Ενεργειακή κρίση: Λίγο πριν ξεσπάσει η τέλεια καταιγίδα στην παγκόσμια οικονομία 

Στο όριο μιας μεγάλης κρίσης βρίσκονται οι διεθνείς αγορές ενέργειας, προειδοποιεί ο Economist, περιγράφοντας μια κατάσταση όπου τα σενάρια εξελίσσονται από δυσμενή έως εξαιρετικά αρνητικά.

Στις 17 Απριλίου, μετά από δήλωση του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι «πλήρως ανοιχτά», η τιμή του Brent υποχώρησε κατά 10%, στα 90 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, μέσα σε λίγες ώρες, το Ιράν ανέτρεψε τη στάση του και επιτέθηκε σε ινδικό τάνκερ. Την επόμενη ημέρα διαπραγμάτευσης, η τιμή αυξήθηκε μόλις κατά 5%. Παραμένει περίπου 20 δολάρια χαμηλότερα από το υψηλό στα τέλη Μαρτίου, παρά το γεγονός ότι αμερικανικός αποκλεισμός στο ιρανικό πετρέλαιο εγκλωβίζει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες στον Κόλπο.

Πενήντα ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, η παγκόσμια αγορά έχει χάσει 550 εκατ. βαρέλια αργού από τον Περσικό Κόλπο, σχεδόν το 2% της περσινής παγκόσμιας παραγωγής. Για κάθε μήνα που τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, χάνονται 7 εκατ. τόνοι υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), δηλαδή περίπου το 2% της ετήσιας προσφοράς.

Παραπλανητική εικόνα για την ενεργειακή κρίση

Παρά τα παραπάνω, στις δυτικές οικονομίες, όπου βρίσκονται και οι μεγαλύτερες αγορές παραγώγων, οι επιπτώσεις παραμένουν μέχρι στιγμής περιορισμένες. Τα καύσιμα έχουν ακριβύνει ελαφρώς, αλλά τα περισσότερα νοικοκυριά συνεχίζουν να καλύπτουν τις ανάγκες τους, οι μεταφορές λειτουργούν κανονικά και τα αποθέματα καυσίμων παραμένουν κοντά στα προπολεμικά επίπεδα.

Ωστόσο, αυτή η εικόνα είναι παραπλανητική, σύμφωνα με τον Economist. Μέχρι τις 20 Απριλίου, τα τελευταία πετρελαιοφόρα που είχαν περάσει από τα Στενά πριν την έναρξη του πολέμου έφτασαν στους προορισμούς τους, όπως η Μαλαισία και η Καλιφόρνια. Πλέον δεν υπάρχει κανένα «μαξιλάρι» για να απορροφήσει το σοκ προσφοράς, σε μια περίοδο που η ζήτηση αυξάνεται λόγω των μετακινήσεων της θερινής περιόδου.

Για να αποτιμήσει πόσο κοντά βρίσκεται ο κόσμος σε ενεργειακή καταστροφή, ο Economist συνέθεσε έναν δείκτη πολλαπλών παραμέτρων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι σημαντική ζημιά έχει ήδη συντελεστεί, ενώ χωρίς επαναλειτουργία των Στενών, το κόστος μπορεί να εκτοξευθεί, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις που θα «παγώσουν» το ενεργειακό σύστημα. Ακόμη και αν τα Στενά ανοίξουν άμεσα, η πλήρης αποφυγή κρίσης θεωρείται οριακά εφικτή, με κάποιες απώλειες να είναι πλέον αναπόφευκτες.

Τρεις παράγοντες οδηγούν την αγορά στο όριο

Τρεις βασικοί παράγοντες ωθούν την παγκόσμια αγορά ενέργειας προς μια κρίσιμη καμπή:

– τα διαθέσιμα φορτία πετρελαίου εξαντλούνται

– τα διυλιστήρια μειώνουν την παραγωγή

– η ζήτηση παραμένει τεχνητά υψηλή, ιδιαίτερα στην Ευρώπη

Στο σκέλος του εμπορίου, ένας βασικός λόγος που δεν έχει προκληθεί πανικός είναι ότι, πριν τον πόλεμο, υπήρχαν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου ήδη εν πλω. Μετά τις τελευταίες παραδόσεις, αυτά τα αποθέματα έχουν εξαντληθεί, όπως και τα φορτία ιρανικού και ρωσικού πετρελαίου που βρίσκονταν στη θάλασσα και τελικά βρήκαν αγοραστές μετά τη χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων.

