Ίλον Μασκ: Έρχεται το τέλος της εργασίας και του χρήματος

Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι ο Έλον Μάσκ, πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο, πέρασε χρόνο διαβάζοντας τον Κάρολο Μάρξ. Και αυτή την ερώτηση δεν την έκαναν οι δημοσιογράφοι του «The Economist» που επί 90 λεπτά τον είχαν απέναντι τους σε μια εντυπωσιακή συνέντευξη που είχαν μαζί του.

Σύμφωνα με τα λεγόμενά τους, ο Έλον Μάσκ, είναι μια σύγχρονη Κασσάνδρα – καλύτερη από τους περισσότερους στην πρόβλεψη του μέλλοντος, αλλά καταδικασμένη να μην γίνει πιστευτή. «Οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι αυτό που λέω θα πραγματοποιηθεί», λέει στον Economist σε μια 90λεπτη συνέντευξη για το The Insider, που πραγματοποιήθηκε σε ένα γιγαντιαίο εργοστάσιο της Tesla στο Τέξας, όπου τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα βγαίνουν από τη γραμμή συναρμολόγησης. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι το βλέμμα του στο μέλλον κυμαίνεται από το ανησυχητικό έως το εντελώς περίεργο. Ο κ. Μασκ προβλέπει ότι, μέσα σε πέντε χρόνια, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ξεπεράσουν το άθροισμα όλης της ανθρώπινης νοημοσύνης. Μέσα σε δέκα χρόνια, τα ρομπότ στο χώρο εργασίας θα βοηθήσουν στην έναρξη μιας εποχής τέτοιας «εκπληκτικής αφθονίας» που τα χρήματα θα χάσουν το νόημά τους. Και μέσα σε 20 χρόνια, η Βρετανία -μια χώρα που δεν έχει επισκεφθεί εδώ και χρόνια- θα βυθιστεί σε εμφύλιο πόλεμο.

Είτε τους πιστεύετε είτε όχι, οι προβλέψεις του κ. Μασκ, ο οποίος τον περασμένο μήνα έγινε για λίγο ο πρώτος, τρισεκατομμυριούχος στον κόσμο, αξίζει να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Η κινητήρια δύναμη πίσω από την Tesla και τη SpaceX, έναν κατασκευαστή πυραύλων που μετατράπηκε σε όμιλο τεχνητής ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ, κάνει περισσότερα από οποιονδήποτε επιχειρηματία για να διαμορφώσει το μέλλον Η επιρροή του -που τροφοδοτείται από χρήματα και κατορθώματα μηχανικής ιδιοφυΐας- εκτείνεται από τον Λευκό Οίκο σε παγκόσμια προβληματικά σημεία όπως η Ουκρανία. Με 240 εκατομμύρια ακόλουθους στο Χ, την πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης του, οι απόψεις του κ. Μασκ, ειδικά αυτές που διχάζουν έχουν σημαντικές επιπτώσεις.

Ντυμένος με μαύρες μπότες και ένα δερμάτινο μπουφάν με το λογότυπο του Grok, του chatbot του, στο πίσω μέρος, έδειξε λάμψεις της ατσάλινης μοναχικότητας που τον βοήθησε να πρωτοστατήσει στη μαζική παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων και να στείλει επαναχρησιμοποιήσιμους πυραύλους στο διάστημα ενάντια σε όλες τις πιθανότητες. Έδειξε επίσης πόσο αποφασισμένος είναι να διαμορφώσει τη δική του πραγματικότητα, σε σημείο αδιαλλαξίας σε θέματα εκτός της σφαίρας της ειδικότητάς του.

Ήταν η πρώτη εκτεταμένη συνέντευξη του κ. Μασκ μετά τη δημόσια εισαγωγή της SpaceX, η οποία εκτινάχθηκε στα 2,6 τρισεκατομμύρια δολάρια τις ημέρες μετά την έναρξη των συναλλαγών, αλλά έκτοτε έχει πέσει στα 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια, ένα πέμπτο κάτω από αυτό που διαπραγματεύτηκε αρχικά. Το κύριο θέμα συζήτησης ήταν η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ. Είναι μια τεχνολογία, λέει, που μπορεί να τον μετακινήσει από τη «χαρά στον τρόμο» σε μια μέρα. Προς το παρόν, το «φιλοσοφικό του συμπέρασμα» είναι να «κοιτάξουμε τη θετική πλευρά».

Είναι μια επιλογή που εξυπηρετεί βολικά τα δικά του συμφέροντα. Ο κ. Μασκ πιστεύει ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και τα ρομπόρ θα χειριστούν τελικά τις περισσότερες ψηφιακές και φυσικές εργασίες καθιστώντας την ανθρώπινη εργασία προαιρετική. Για το σκοπό αυτό, η ΧΑΙ (έτσι ονομάζεται η SpaceX) αναπτύσσει συστήματα για την εκτέλεση γνωστικών εργασιών, όπως ο προγραμματισμός λογισμικού, ενώ η Tesla κατασκευάζει ανθρωποειδή. Ο κ. Μασκ σχεδιάζει να τροφοδοτήσει ολόκληρο το caboodle της ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ με κέντρα δεδομένων στο διάστημα.

Χωρίς θέσεις εργασίας, προτείνει ότι μπορεί να χρειαστεί να υπάρξει μεγάλης κλίμακας αναδιανομή πλούτου για να δημιουργηθεί «καθολικό υψηλό εισόδημα» για τους ανθρώπους. Αλλά παρόλο που ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου λέει ότι είναι εντάξει να πληρώνει «τρισεκατομμύρια φόρους», υποστηρίζει επίσης ότι τα χρήματα θα είναι άσχετα σε μια δεκαετία από τώρα. Έτσι, υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει απλώς να «εκδίδουν επιταγές ανθρώπων», επειδή εν μέσω μιας άπειρης προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται από μηχανές, ο αποπληθωρισμός θα είναι μεγαλύτερο πρόβλημα από τον πληθωρισμό.

Ο κ. Μασκ αναγνωρίζει ότι υπάρχουν άμεσοι κίνδυνοι από ολοένα και πιο ισχυρά συστήματα ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ. Σημειώνοντας ότι οι δυνατότητες των μοντέλων συνόρων βελτιώνονται ραγδαία, αναλύει μια πρόσφατη πρόταση του Sir Demis Hassabis, συνιδρυτή της Google DeepMind, για την κυβέρνηση της Αμερικής να δημιουργήσει έναν αυτορρυθμιζόμενο φορέα μέσω του οποίου η βιομηχανία θα δοκιμάσει τα δικά της μοντέλα για κινδύνους. Ο κ. Μασκ υποστηρίζει ότι η προσπάθεια θα πρέπει να επεκταθεί στην Κίνα και ότι τα κορυφαία εργαστήρια ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ, συμπεριλαμβανομένων των κινεζικών, θα πρέπει να έχουν μία ή δύο εβδομάδες για να επιθεωρήσουν το ένα τα τελευταία μοντέλα του άλλου πριν από την κυκλοφορία, επισημαίνοντας τυχόν κινδύνους για τις κυβερνήσεις τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στο Πεκίνο. «Οι ανταγωνιστές μπορούν να κρατήσουν ο ένας τον άλλον ειλικρινή».

Φτάνει στο σημείο να προτείνει ότι, για να κρατήσει τα μοντέλα ασφαλή, μπορεί ακόμη και να είναι έτοιμος να θάψει το τσεκούρι με τον Sam Altman, αφεντικό του OpenAl, με τον οποίο έχει δώσει μια χαμένη μάχη στο δικαστήριο για αντεγκλήσεις που προέρχονται από τις ημέρες που συνίδρυσαν το εργαστήριο ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ μαζί. «Στο τέλος της ημέρας, αν πρέπει να μιλήσουμε, θα μιλήσουμε», λέει, προσθέτοντας ότι και οι δύο άνδρες μπορεί να χρειαστεί να «παραμερίσουν τις προσωπικές μας διαφορές για το καλό του κόσμου».

Ο κ. Μασκ φαίνεται πολύ λιγότερο ανήσυχος για την άνοδο των κινεζικών εργαστηρίων από άλλα αφεντικά ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ, όπως ο Ντάριο Αμοντέι της Anthropic. Είναι εντυπωσιασμένος από νέες κυκλοφορίες όπως το Kimi Κ3, που παρουσιάστηκε αυτόν τον μήνα από την Moonshot ΑΙ, και εκτιμά ότι υπάρχει μια «καλή πιθανότητα» οι κινεζικές εταιρείες ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ να γίνουν «οι ηγέτες κάποια στιγμή», επισημαίνοντας την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ την Αμερική, και την ικανότητά της να παράγει ρομπότ (Προσθέτει ότι βρίσκει τα βίντεο με κινέζικα ρομπότ να χτυπούν το ένα το κεφάλι του άλλου «αρκετά αστεία»).

Ο Έλον Μάσκ αντιτίθεται στις προσπάθειες ορισμένων Αμερικανών αξιωματούχων, της κυβέρνησης Τράμπ, να απαγορεύουν τις αμερικανικές εταιρείες να χρησιμοποιούν κινεζική τεχνογνωσία. Αυτό υπονομεύει τους Αμερικανούς στο να κερδίσουν τον αγώνα της Τ.Ν.

