,9% κατά το 2ο εξάμηνο του 2026, όταν η τιμή του αργού πετρελαίου προβλέπεται ότι θα αποκλιμακωθεί στα 71 $/βαρέλι και η τιμή του φυσικού αερίου στα 36 €/Μwh, από 87$/βαρέλι και 47 €/Μwh, αντίστοιχα, στο 2ο τρίμηνο του 2026.

Η αύξηση της αβεβαιότητας, ειδικά για το ενεργειακό κόστος και συνολικά για τον πληθωρισμό, μπορεί να εξασθενήσει προσωρινά την κατανάλωση και τις επενδυτικές δαπάνες, για όσο διάστημα συνεχίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και οι διαταραχές στην ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα παραμένουν.

Σε ετήσια βάση ο ρυθμός ανάπτυξης προβλέπεται υπό αυτό το σενάριο να κυμανθεί στο 2,0% το 2026, σε σύγκριση με την αρχική εκτίμηση (βάσει διαθέσιμων στοιχείων διμήνου 2026) που ήταν πλησίον του 2,5%

Υποχώρηση της ανάπτυξης

Υπό το προαναφερόμενο σενάριο ο εκτιμώμενος μέσος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ το 1ο εξάμηνο προβλέπεται να υποχωρήσει κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες σε περίπου 1,7% ετησίως, με την επιβάρυνση να επικεντρώνεται κυρίως στο 2ο τρίμηνο, όταν η ετήσια μεταβολή του ΑΕΠ αναμένεται να επιβραδυνθεί σε περίπου 1,5%. Επιτάχυνση της δραστηριότητας προβλέπεται για το υπόλοιπο του έτους, με την ετήσια αύξηση του ΑΕΠ να επιταχύνεται σε 2,3% στο 2ο εξάμηνο του 2026. Σε ετήσια βάση ο ρυθμός ανάπτυξης προβλέπεται υπό αυτό το σενάριο να κυμανθεί στο 2,0% το 2026, σε σύγκριση με την αρχική εκτίμηση (βάσει διαθέσιμων στοιχείων διμήνου 2026) που ήταν πλησίον του 2,5%. Αντιστοίχως η ετήσια μεταβολή του ΔΤΚ προβλέπεται να επιταχυνθεί στο 3,2%, από 2,3% στο βασικό σενάριο.

Οι παραπάνω εκτιμήσεις για τον αντίκτυπο της κρίσης στο ΑΕΠ και στον πληθωρισμό δεν ενσωματώνουν τις επιδράσεις από πιθανή ενεργοποίηση κρατικών μέτρων στήριξης τα οποία θα μπορούσαν να μετριάσουν τις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις (ήδη έχουν ανακοινωθεί ορισμένα τις προηγούμενες μέρες). Εάν η σύγκρουση αποδειχθεί πιο παρατεταμένη − διατηρώντας τις πιέσεις στις ενεργειακές αγορές και την αβεβαιότητα σε υψηλά επίπεδα και πέραν του 2ου τριμήνου του 2026 − οι αρνητικές επιδράσεις θα μεγεθυνθούν και θα απαιτηθούν παρεμβάσεις μεγαλύτερης κλίμακας. Οι παρεμβάσεις αυτές θα πρέπει να προσεγγίζουν σε αντίκτυπο αυτές που ενεργοποιήθηκαν μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, με συντονισμό και σε επίπεδο ΕΕ, προκειμένου να περιοριστούν οι επιπτώσεις.

Alpha Bank: Οι κρίσιμες παράμετροι

Το εύρος των επιπτώσεων του πολέμου του Ιράν στην ελληνική οικονομία θα κριθεί από κρίσιμες παραμέτρους όπως η διάρκεια των συγκρούσεων, ο βαθμός διαταραχής στις ενεργειακές ροές, καθώς και η γεωγραφική έκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων που θα καθορίσει αν περισσότερες χώρες θα εμπλακούν άμεσα ή έμμεσα, αναφέρει το Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank.

Με βάση τα στοιχεία του 2024, το σύνολο των εισαγωγών φυσικού αερίου (εκτός LNG) προήλθε από τη Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν, ενώ πάνω από το 60% των εισαγωγών πετρελαίου προήλθε από το Ιράκ, το Καζακστάν και τη Λιβύη

Ωστόσο η Ελλάδα είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας την καθιστά ευάλωτη στις έντονες αυξήσεις των διεθνών τιμών ενέργειας. Συγκεκριμένα, το συνολικό μερίδιο του πετρελαίου, των παραγώγων αυτού και του φυσικού αερίου στην τελική κατανάλωση ενέργειας (για ενεργειακή χρήση) ήταν 61% το 2024, από τα υψηλότερα στην ΕΕ-27.

Επιπροσθέτως η άμεση επίδραση του τουρισμού στην ελληνική οικονομία, όπως προσεγγίζεται από τα μερίδια των κλάδων υπηρεσιών παροχής καταλύματος και εστίασης στη συνολική Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ), είναι η δεύτερη υψηλότερη μετά την Κροατία.

Μία νέα ενεργειακή κρίση ενδέχεται να επιδεινώσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών

Το πρόβλημα της ενέργειας

Μία διαταραχή από την πλευρά της προσφοράς, με διάρκεια αρκετών μηνών λόγω της ανόδου των τιμών της ενέργειας και των περιορισμών στις θαλάσσιες και εμπορικές διαδρομές που αυξάνουν το κόστος και το χρόνο μεταφοράς, αναμένεται να ενισχύσει το κόστος παραγωγής και τις πληθωριστικές προσδοκίες.

Όπως παρατηρήθηκε το 2022, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, η άνοδος των τιμών της ενέργειας και του κόστους παραγωγής ενδέχεται να διαχυθεί και σε άλλες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών, όπως τα τρόφιμα.

Σημειώνεται ότι, μετά την άνοδο κατά 41% το 2022, η ενεργειακή συνιστώσα του πληθωρισμού (HICP-Energy) υποχώρησε τα επόμενα τρία έτη και παραμένει 19,5% υψηλότερη σε σύγκριση με το 2021.

Επιπλέον, μία νέα ενεργειακή κρίση ενδέχεται να επιδεινώσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών πρωτίστως μέσω της διεύρυνσης του ελλείμματος του ισοζυγίου καυσίμων, το οποίο αποτελεί διαχρονικά διαρθρωτική αδυναμία της ελληνικής οικονομίας.

Ο ελληνικός τουρισμός πιθανότατα να ευνοηθεί, αυξάνοντας το μερίδιο αγοράς έναντι των ανταγωνιστικών προορισμών

Τουρισμός και αβεβαιότητα

Η αυξημένη αβεβαιότητα στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου ενδέχεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις για τον ελληνικό τουρισμό, οδηγώντας σε μείωση των αφίξεων, ιδίως μέσω κρουαζιέρας.

Εάν, ωστόσο, το πεδίο των επιχειρήσεων περιοριστεί στη Μέση Ανατολή, ο ελληνικός τουρισμός πιθανότατα να ευνοηθεί, αυξάνοντας το μερίδιο αγοράς έναντι των ανταγωνιστικών προορισμών, όπως είχε παρατηρηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2010 κατά την Αραβική Άνοιξη.

Σε κάθε περίπτωση, αξίζει να σημειωθεί, αναφέρει το Δελτίο της Alpha Bank,  ότι ο ελληνικός τουρισμός αποδείχτηκε ιδιαίτερα ανθεκτικός στην πανδημική κρίση, καθώς ανέκαμψε με ταχύ ρυθμό μετά τις ισχυρές αρνητικές επιδράσεις των lockdowns, καταγράφοντας νέα ιστορικά υψηλά τα τελευταία χρόνια και αυξάνοντας το μερίδιό του στις παγκόσμιες τουριστικές αφίξεις.

Οι επενδύσεις αναμενόταν να επιταχυνθούν το τρέχον έτος, και να επιβραδυνθούν σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα

Η καθυστέρηση υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το 2026 αποτελεί το τελευταίο έτος υλοποίησης του προγράμματος Next Generation EU και απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Πιθανή καθυστέρηση θα μπορούσε να είναι απόρροια της αυξημένης αβεβαιότητας αλλά και του υψηλού ενεργειακού κόστους

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει του στόχους και τα ορόσημα που προβλέπονται στα εθνικά τους σχέδια μέχρι το τέλος Αυγούστου προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων. Το δεσμευτικό αυτό χρονοδιάγραμμα ενδέχεται, ωστόσο, να λειτουργήσει ως κίνητρο για την υλοποίηση των επενδύσεων και την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και επομένως ως σταθεροποιητικός παράγοντας της οικονομικής δραστηριότητας.

Βάσει των τελευταίων διαθέσιμων προβλέψεων, οι επενδύσεις αναμενόταν να επιταχυνθούν το τρέχον έτος, και να επιβραδυνθούν σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, καθώς η υλοποίηση του προγράμματος θα εξακολουθήσει να στηρίζει τη δυναμική τους.