Σε μια εντυπωσιακή ανατροπή για έναν κλάδο που επί χρόνια βρισκόταν αντιμέτωπος με πιεσμένα περιθώρια κέρδους, τα διυλιστήρια στις ΗΠΑ οδεύουν προς ένα εξαιρετικά ισχυρό εξάμηνο, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν και οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν εκτοξεύσει τις τιμές της βενζίνης και του ντίζελ. Οι διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά καυσίμων έχουν διευρύνει δραματικά τα περιθώρια διύλισης, μετατρέποντας την ενεργειακή κρίση σε πηγή απροσδόκητων κερδών για τις αμερικανικές εταιρείες.
Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, τα οκτώ εισηγμένα ανεξάρτητα διυλιστήρια των ΗΠΑ αναμένεται να εμφανίσουν συνολικά κέρδη περίπου 32,4 δισ. δολαρίων στα δύο τρίμηνα από την έναρξη του πολέμου, έναντι μόλις 6,8 δισ. δολαρίων την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Τα έσοδά τους εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στα 325,5 δισ. δολάρια, από 242,9 δισ. δολάρια ένα χρόνο νωρίτερα.
Η εκτίναξη αυτή δεν οφείλεται απλώς στην άνοδο της τιμής του πετρελαίου. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η τιμή των τελικών προϊόντων, κυρίως του ντίζελ και της βενζίνης, αυξάνεται ταχύτερα από το κόστος του αργού. Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται στα λεγόμενα crack spreads, δηλαδή στα περιθώρια μεταξύ της τιμής του αργού πετρελαίου και εκείνης των προϊόντων διύλισης. Όταν τα περιθώρια διευρύνονται, τα διυλιστήρια μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τα κέρδη τους.
Το φαινόμενο έχει γίνει ιδιαίτερα έντονο καθώς η διεθνής αγορά αντιμετωπίζει ταυτόχρονα προβλήματα από διαφορετικές κατευθύνσεις. Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή περιορίζουν τις διαθέσιμες προμήθειες, ενώ οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν πλήξει τη ρωσική ικανότητα διύλισης και τις εξαγωγές προϊόντων. Η Ρωσία, μάλιστα, έχει παρατείνει έως το τέλος Οκτωβρίου την απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ, εντείνοντας τις πιέσεις στην παγκόσμια αγορά.
Στα ύψη οι τιμές καυσίμων στις ΗΠΑ
Οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές και στις ΗΠΑ. Η τιμή του ντίζελ έχει αυξηθεί περισσότερο από 2,50 δολάρια ανά γαλόνι από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου, φθάνοντας στα 6,38 δολάρια, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times. Για τους καταναλωτές, τους μεταφορείς, τους αγρότες και τις επιχειρήσεις, η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος μετακίνησης και μεταφοράς. Για τα διυλιστήρια, όμως, δημιουργεί μια εξαιρετικά ευνοϊκή συγκυρία.
Τα τρία μεγαλύτερα ανεξάρτητα διυλιστήρια, η Valero, η Marathon Petroleum και η Phillips 66, αναμένεται να εμφανίσουν συνολικά καθαρά κέρδη 8,7 δισ., 10,9 δισ. και 7,9 δισ. δολαρίων αντίστοιχα στο εξάμηνο έως τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, και τα οκτώ ανεξάρτητα διυλιστήρια αναμένεται να είναι κερδοφόρα στο τρίτο τρίμηνο, εξέλιξη που έρχεται μετά από μια δύσκολη περίοδο για τον κλάδο.
Η υψηλή κερδοφορία συνοδεύεται από αυξημένη παραγωγή. Τα αμερικανικά διυλιστήρια λειτουργούν κοντά στα όρια της δυναμικότητάς τους, καθώς προσπαθούν να καλύψουν το διεθνές έλλειμμα. Η αμερικανική παραγωγή διύλισης έφθασε τα 17,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως την εβδομάδα έως τις 28 Αυγούστου, με τη χρησιμοποίηση της δυναμικότητας στο 98%. Η EIA εκτιμά παράλληλα ότι τα υψηλά περιθώρια διύλισης θα διατηρήσουν τις εισροές αργού στα διυλιστήρια σε υψηλά επίπεδα κατά το μεγαλύτερο μέρος του 2026.
Η αυξημένη παραγωγή έχει επιτρέψει στις ΗΠΑ να ενισχύσουν τον ρόλο τους ως προμηθευτή της διεθνούς αγοράς. Ευρωπαίοι και Λατινοαμερικανοί αγοραστές αναζητούν αμερικανικά καύσιμα για να αντισταθμίσουν τις μειωμένες ροές από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή. Οι αμερικανικές εξαγωγές προϊόντων διύλισης έχουν έτσι αυξηθεί σημαντικά, ενισχύοντας περαιτέρω τα έσοδα του κλάδου.
Κέρδη για τα διυλιστήρια, πολιτικός πονοκέφαλος για τον Τραμπ
Το παράδοξο είναι ότι η ίδια εξέλιξη που αυξάνει τα κέρδη των διυλιστηρίων δημιουργεί πολιτικό πρόβλημα στην Ουάσιγκτον. Δημοκρατικοί νομοθέτες έχουν προτείνει την επιβολή φόρου στα λεγόμενα «υπερκέρδη» των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών, με τα έσοδα να επιστρέφουν στους καταναλωτές μέσω φορολογικών πιστώσεων. Παράλληλα, ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί από αγροτικές πολιτείες έχουν ζητήσει περιορισμούς στις εξαγωγές ντίζελ, με στόχο τη μείωση των τιμών για τους Αμερικανούς αγρότες.
Η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει τις επιλογές της, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει επιβάλει απαγόρευση στις εξαγωγές. Το βασικό επιχείρημα εναντίον μιας τέτοιας κίνησης είναι ότι θα μπορούσε να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Οι εξαγωγές αποτελούν σημαντικό μέρος της οικονομίας των αμερικανικών διυλιστηρίων και ο περιορισμός τους θα μπορούσε να οδηγήσει ορισμένες μονάδες σε μείωση της παραγωγής. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να προκαλέσει νέες ελλείψεις και υψηλότερες τιμές όχι μόνο στο ντίζελ αλλά και στη βενζίνη και στα καύσιμα αεροσκαφών.
Η πετρελαϊκή βιομηχανία υποστηρίζει ότι η σημερινή κατάσταση δεν είναι αποτέλεσμα τεχνητής συγκράτησης της προσφοράς, αλλά συνέπεια των γεωπολιτικών συγκρούσεων. Όπως επισημαίνει το American Petroleum Institute, η διύλιση είναι ένας κυκλικός κλάδος, στον οποίο οι επενδύσεις και οι αποδόσεις αξιολογούνται σε βάθος χρόνου και όχι με βάση ένα ή δύο τρίμηνα.
Έτσι, η σημερινή έκρηξη κερδών αποκαλύπτει μια ευρύτερη αντίφαση της ενεργειακής κρίσης: οι ίδιες γεωπολιτικές αναταράξεις που επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις δημιουργούν εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες για τους παραγωγούς και τους διυλιστές. Και όσο οι συγκρούσεις περιορίζουν τις διεθνείς ροές καυσίμων, τα αμερικανικά διυλιστήρια βρίσκονται σε θέση να επωφελούνται από την έλλειψη προσφοράς, ακόμη και καθώς η Ουάσιγκτον αναζητά τρόπους για να συγκρατήσει τις τιμές στην αντλία.
