Ειδική παράταση της παραγραφής μετά την έκδοση απόφασης της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών [Μέρος 4ο]

δ) Επίσης η έννοια της φράσης «και μόνο για το ζήτημα, το οποίο αφορά» πρέπει να ερμηνευθεί σε συνάρτηση με την έννοια του αντικειμένου της δίκης και του δεδικασμένου, όπως ρυθμίζονται στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Στη διοικητική δίκη το δεδικασμένο καλύπτει το αντικείμενο της διαφοράς και το νομικό και πραγματικό ζήτημα που κρίθηκε από το δικαστήριο. Κατά συνέπεια, η παράταση της παραγραφής μπορεί να αφορά μόνο τα ζητήματα που αποτελούν αντικείμενο του δεδικασμένου. Η φορολογική διοίκηση δεν μπορεί να επεκτείνει την εφαρμογή της διάταξης σε διαφορετικά φορολογικά ζητήματα της ίδιας χρήσης.

Η φράση αυτή, που εμφανίζεται σε περιπτώσεις παράτασης της παραγραφής [π.χ. σε καταγγελίες, αμοιβαία συνδρομή, ή ακύρωση πράξης], σημαίνει ότι αν η Φορολογική Διοίκηση επανέλθει για έλεγχο εισοδήματος μετά την πάροδο της κανονικής πενταετίας λόγω ειδικών λόγων, δεν μπορεί να διενεργήσει εκ νέου γενικό φορολογικό έλεγχο εισοδήματος, ωσάν να μην υπήρχε ο αρχικός. Ο έλεγχος πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στα συγκεκριμένα ευρήματα, τις πληροφορίες ή το ζήτημα που προέκυψε και αιτιολόγησε την παράταση και δεν επιτρέπεται η διεύρυνση του ελέγχου σε άλλα, άσχετα ζητήματα, για τα οποία ο χρόνος παραγραφής έχει εκπνεύσει. Όταν συνεπώς ισχύει η παράταση του ενός έτους μετά την έκδοση απόφασης επί ενδικοφανούς προσφυγής, ο έλεγχος της Ελεγκτικής Υπηρεσίας της Φορολογικής Διοίκησης για το συγκεκριμένο ζήτημα είναι οριοθετημένος χρονικά και θεματικά.

Για παράδειγμα αν υποβληθεί καταγγελία, η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να ελέγξει την υπόθεση πέραν της 5ετίας, αλλά μόνο για το συγκεκριμένο θέμα της καταγγελίας [π.χ. αδήλωτα εισοδήματα συγκεκριμένης πηγής] και όχι για όλα τα φορολογικά αντικείμενα ή ζητήματα ή/και ζητηθούν πληροφορίες από ξένη χώρα, ο έλεγχος παρατείνεται μέχρι την παραλαβή τους και για ένα έτος μετά μόνο για το ζήτημα που αφορά το αίτημα παροχής πληροφοριών.

Επίσης σύμφωνα με την εγκύκλιο Ε.2057/2023, [η οποία αφορά το Ν.4987/2022], στην περίπτωση που οι πληροφορίες περί φοροδιαφυγής περιέλθουν σε γνώση οποιασδήποτε υπηρεσίας της Φορολογικής Διοίκησης μετά την οριζόμενη στην παράγραφο 1 του άρθρου 36 του Ν.4987/2022, [νυν παράγραφο 1 του άρθρου 37 του Ν.5104/2024] περίοδο [πενταετία], οι πράξεις προσδιορισμού φόρου και επιβολής προστίμου εκδίδονται αποκλειστικά για τη φορολογητέα ύλη που προκύπτει από τις πληροφορίες αυτές και για το έτος στο οποίο αφορούν.

ε) Συμπερασματικά θα λέγαμε πως η φράση «μόνο για το ζήτημα, το οποίο αφορά» σημαίνει ότι η παράταση είναι ειδική και όχι γενική, αφορά αποκλειστικά το επίδικο φορολογικό ζήτημα και δεν επιτρέπει την επέκταση του ελέγχου σε άλλα φορολογικά θέματα του ίδιου φορολογικού έτους ή περιόδου και πως λειτουργεί ως δικλείδα ασφαλείας για το φορολογούμενο, απαγορεύοντας τη χρησιμοποίηση εξαιρετικών παρατάσεων παραγραφής για γενικούς και συνολικούς επανελέγχους από την Φορολογική Διοίκηση.

Η ερμηνεία αυτή επιβάλλεται τόσο από τη γραμματική, συστηματική και τελεολογική ερμηνεία της διάταξης όσο και από τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία έχει αναδείξει την παραγραφή ως βασικό θεσμό προστασίας της ασφάλειας δικαίου στον φορολογικό τομέα.

Επισημαίνεται επίσης ότι, η επανάληψη του φορολογικού ελέγχου με διαφορετική μεθοδολογία μετά την ακύρωση της αρχικής πράξης δημιουργεί κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας για τον φορολογούμενο, δηλαδή η πρακτική αυτή αντίκειται στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του διοικουμένου, [φορολογούμενου].

Γιώργος Α. Κορομηλάς

Φορολογικός σύμβουλος – Συγγραφέας φορολογικών βιβλίων

Διευθυντής Φορολογικού τμήματος Tax Advisors I.K.E.

Πρόεδρος Ινστιτούτου Οικονομικών και Φορολογικών Μελετών