«Πάνω από 10 φορές έχουν έρθει για τις κατολισθήσεις τα κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ (Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) στην Ηπειρο», λέει στο in ο Περιφερειάρχης Ηπείρου, Αλέξανδρος Καχριμάνης περιγράφοντας τις ασταμάτητες καταστροφές που σημειώνονται τους τελευταίους δυόμισι μήνες.
Ισχυρό αποτύπωμα στις υποδομές
Κατολισθήσεις, καθιζήσεις, υπερχειλίσεις ρεμάτων και ποταμών, δρόμοι που ανοίγουν στα δύο, πτώσεις δέντρων, πλημμυρισμένα λιμάνια- οι σοβαρές καταστροφές που προκαλούν οι διαδοχικές κακοκαιρίες τον φετινό χειμώνα αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα από άκρη σε άκρη σε όλη τη χώρα, με «πρωταγωνίστρια» και πιο λαβωμένη Περιφέρεια από όλες, την Ηπειρο.
Είναι χαρακτηριστική η κατολίσθηση που προκάλεσε η κακοκαιρία «Adel» στα Αγναντα Τζουμέρκων. Σπίτια και ένα δημοτικό αναψυκτήριο έφτασαν να «κρέμονται» στο χείλος γκρεμού, με τα θεμέλια στον αέρα, ενώ το πρανές υποχώρησε σε βάθος 30 μέτρων.
Το περασμένο Σαββατοκύριακο (14-15 Φεβρουαρίου), νέα σημαντικά προβλήματα έκαναν την εμφάνισή τους στην περιοχή των Τζουμέρκων. Λόγω των συνεχόμενων βροχοπτώσεων προκλήθηκε σοβαρό πρόβλημα στη 2η Επαρχιακή Οδό, καθώς σημειώθηκε καθίζηση του δρόμου που αγγίζει τα 60 μέτρα.
Η καθίζηση στην περιοχή των Τζουμέρκων
Τη στιγμή της καθίζησης, μάλιστα, περνούσε από το σημείο αυτοκίνητο, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθεί και να προκληθεί πανικός. «Πρόκειται για μια περιοχή που μας έδινε και στο παρελθόν προβλήματα. Τώρα όμως είναι πολλά περισσότερα» σημειώνει ο κ. Καχριμάνης.
Υπενθυμίζεται πως στις αρχές Φεβρουαρίου σημαντική κατολίσθηση σημειώθηκε και στην Ιόνια Οδό, στο 127ο χλμ (περιοχή Συκούλας, μεταξύ Αρτας και Αμφιλοχίας), με αποτέλεσμα να διακοπεί η κυκλοφορία και στα δύο ρεύματα. Το τμήμα αναμένεται να παραμείνει κλειστό για περίπου τρεις μήνες.
Οπως έλεγε πρόσφατα στο in o περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδας, Νεκτάριος Φαρμάκης κατά τη διάρκεια της κακοκαιρίας που έπληξε σφοδρά την Ηλεία, «κατολισθητικά φαινόμενα και καθιζήσεις αποκόπτουν οδικά δίκτυα και απειλούν σπίτια. Τα βουνά «κατέβηκαν» προς τις γεωργικές περιοχές. Πρώτη φορά φέτος τον χειμώνα βλέπουμε τόσο μαζικές κατολισθήσεις».
Και μπορεί η Δυτική Ελλάδα να είναι αυτή η οποία σταθερά πρωταγωνιστεί στις καταστροφές από τις κακοκαιρίες, όμως η γεωγραφική διασπορά των φαινομένων είναι ευρεία: Θεσσαλόνικη, Χίος, Σάμος, Θεσσαλία στην περιοχή της Λάρισας, Αττική, Πελοπόννησος αλλά και Κρήτη, γεγονός που αποδεικνύει ότι πρόκειται για ένα πανελλαδικό πρόβλημα.