Οι συνολικοί όγκοι πετρελαίου στη θάλασσα μειώνονται με ιστορικά γρήγορο ρυθμό, ενώ για προϊόντα όπως η βενζίνη και τα καύσιμα αεροσκαφών βρίσκονται κάτω από τα ιστορικά επίπεδα, πλησιάζοντας το ελάχιστο όριο που απαιτείται για τη λειτουργία του θαλάσσιου εμπορίου.

Η ενεργειακή κρίση και η Ασία στο επίκεντρο

Η Ασία, που απορροφούσε έως και τα τέσσερα πέμπτα των εξαγωγών του Κόλπου, βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Τα εμπορικά αποθέματα εξαντλούνται, με τη Νότια Κορέα να περιορίζει τη χρήση στρατηγικών αποθεμάτων και την Ιαπωνία να αναμένεται να τα εξαντλήσει τον Μάιο.

Τα αποθέματα αργού στην Ασία (εκτός Κίνας) μειώθηκαν κατά 67 εκατ. βαρέλια, δηλαδή 11%, μέσα σε έναν μήνα έως τις 19 Απριλίου.

Η έλλειψη πρώτων υλών έχει οδηγήσει τα ασιατικά διυλιστήρια σε μείωση παραγωγής άνω των 3 εκατ. βαρελιών ημερησίως (10% της δυναμικότητάς τους), με τον κίνδυνο να φτάσει τα 5 εκατ. τον Μάιο και τα 10 εκατ. τον Ιούλιο αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά.

Παράλληλα, η Κίνα, αν και διαθέτει αποθέματα 1,3 δισ. βαρελιών, δεν αυξάνει την προσφορά, ενώ έχει αναστείλει τις εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων.

Οι τιμές έχουν ήδη εκτοξευθεί. Η βενζίνη στην Ασία πλησιάζει τα 120 δολάρια/βαρέλι, το ντίζελ τα 175 και τα καύσιμα αεροσκαφών τα 200, από πολύ χαμηλότερα επίπεδα πριν τον πόλεμο.

Η ζήτηση προσαρμόζεται μέσω κρατικών παρεμβάσεων: επτά χώρες έχουν επιβάλει τηλεργασία, ενώ τουλάχιστον πέντε εφαρμόζουν δελτίο καυσίμων και περιοριστικά μέτρα. Παράλληλα, επιχειρήσεις περιορίζουν τη δραστηριότητά τους ή κλείνουν μονάδες λόγω υψηλού κόστους.

Τεχνητή ανθεκτικότητα στην Ευρώπη, αλλά με κόστος

Στην Ευρώπη, η ζήτηση δεν έχει μειωθεί σημαντικά, καθώς οι κυβερνήσεις στηρίζουν τα νοικοκυριά μέσω επιδοτήσεων και φορολογικών μειώσεων. Ωστόσο, τα διυλιστήρια αγοράζουν αργό σε πολύ υψηλότερες τιμές από αυτές που υποδηλώνουν τα futures.

Η πραγματική τιμή (Dated Brent) έχει αυξηθεί σημαντικά, οδηγώντας τα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων σε αρνητικά επίπεδα. Το φαινόμενο της έντονης backwardation, όπου οι τρέχουσες τιμές είναι πολύ υψηλότερες από τις μελλοντικές, επιδεινώνει την κατάσταση, αναγκάζοντας τις εταιρείες να αγοράζουν ακριβά και να πωλούν φθηνότερα.

Αν συνεχιστεί η επιδότηση της κατανάλωσης, οι ανισορροπίες θα ενταθούν, με περαιτέρω άνοδο τιμών και αυξημένο ανταγωνισμό για LNG, ιδιαίτερα ενόψει χειμερινής αποθήκευσης.

Ο κίνδυνος εξάντλησης αποθεμάτων και παγκόσμιου σοκ

Τα αποθέματα μειώνονται ταχύτατα. Στην Ευρώπη, τα αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών καλύπτουν περίπου 50 ημέρες, αλλά ενδέχεται να καταρρεύσουν αν δεν αποκατασταθεί η ροή από τα Στενά έως τον Ιούνιο.

Η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί αν οι ