Μέση Ανατολή: Πώς ο πόλεμος αλλάζει το χάρτη της παγκόσμιας αεροπορίας

Επί χρόνια οι αεροπορικές εταιρείες του Περσικού Κόλπου Emirates, Qatar Airways και Etihad Airways προσέφεραν μια βιώσιμη εναλλακτική λύση στην περιοχή αξιοποιώντας την ιδανική θέση μεταξύ τριών ηπείρων, Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας.

Αυτή η δυναμική άλλαξε σχεδόν εν μία νυκτί όταν ξέσπασε ο πόλεμος του Ιράν, κλείνοντας εναέριους χώρους, καθηλώνοντας αεροπλάνα και αφήνοντας τις περιφερειακές αεροπορικές εταιρείες σε χάος. Το κενό που αφήνουν σπεύδουν να το καλύψουν οι δυτικές αεροπορικές εταιρείες.

Οι Deutsche Lufthansa AG, British Airways και Air France-KLM ανακατανέμουν γρήγορα τα αεροσκάφη τους σε χώρες όπως η Ινδία, η Ταϊλάνδη και η Σιγκαπούρη για να προσελκύσουν επιβάτες που αναζητούν νέες πτήσεις. Ωστόσο, τα κέρδη σε μερίδιο είναι μικρά μέχρι στιγμής και η οικοδόμηση μιας θέσης που θα έχει διαρκή δυναμική δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Οι αεροπορικές εταιρείες της Μέσης Ανατολής «δεν θα έχουν εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες τους να γίνουν παγκόσμιοι κόμβοι», δήλωσε ο Ρομπ Γουόκερ, αναλυτής αεροπορίας στην εταιρεία συμβούλων ICF. «Οι Ευρωπαίοι, απλώς πρέπει να προσπαθήσουν να βγάλουν λεφτά όσο λάμπει ο ήλιος».

Το Bloomberg ανέλυσε πτήσεις widebody σε 21 μεγάλες αεροπορικές εταιρείες τον μήνα πριν και μετά την έναρξη του πολέμου, χρησιμοποιώντας δεδομένα από την εταιρεία παρακολούθησης Flightradar24.

Το πλήγμα

Ένα ζήτημα θα είναι αν αυτό θα είναι ένα βραχυπρόθεσμο πλήγμα για τα παγκόσμια αεροπορικά ταξίδια ή θα αποδειχθεί μια πιο διαρκής αλλαγή, καθώς μέρη που κάποτε θεωρούνταν ασφαλή στιγματίζονται από τη μακρά σκιά του πολέμου.

Για τις ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες που προσπαθούν να ξεπεράσουν τους ανταγωνιστές τους, μια άλλη πρόκληση είναι η αύξηση των τιμών των καυσίμων καθώς ο πόλεμος διαταράσσει τις αγορές ενέργειας. Αυτό σημαίνει είτε αυξήσεις στα ναύλα είτε απορρόφηση αυτού του κόστους για να προσελκύσουν νέους πελάτες, χωρίς να έχουν ιδέα για το πόσο καιρό θα συνεχιστεί η σύγκρουση.

Μέχρι στιγμής, η μεγάλη αύξηση της χωρητικότητας πτήσεων έχει σημειωθεί στις ΗΠΑ, αν και αυτό αντανακλά σχέδια που βρίσκονταν σε εφαρμογή πριν από την αναταραχή στη Μέση Ανατολή.

Οι μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες, όπως η United Airlines και η Delta Air Lines, έχουν επεκτείνει τις πτήσεις μεγάλων αποστάσεων widebody κατά 11% και 12% αντίστοιχα, σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης Flightradar24. Πρόσθεσαν πτήσεις σε υπάρχοντες προορισμούς στην Ευρώπη, καθώς και νέες διαδρομές για να εξυπηρετήσουν τους εύπορους Αμερικανούς τουρίστες.

Καύσιμα Αεριωθούμενων

Οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες είναι πιο ευάλωτες στις απότομες αυξήσεις των τιμών των καυσίμων, καθώς δεν έχουν προβεί σε πράξεις αντιστάθμισης κινδύνου, αν και τον περασμένο μήνα σημείωσαν αύξηση της ζήτησης, καθώς οι επιβάτες έσπευσαν να κάνουν κρατήσεις πριν η αύξηση του κόστους οδηγήσει σε αύξηση των ναύλων.

Όσον αφορά την αναστάτωση στη Μέση Ανατολή, οι απευθείας πτήσεις από τις ΗΠΑ προς την Ασία θα ωφεληθούν, όπως και οι διατλαντικές διαδρομές όπου οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες μοιράζονται κωδικούς με ευρωπαϊκούς αερομεταφορείς, σύμφωνα με τον Γουόκερ.

Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο χειρότερα θα είναι για τους αερομεταφορείς με βάσεις στη Μέση Ανατολή.

Οι ωφελημένοι και οι χαμένοι

Δεδομένου του γεωγραφικού πλεονεκτήματός της, η Turkish Airlines κέρδισε επίσης μερίδιο αγοράς τον μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, ενώ η Qatar Airways έχασε τα περισσότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που ανέλυσε το Bloomberg.

Η Lufthansa είδε μια αύξηση στη βραχυπρόθεσμη ζήτηση και θέλει να κάνει αυτές τις νέες αλλαγές δρομολογίων πιο μόνιμες. Ο οικονομικός διευθυντής Till Streichert δήλωσε ότι υπάρχει «απόλυτα» η δυνατότητα να μετακινηθεί η χωρητικότητα στην Ασία σε πιο μόνιμη βάση.