Τελευταία πληγείσα περιοχή η Λήμνος, όπου το πέρασμα της κακοκαιρίας την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου προκάλεσε στο νησί πολλές και εκτεταμένες ζημιές.
Η ευπαθής Δυτική Ελλάδα
Βέβαια, στη Δυτική Ελλάδα βρέχει διαρκώς επί δυόμισι μήνες. Είναι χαρακτηριστικό πως στην εν λόγω περιοχή έχουν καταγραφεί πάνω από 2.000 χιλιοστά νερού από τον περασμένο Νοέμβριο μέχρι και τον Φεβρουάριο.
Μιλώντας στο in o Μιχάλης Διακάκης, Επίκουρος Καθηγητής Φυσικών Καταστροφών ΕΚΠΑ εξηγεί την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί σε αυτή τη μεριά της Ελλάδας τον φετινό χειμώνα: «Ο πάρα πολύ μεγάλος όγκος βρόχινου νερού δρα πια σωρευτικά. Στη Δυτική Ελλάδα υπάρχει έντονη μορφολογία και έντονη γεωδυναμική δραστηριότητα. Η τεράστια ποσότητα νερού προκαλεί μετακινήσεις εδαφικών μαζών, κατολισθήσεις, διάβρωση και διαδοχικές αστοχίες με κύριο χαρακτηριστικό τη διάβρωση του εδάφους και τις κατολισθήσεις. Εχουμε καθιζήσεις και κάτω από την άσφαλτο, με αποτέλεσμα οι δρόμοι να ανοίγουν στα δύο».
Οσον αφορά την έντονη «συμπεριφορά» του εδάφους, ο Καθηγητής Φυσικών Καταστροφών ΕΚΠΑ, Ευθύμιος Λέκκας, σημείωσε πρόσφατα πως οι έντονες βροχοπτώσεις εισχώρησαν στο υπέδαφος και συνδυάστηκαν αρνητικά με ασταθείς γεωλογικούς σχηματισμούς.
Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, η απότομη γεωλογική έξαρση έρχεται ως συνέχεια μιας παρατεταμένης περιόδου ξηρασίας, η οποία προετοίμασε το έδαφος για την τρέχουσα αποσταθεροποίηση. Τα εδάφη ήταν ακόρεστα για μεγάλο χρονικό διάστημα και ο ξαφνικός εμποτισμός τους με τεράστιες ποσότητες νερού άλλαξε βίαια τις εσωτερικές πιέσεις των πετρωμάτων.
«Το έδαφος στην Ηπειρο είναι δύσκολο, πολύ ασταθές, το τρώει εύκολα το νερό» προσθέτει με τη σειρά του ο κ. Καχριμάνης.
Οπως εξηγεί ο κ. Διακάκης, στη ραχοκοκκαλιά της Ηπείρου, δηλαδή την Πίνδο, παρατηρούνται πολλά κατολισθητικά φαινόμενα εκεί όπου υπάρχουν απότομα πρανή .«Στη Θεσσαλία που είναι Κάμπος έχουμε πλημμυρικά φαινόμενα, ενώ στη Δυτική Ελλάδα κατολισθητικά» αποσαφηνίζει ο κ. Διακάκης.
Γιατί «λυγίζουν» οι υποδομές
Κατά πόσον αντέχουν όμως οι υποδομές στη χώρα μας αυτά τα φαινόμενα; Σύμφωνα με τον κ. Διακάκη, οι έντονες, ακραίες βροχοπτώσεις καταδεικνύουν τον προβληματικό σχεδιασμό των υποδομών στην εποχή της κλιματικής αλλαγής.
