AI και νεοεισερχόμενοι στην εργασία

Μια σιωπηλή αλλά βαθιά αλλαγή συντελείται στην αγορά εργασίας της Δύσης. Ενώ η ανεργία στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες παραμένει σχετικά χαμηλή, χιλιάδες νέοι επαγγελματίες δυσκολεύονται να κάνουν το πρώτο βήμα στην καριέρα τους. Η αιτία δεν είναι μόνο η οικονομική αβεβαιότητα, αλλά και η ραγδαία εξάπλωση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, η οποία περιορίζει ήδη τις θέσεις εισαγωγικού επιπέδου.

Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στις ΗΠΑ. Σε επαγγέλματα με υψηλή έκθεση στην AI, όπως ο προγραμματισμός, το μάρκετινγκ και η ανάλυση δεδομένων, η απασχόληση των νέων ηλικίας 22 έως 25 ετών μειώθηκε κατά 13% έως 16% μέσα στην τελευταία διετία. Παράλληλα, σε εταιρείες που υιοθετούν επιθετικά εργαλεία AI, οι θέσεις για αρχάριους εργαζομένους μειώθηκαν κατά 7,7% μέσα σε έξι τρίμηνα. Αντίθετα, οι θέσεις για έμπειρα στελέχη παρέμειναν σταθερές ή αυξήθηκαν.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη πλήττει πρώτα το σκαλοπάτι εισόδου στην αγορά εργασίας. Ενας έμπειρος μηχανικός, αναλυτής ή δημιουργός περιεχομένου, χρησιμοποιώντας εργαλεία AI, μπορεί να ολοκληρώνει σε λιγότερο χρόνο εργασίες που παλαιότερα απαιτούσαν μια ομάδα αρχάριων. Ετσι, πολλές επιχειρήσεις δεν προχωρούν σε μαζικές απολύσεις, αλλά παγώνουν τις νέες προσλήψεις και αναθέτουν περισσότερες αρμοδιότητες σε μικρότερες ομάδες.

Η σημερινή κατάσταση, όμως, ίσως αποτελεί μόνο την αρχή. Το επερχόμενο κύμα τεχνητής νοημοσύνης δεν θα αφορά απλώς προγράμματα που απαντούν σε ερωτήσεις ή παράγουν κείμενα. Θα επεκταθεί σε ολόκληρες ροές εργασίας, με συστήματα που θα μπορούν να οργανώνουν, να εκτελούν και να ελέγχουν σύνθετες διαδικασίες. Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις ενδέχεται να επανεξετάσουν ακόμη περισσότερες junior θέσεις, ιδιαίτερα εκείνες που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενες εργασίες και τυποποιημένες αποφάσεις.

Στην Ευρώπη, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Η τεχνολογική ανατροπή συναντά την οικονομική στασιμότητα, περιορίζοντας τις ευκαιρίες για τους νέους. Η μείωση των entry-level θέσεων ενισχύει τη «διαρροή εγκεφάλων», καθώς πολλοί πτυχιούχοι αναζητούν καλύτερες προοπτικές στο εξωτερικό. Χωρίς νέους εργαζομένους να εκπαιδεύονται στην πράξη, ολόκληρο το μελλοντικό οικοσύστημα καινοτομίας κινδυνεύει να αποδυναμωθεί. Ετσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: οι εταιρείες ζητούν εμπειρία, αλλά οι νέοι δεν μπορούν να την αποκτήσουν αν δεν προσληφθούν. Ταυτόχρονα, η γνώση χρήσης της AI, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της και η ικανότητα συνεργασίας μαζί της μετατρέπονται σε βασικές προϋποθέσεις ακόμη και για τις πρώτες θέσεις εργασίας. Δεν αρκεί, επομένως, η απλή εκμάθηση ενός εργαλείου. Οι νέοι χρειάζονται βαθιά γνώση του αντικειμένου τους, ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, επικοινωνιακές δεξιότητες και επίγνωση των περιορισμών των αλγορίθμων. Μόνο έτσι θα μπορούν να ελέγχουν τις μηχανές, να διορθώνουν τα λάθη τους και να λαμβάνουν υπεύθυνες αποφάσεις.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε ο τεχνολογικός πανικός ούτε η παθητική αναμονή. Πολιτεία, εκπαιδευτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις χρειάζεται να δημιουργήσουν νέες διαδρομές μαθητείας, πρακτικής άσκησης και αρχικής απασχόλησης, ώστε η AI να λειτουργήσει ως εργαλείο εκπαίδευσης και όχι ως τείχος εισόδου. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει την εργασία· αυτό ήδη συμβαίνει. Είναι εάν η εργασία και σε ποιες εξειδικεύσεις θα είναι χρήσιμη, ποιες δεξιότητες θα είναι απαραίτητες και εάν θα υπάρξει και σε ποιον βαθμό αναπλήρωση των θέσεων εργασίας. Το βέβαιο είναι ότι το επερχόμενο κύμα της ΑΙ θα επηρεάσει πλήρως την αγορά εργασίας και τα εκπαιδευτικά συστήματα που έχουν σχεδιαστεί να λειτουργούν με σταθερές παραδοχές.

Ο κ. Κωνσταντίνος Αγραπιδάς είναι γενικός διευθυντής Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας, Ασφάλειας και Ενταξης στην Εργασία στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