Η αλήθεια είναι ότι αν δεν βρισκόμασταν σε παρατεταμένη προεκλογική περίοδο, το μόνο σίγουρο είναι ότι κάτι θα άλλαζε στις φοροαπαλλαγές, που ξεπερνούν τις 1.200 και συνολικά έχουν ένα δημοσιονομικό κόστος 22,88 δισ. ευρώ ετησίως (περίπου το 1/10 του ΑΕΠ της χώρας).
Βέβαια, δεν θα μας προκαλέσει έκπληξη αν αμέσως μετά τις εκλογές βρεθούν στο τραπέζι των συζητήσεων, με βασικό ζητούμενο το ψαλίδισμά τους ή την πραγματοποίηση σημαντικών αλλαγών, έτσι ξαφνικά όπως συνέβη μετά το 2023, με την επιβολή ελάχιστου καθαρού κέρδους σε ελεύθερους που προεκλογικά ουδείς είχε αναφερθεί.
Το θέμα της εκ βάθρων αξιολόγησής τους θέτουν για μία ακόμη φορά τόσο η Τράπεζα της Ελλάδος όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με βασικό αίτημα να ξεκαθαρίσει το τοπίο κατά πόσο οι 1.236 φοροαπαλλαγές που ισχύουν εξακολουθούν να εξυπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκαν.
Η πρώτη αντίδραση στο άκουσμα μία τέτοιας είδησης είναι συνήθως άμεση. Κάθε συζήτηση περί κατάργησης φοροαπαλλαγών προκαλεί ανησυχία σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Και όχι άδικα. Σε μια περίοδο παρατεταμένης ακρίβειας, υψηλού κόστους στέγασης και αυξημένων ενεργειακών δαπανών, οι φορολογικές ελαφρύνσεις λειτουργούν συχνά ως ένα απαραίτητο δίχτυ προστασίας και η οποιαδήποτε συζήτηση για κατάργηση ή τροποποίησή τους δημιουργεί ανησυχία σε όλους, πολίτες και επιχειρήσεις.
Το ζήτημα, όμως, είναι πιο σύνθετο. Καμία οικονομία δεν μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικά όταν συσσωρεύει επί δεκαετίες εξαιρέσεις, ειδικά καθεστώτα και αποσπασματικές διατάξεις χωρίς να εξετάζει την αποτελεσματικότητά τους. Οι φοροαπαλλαγές είναι στην πραγματικότητα δημόσια δαπάνη που δεν εμφανίζεται στον προϋπολογισμό ως δαπάνη. Είναι έσοδα που το κράτος επιλέγει να μην εισπράξει, επειδή θεωρεί ότι με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται ένας κοινωνικός ή αναπτυξιακός στόχος.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται. Διότι δεν έχουν όλες οι φοροαπαλλαγές την ίδια αξία. Άλλες προστατεύουν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ή στηρίζουν την οικογένεια ή την πρώτη κατοικία και άλλες δημιουργούν κίνητρα για επενδύσεις και παραγωγική δραστηριότητα. Υπάρχουν όμως και εκείνες που θεσπίστηκαν σε διαφορετικές εποχές, κάτω από διαφορετικές οικονομικές συνθήκες, και παραμένουν σε ισχύ περισσότερο από συνήθεια παρά από πραγματική αναγκαιότητα.
Η ίδια η κατανομή του κόστους δείχνει το μέγεθος του ζητήματος. Πάνω από 5,8 δισ. ευρώ αφορούν τις επιχειρήσεις, σχεδόν 5 δισ. ευρώ τα φυσικά πρόσωπα και πάνω από 9 δισ. ευρώ τη φορολογία κεφαλαίου. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο πλέγμα εξαιρέσεων που επηρεάζει σχεδόν κάθε πτυχή της οικονομικής δραστηριότητας.
Όμως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι και ζήτημα αποτελεσματικότητας. Όσο περισσότερες εξαιρέσεις δημιουργούνται, τόσο πιο περίπλοκο γίνεται το φορολογικό σύστημα. Η πολυπλοκότητα αυξάνει το διοικητικό κόστος, δημιουργεί στρεβλώσεις, ενισχύει τις ανισότητες μεταξύ φορολογουμένων και πολλές φορές αφήνει χώρο για νέες μορφές φοροαποφυγής.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει και ένα δεύτερο ζήτημα: τη φορολογία της ενέργειας και του diesel. Η συζήτηση αυτή είναι ακόμη πιο ευαίσθητη. Η πράσινη μετάβαση αποτελεί αναγκαιότητα, αλλά η οικονομική πραγματικότητα είναι εξίσου αμείλικτη. Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται από τις οδικές μεταφορές, τον τουρισμό και έναν από τους γηραιότερους στόλους οχημάτων στην Ευρώπη. Κάθε αύξηση στο κόστος του πετρελαίου κίνησης μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών.Γι’ αυτό και οι αλλαγές στη φορολογία απαιτούν προσοχή. Οι εύκολες συνταγές συνήθως παράγουν δύσκολα αποτελέσματα.
Είναι ξεκάθαρο ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα φορολογικό σύστημα πιο απλό, πιο διαφανές και περισσότερο αποτελεσματικό. Χρειάζεται όμως και ένα σύστημα που να αναγνωρίζει τις κοινωνικές αντοχές και τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας. Η αξιολόγηση των φοροαπαλλαγών είναι αναγκαία. Η κατάργησή τους, όμως, δεν μπορεί να γίνει με λογιστική προσέγγιση ούτε με τη λογική ότι κάθε εξαίρεση αποτελεί αυτομάτως δημοσιονομική σπατάλη.
Στην οικονομία, όπως και στη ζωή, οι αριθμοί έχουν σημασία. Αλλά ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει τι κρύβεται πίσω από αυτούς. Και πίσω από τα 22,88 δισ. ευρώ των φοροαπαλλαγών κρύβονται επιχειρήσεις, επενδύσεις, οικογένειες, κοινωνικές ανάγκες και αναπτυξιακές προτεραιότητες. Η πρόκληση για την οικονομική πολιτική είναι να ξεχωρίσει ποιες εξαιρέσεις υπηρετούν ακόμη αυτούς τους στόχους και ποιες έχουν πλέον εξαντλήσει το λόγο ύπαρξής τους.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η επόμενη κυβέρνηση, όποια και αν είναι αυτή, θα κληθεί να βγάλει τα «κάστανα από τη φωτιά» και γι’ αυτό το θέμα που δεν είναι ούτε απλό ούτε ζήτημα που αφορά μόνο ένα κόμμα. Πρέπει να υπάρξει συνολική προσέγγιση και αντιμετώπιση για να μην δημιουργηθούν μεγαλύτερα προβλήματα από την ήδη εφαρμογή τους σε κάποιους τομείς και κλάδους της οικονομίας.
![ΗΠΑ: Διχάζουν οι επετειακές εκδηλώσεις του Τραμπ [γράφημα]](https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2026/04/America-250.png)