Τέτοιες κινήσεις δεν είναι πάντα απλές, ειδικά εάν υπάρχει αναντιστοιχία αεροσκαφών. Ένα τζετ μονού διαδρόμου που εξυπηρετεί μια διαδρομή Ευρώπης- Περσικού Κόλπου δεν θα είναι απαραίτητα κατάλληλο για ένα ταξίδι μεγαλύτερης απόστασης στην Ασία, και τα νέα, αποδοτικά σε καύσιμα αεροσκάφη ευρείας ατράκτου έχουν λίστες αναμονής ετών. Επιπλέον, το άνοιγμα νέων δρομολογίων απαιτεί μήνες προετοιμασίας όσον αφορά τις θέσεις προσγείωσης, τα δρομολόγια και το προσωπικό.

Εν τω μεταξύ, οι ανησυχίες για έλλειψη καυσίμων για αεροσκάφη έχουν ωθήσει τη διοίκηση της Lufthansa να ετοιμάσει σχέδια κρίσης που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν καθήλωση αεροσκαφών στο έδαφος.

Οι μετοχές της Lufthansa έχουν σημειώσει πτώση κατά 17% από την έναρξη του πολέμου. Η μητρική εταιρεία της British Airways, IAG SA, έχει υποχωρήσει κατά 13% την ίδια περίοδο, ενώ η Air France-KLM έχει υποχωρήσει κατά 27%.

Η Morgan Stanley και η UBS μείωσαν πρόσφατα τους στόχους τιμών των μετοχών σε μια σειρά από ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες, επικαλούμενη το κόστος καυσίμων.

Πόλεμος Τιμών

Ενώ το τέλος του πολέμου παραμένει ασαφές, αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι οι αερομεταφορείς της Μέσης Ανατολής θα επιστρέψουν στην αγορά διψασμένοι να ανακτήσουν έδαφος και η τιμολόγηση θα μπορούσε να παίξει ρόλο.

«Θα περίμενα από τους αερομεταφορείς του Κόλπου να προσφέρουν εξαιρετικά ελκυστικές τιμές για την ανασυγκρότηση της κυκλοφορίας μέσω των κόμβων τους, οπότε ίσως οι ευρωπαϊκοί αερομεταφορείς να έχουν μόνο ένα μικρό χρονικό περιθώριο για να εκμεταλλευτούν την υψηλή ζήτηση και τις υψηλές τιμές»εκτιμά ο Richard Evans, ανώτερος σύμβουλος στην εταιρεία αναλύσεων Cirium.

Η Emirates και η Etihad σημείωσαν τεράστια ανάπτυξη τις τελευταίες δεκαετίες. Η Emirates μετέφερε 55,6 εκατομμύρια επιβάτες το 2025, υπερτετραπλάσιο αριθμό από αυτόν που μετέφερε μόλις 20 χρόνια νωρίτερα.

Αυτό βοήθησε στο να γίνει το Ντουμπάι το πιο πολυσύχναστο διεθνές αεροδρόμιο στον κόσμο, αλλά οι αντίπαλοι λένε ότι η επέκταση των αεροπορικών εταιρειών στηριζόταν για χρόνια σε αθέμιτες επιδοτήσεις.

«Με τρελαίνει όταν λένε οι άνθρωποι: «Αυτές οι αεροπορικές εταιρείες του Κόλπου είναι τόσο καταπληκτικές, έχουν ολοκαίνουργια αεροπλάνα, έχουν φανταστικά νέα αεροδρόμια» εξηγεί  ο διευθύνων σύμβουλος της Air France-KLM, Μπεν Σμιθ, σε συνέντευξή του τον περασμένο μήνα. «Αλλά όταν βρίσκεσαι σε άνισους όρους ανταγωνισμού, μπορείς να το πετύχεις αυτό».

Οι ασιατικές αεροπορικές εταιρείες έχουν επίσης ενισχύσει τα ταξίδια μεγάλων αποστάσεων, με την Singapore Airlines να προσθέτει υπηρεσίες προς Λονδίνο και Μελβούρνη, ενώ η Cathay Pacific Airways του Χονγκ Κονγκ αύξησε τις πτήσεις προς Παρίσι, Ζυρίχη και Λονδίνο. Η Air India δήλωσε ότι έχει εισαγάγει περισσότερες υπηρεσίες και η Qantas Airways της Αυστραλίας προσπαθεί επίσης να προσθέσει χωρητικότητα σε ευρωπαϊκές διαδρομές.

Οι πτήσεις μεταξύ Ασίας και Ευρώπης ήταν ήδη δύσκολες επειδή πολλές δυτικές αεροπορικές εταιρείες αναγκάστηκαν να αποφύγουν τον ρωσικό εναέριο χώρο μετά την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022.

Η σύγκρουση στο Ιράν έχει επιδεινώσει την κατάσταση. Με τους ιρανικούς και ιρακινούς εναέριους χώρους κλειστούς, τα αεροσκάφη δρομολογούνται μέσω στενών λωρίδων πάνω από τη Γεωργία, το Αζερμπαϊτζάν και την κεντρική Ασία.

«Το ζήτημα για τους ευρωπαϊκούς αερομεταφορείς προς την Ασία είναι η διαθεσιμότητα του εναέριου χώρου και ο ανταγωνισμός με τις ασιατικές αεροπορικές εταιρείες που είναι πιο ανταγωνιστικές και μπορούν να πετάξουν πάνω από τη Ρωσία» τονίζει ο Conroy Gaynor, αναλυτής της Bloomberg Intelligence. «Πιστεύουμε ότι περισσότερη χωρητικότητα θα καταλήξει στον Ατλαντικό, αλλά έχουμε ανησυχίες για το αν υπάρχει αρκετή ζήτηση για να απορροφήσει μια σημαντική αύξηση».