Αναμένει ότι η Κίνα θα ξεπεράσει τελικά την έλλειψη τσιπ αιχμής, αποτέλεσμα των αμερικανικών περιορισμών σας εξαγωγές, δημιουργώντας τις δικές της μηχανές λιθογραφίας, η απουσία των οποίων την εμποδίζει επί του παρόντος να κατασκευάσει επαρκείς ποσότητες επεξεργαστών υψηλής τεχνολογίας. Επί του παρόντος, η asml, μια ολλανδική εταιρεία, κατέχει το μονοπώλιο στην πώληση της πιο προηγμένης κατηγορίας εργαλείων λιθογραφίας και απαγορεύεται να τα πουλήσει στον αντίπαλο της υπερδύναμης της Αμερικής. Αλλά η Κίνα είναι «πιο κοντά από ό,τι συνειδητοποιούν οι περισσότεροι άνθρωποι στην επίλυση του προβλήματος της λιθογραφίας», λέει ο κ. Μασκ.

Ο κατά συρροή επιχειρηματίας είναι απτόητος για το μέγεθος της εξουσίας που ασκεί. Υποστηρίζει ότι η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ θα ελέγχει σχεδόν τα πάντα τελικά και ότι η κυριαρχία του στη SpaceX, όπου κατέχει περισσότερο από το 80% των μετοχών με δικαίωμα ψήφου, έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος της να μετατρέψει την ανθρωπότητα σε ένα πολυπλανητικό είδος με αποικία στον Άρη θα επιτευχθεί, ακόμη και αν αυτό μειώνει τα βραχυπρόθεσμα κέρδη. Όσο για την επιρροή του στην αμερικανική πολιτική, όπου τα χρήματα και η επιρροή του βοήθησαν να επιστρέψει ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία το 2025 (και έβαλε για λίγο τον κ. Μασκ υπεύθυνο για την εξάλειψη της ομοσπονδιακής γραφειοκρατίας), λέει ότι ενεπλάκη υπερβολικά. «Παρασύρθηκα, ειλικρινά».

Ωστόσο, δεν δείχνει κανένα σημάδι εγκατάλειψης του γεωπολιτικού άμβωνα του νταή. Αν και οι δορυφόροι Starlink της SpaceX, οι οποίοι παρέχουν σύνδεση στο διαδίκτυο σε απομακρυσμένα μέρη, έχουν χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσουν την Ουκρανία να αντιμετωπίσει την εισβολή της Ρωσίας, ο κ. Μασκ παραμένει ανένδοτος ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία θα πρέπει να προσφέρει εδαφικές παραχωρήσεις στον επιτιθέμενο. Περιγράφει τον χαρακτηρισμό της ακροδεξιάς της Ευρώπης από τα μέσα ενημέρωσης ως «ψευδή, παραπλανητική και ανοησία» και υποστηρίζει ότι αποτελείται από «κανονικούς ανθρώπους» που αναζητούν ασφαλείς πόλεις, ασφαλή σύνορα και λογικές δαπάνες.

Οι ιερεμιάδες του για τον εμφύλιο πόλεμο στη Βρετανία πηγάζουν από την άποψη ότι μια εισροή ανθρώπων των οποίων οι ιδέες είναι «αντίθετες με τις δυτικές πεποιθήσεις» θα οδηγήσει σε έναν απολογισμό. Ερωτηθείς αν είναι αντι-μουσουλμάνος, απαντά: «Είμαι κατά του βιασμού και του φόνου. Είμαι ενάντια στην επιβολή κανόνων και νόμων που είναι αντίθετοι με αυτό που έχουμε αποδεχτεί στη Δύση και είναι κρίμα που τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, όπως εσείς, δεν το αναγνωρίζουν αυτό».

Και από την άποψη αυτή, πιθανότατα ο Μάσκ να μην έχει άδικο. Όταν ο Μελανσόν στη Γαλλία λέει ότι το 2050 οι Γάλλοι θα ομιλούν κρεολικά και η χώρα θα έχει 2500 τζαμιά έναντι 600 σήμερα δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ορισμένοι «οραματίζονται» τη «μεγάλη αντικατάσταση» για να έχουν εκλογική πελατεία. Επ’ αυτού ο δήμαρχος της Ν.Υόρκης κάτι ξέρει.

Ωστόσο, από τα λεγόμενά του, ο Μάσκα αναρωτιέται αν όλα όσο προβλέπει έχουν νόημα. Κατά καιρούς, λέει, πιστεύει σε μια θεωρία στην οποία το σύμπαν είναι μια προσομοίωση υπολογιστή που δημιουργήθηκε από εξωγήινους. «Τα πράγματα που κάνω είναι τόσο παράλογα που είναι δύσκολο να πιστέψω ότι είναι αληθινά».

Τελικά όμως, μήπως η αταξική κοινωνία, που «οραματίστηκε» ο Μαρξ, αντί να προέλθει από τη «διδακτορία του προλεταριάτου» και τα συναφή εγκλήματα, προκύψει από τη συσσώρευση παραγωγικότητας των ρομπότ και της Τ.Ν.;