Οπως εξηγεί ο καθηγητής: «Αστοχίες είχαμε και στο παρελθόν. Εχουμε ξαναδεί κατολισθήσεις κατά τη διάρκεια χειμερινών μηνών. Ο σχεδιασμός των υποδομών στη χώρα μας ακολουθεί κάποια στατιστικά και κάποιες παραδοχές και προδιαγραφές οι οποίες ήταν αποδεκτές στο παρελθόν. Λόγω κλιματικής αλλαγής αυτές οι αστοχίες εμφανίζονται πολύ πιο συχνά από ό,τι στο παρελθόν. Ο σχεδιασμός των έργων υποδομής πραγματοποιείται σε κάθε εποχή με ιστορικά κλιματικά δεδομένα και αναλύσεις βροχοπτώσεων προηγούμενων ετών. Τα στατιστικά στοιχεία βάσει των οποίων χτίστηκε μια γέφυρα το 1970 ή το 1980 δεν έχουν καμία σχέση με τα σημερινά και πολύ περισσότερο με αυτά του μέλλοντος. Το αποτέλεσμα είναι ένα μεγάλο μέρος των υποδομών στη χώρα μας να είναι γηρασμένες και να μην μπορούν να ανταποκριθούν στα σημερινά φαινόμενα».
Το παράδειγμα του στενού αγωγού που καταλήγει στην παραλία της Αγιάς στη Λάρισα, ο οποίος κατασκευάστηκε με κακό τρόπο το 2010 και ευθύνεται σύμφωνα με τον περιφερειάρχη Θεσσαλίας, Δημήτρη Κουρέτα, για τα σταθερά πλημμυρικά φαινόμενα στην περιοχή σε κάθε έντονη βροχόπτωση, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα των αντοχών των έργων υποδομής στην Ελλάδα.
Τα περιθώρια βελτίωσης
Σύμφωνα με τον κ. Διακάκη, σε πολλές από αυτές τις υποδομές δεν υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. «Αν κάτω από μία γέφυρα έχεις μικρή διατομή, όσο καλά συντηρημένη και να είναι η γέφυρα δεν θα μπορεί να «διαχειριστεί» ένα φαινόμενο. Δεν χρειάζεται καν το φαινόμενο να είναι ακραίο. Οι υποδομές δοκιμάζονται και στα έντονα ή με μεγάλη διάρκεια φαινόμενα όπως συμβαίνει φέτος».
Ο κ. Διακάκης δίνει και το παράδειγμα της Ιονίας Οδού, μιας σχετικά νέας υποδομής, η οποία επίσης δέχθηκε πλήγμα λόγω των σοβαρών κατολισθήσεων που προκάλεσε μια από τις πολλές κακοκαιρίες που έχουν πλήξει φέτος τη χώρα.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η ολοένα αυξανόμενη παρουσία της κλιματικής αλλαγής θέτει ένα δίλημμα για το πώς πρέπει να κατασκευάζονται πια τα έργα υποδομών.
«Δεν είχε πάντως κάποιο πρόβλημα η Ιόνια Οδός. Ο μηχανικός του έργου έπραξε τα προβλεπόμενα. Δεν γίνεται να ισοπεδώσεις όλο το βουνό για να μην έρθεις αντιμέτωπος με κατολισθήσεις. Δεν είναι λογικό να κάνεις φαραωνικά έργα για να μην έχεις τέτοια προβλήματα. Πάντα στις προδιαγραφές που θέτουμε για ένα έργο, παίρνουμε ένα ρίσκο. Αυτό το παράθυρο ρίσκου σήμερα, έχει μεγαλώσει αισθητά. Η πιθανότητα αστοχίας του 1% έχει ανέβει σήμερα στο 2% και 3% λόγω της κλιματικής αλλαγής».
Η κλιματική κρίση
Ομως, κατά τον κ. Διακάκη, η ισορροπία ανάμεσα στα χρήματα που προορίζονται για να σχεδιαστεί ή αντικατασταθεί ένα νέροέργο και στις νέες προδιαγραφές που θέτει η κλιματική αλλαγή, είναι ευαίσθητη.
Η υποδομή που εμφανίζει αυτή τη στιγμή τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι κατά τον ίδιο η οδοποιία. «Ενα μεγάλο μέρος του οδικού δικτύου έχει δημιουργηθεί με τις προδιαγραφές που είχαμε όλοι συμφωνήσει ότι είναι οι σωστές, στο παρελθόν. Αυτές οι παραδοχές δεν ισχύουν πια».
