Στις συμπληγάδες της αβεβαιότητας

Το σκαρί της παγκόσμιας οικονομίας επιχειρεί να διασχίσει τις Συμπληγάδες Πέτρες της γεωπολιτικής αβεβαιότητας και του οικονομικού προστατευτισμού. Οι ένοπλες συγκρούσεις βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο μεταπολεμικά, ενώ το δημοκρατικό έλλειμμα διευρύνεται, καθώς το 2025 ο δείκτης ελευθερίας υποχώρησε για εικοστό συνεχές έτος. Και η γεωοικονομία επιστρέφει μαζί με τα «οικονομικά της απομόνωσης», με κύρια χαρακτηριστικά την εθνική αναδίπλωση, την απόρριψη της πολυμερούς συνεργασίας και την επιστροφή του μερκαντιλιστικού προστατευτισμού.

Επ’ αυτού διατυπώνουμε τέσσερις παρατηρήσεις:

Πρώτη παρατήρηση. Το διεθνές οικονομικό σύστημα που δημιουργήθηκε μεταπολεμικά με τη στήριξη των ΗΠΑ, ως ένα σύστημα σταθερών κανόνων και συμπεριφορών, βασισμένο στη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου, αποδιαρθρώνεται σήμερα με ταχείς ρυθμούς και δεν πρόκειται να επιστρέψει. Μαζί με αυτό χάνεται, ως έναν βαθμό, η αναγκαία σε κάθε οικονομική συναλλαγή και μακροπρόθεσμο επενδυτικό σχέδιο προβλεψιμότητα και εμπιστοσύνη.

Δεύτερη παρατήρηση. Σε περιόδους όξυνσης των πολιτικών ανταγωνισμών οι οικονομικές και εμπορικές εξαρτήσεις εργαλειοποιούνται. Οι αγορές έχουν μεταβληθεί σε εμπόλεμες ζώνες. Μέσα οικονομικής διπλωματίας όπως οι δασμοί, οι περιορισμοί εξαγωγών, οι κυρώσεις, ο έλεγχος των άμεσων ξένων επενδύσεων, ο έλεγχος των εφοδιαστικών αλυσίδων χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο με στόχο την ενίσχυση της οικονομικής ασφάλειας.

Τρίτη παρατήρηση. Οι διεθνείς ανταγωνισμοί παράγουν αβεβαιότητα. Η οικονομική αβεβαιότητα βρίσκεται σήμερα στο υψηλότερο επίπεδό της για τις τελευταίες τρεις δεκαετίες και 50% περισσότερη από τους ιστορικούς μέσους όρους. Ακόμη είναι νωρίς να πούμε την επίδρασή της καθώς συνεχίζεται η κρίση στη Μέση Ανατολή. Γνωρίζουμε πάντως ότι η επίδραση της αβεβαιότητας στην επιβράδυνση της ανάπτυξης δεν είναι άμεση αλλά γίνεται φανερή έπειτα από περίοδο έξι έως οκτώ μηνών.

Τέταρτη παρατήρηση. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να εφαρμόσουν ολοκληρωμένες στρατηγικές για την ανθεκτικότητα των οικονομιών τους στις κατευθύνσεις της ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας τους, με περιορισμό των εξαρτήσεών τους (de-risking) σε κρίσιμους τομείς και υποδομές, της περαιτέρω εμβάθυνσης της Κοινής Αγοράς ώστε να δώσει ώθηση στο ενδοκοινοτικό εμπόριο (Εκθεση Λέτα) και της διαφοροποίησης οικονομικών εταίρων και εμπορικών διαδρομών.

Ωστόσο δεν έχει έρθει το τέλος της παγκοσμιοποίησης. Το 2025, παρά την αύξηση των δασμολογικών επιπέδων, το παγκόσμιο εμπόριο αυξήθηκε κατά 5% ταχύτερα από την παγκόσμια οικονομία, ενώ τον περασμένο χρόνο πραγματοποιήθηκαν Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου που ξεπέρασαν σε αξία τα τετρακόσια δισ. δολάρια.

Στην πολιτική δεν υπάρχουν νομοτέλειες. Υπάρχουν οι παρατηρούμενες τάσεις και υπάρχει η βούληση κυβερνήσεων και διεθνών δρώντων να αλλάξουν τις ισορροπίες. Σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύονται δύο πιθανά σενάρια για την επόμενη ημέρα. Στο πρώτο σενάριο ενισχύονται περαιτέρω οι τάσεις της απόσυρσης των ΗΠΑ από τους πολυμερείς οργανισμούς, ο οικονομικός προστατευτισμός, η εργαλειοποίηση των οικονομικών σχέσεων. Το δεύτερο και λιγότερο πιθανό σενάριο οδηγεί στην ανάδειξη νέων μορφών πολυμερούς συνεργασίας, την αναζωογόνηση του ΠΟΕ, την ενίσχυση της περιφερειακότητας, την προστασία των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών (χρηματοπιστωτική σταθερότητα, παγκόσμιες εμπορικές οδοί, φυσικοί πόροι).

Εμείς οφείλουμε να προετοιμαζόμαστε για το πρώτο σενάριο και να προωθούμε πολιτικά το δεύτερο.

Ο κ. Δημήτρης Σκάλκος είναι γενικός γραμματέας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Εξωστρέφειας στο υπουργείο Εξωτερικών, πρόεδρος της Enterprise Greece.