Τα χειροπιαστά αποτελέσματα της κλιματικής κρίσης προκαλούν σκεπτικισμό ως προς το πώς πρέπει να είναι τα σύγχρονα έργα υποδομής. «Τα φαραωνικά έργα δεν είναι η λύση» σημειώνει ο κ. Διακάκης.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον καθηγητή, η Ελλάδα έχει μείνει πίσω στην ανανέωση των υποδομών της. «Πολλά έργα χρειάζονται συντήρηση, υποστήριξη, φρεσκάρισμα ή και ολική αντικατάσταση. Οδικό δίκτυο, αποχέτευση, ύδρευση για να μιλήσω για τα πιο πρoφανή, έχουν σχεδιαστεί με παλιές προδιαγραφές».
«Οπου μπορούν να διορθωθούν οι πολλές ζημιές στην Περιφέρεια μας με νέες προδιαγραφές, αυτό θα πράξουμε» λέει με τη σειρά του ο κ. Καχριμάνης αναφερόμενος στον νόμο 4495 του 2017 (ΦΕΚ 167Α/2017) για τον σχεδιασμό των υποδομών στο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης.
Το εν λόγω πλαίσιο για τον έλεγχο και την προστασία του δομημένου περιβάλλοντος, έφερε διορθώσεις και επικαιροποιήσεις στις τεχνικές οδηγίες, ενώ προβλέπει την ενσωμάτωση μέτρων ανθεκτικότητας, ιδιαίτερα στα μεγάλα οδικά και λιμενικά εργα.
Φυσικά, το μεγάλο ερώτημα είναι: πόσα είναι τα έργα υποδομών που έχουν πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα μετά το 2017; «Μάλλον λίγα» είναι η απάντηση σε σχέση με αυτά που συγκροτούν το σημερινό προφίλ υποδομών της Ελλάδας.
Οι πλημμύρες στα λιμάνια σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή
Εκτεταμένα είναι όμως φέτος τα πλημμυρικά φαινόμενα και στα λιμάνια νησιών και παραθαλάσσιων περιοχών (Χίος, Σάμος, Σέριφος, Πάτμος, Κατάκολο κ.τ.λ)
Οπως σημειώνει ο Σταύρος Ντάφης, φυσικός- μετεωρολόγος, μέλος της μονάδας ΜΕΤΕΟ, στο άρθρο που έγραψε στο climatebook:
«H κλιματική αλλαγή δεν προκαλεί άμεσα ένα επεισόδιο υψηλής στάθμης της θάλασσας. Ομως έχει ήδη ανεβάσει τη μέση στάθμη της κατά περίπου +10–15 cm σε σχέση με τις αρχές του 20ού αιώνα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου — αύξηση που οφείλεται σε θερμική διαστολή των ωκεανών και την τήξη παγετώνων. Αυτά τα επιπλέον εκατοστά, όταν προστίθενται σε ένα ακραίο καιρικό γεγονός με χαμηλή πίεση και ισχυρούς ανέμους, αυξάνουν την πιθανότητα και την έκταση της υπερχείλισης. Οσον αφορά την Ελλάδα, στην περίπτωση που το 2100 έχουμε μια υπερθέρμανση 3 °C, εκτιμάται ότι η άνοδος της στάθμης θα κυμανθεί στα 50-70 cm. Το συμπέρασμα είναι ότι το φαινόμενο στα μέσα Φεβρουαρίου 2026 ήταν συνδυασμός γνωστών φυσικών διεργασιών. Οσο όμως η μέση στάθμη της θάλασσας συνεχίζει να ανεβαίνει, τέτοια επεισόδια θα γίνονται πιο συχνά, πιο εκτεταμένα και πιο επιζήμια στο μέλλον».
ΠΗΓΗ: in.gr
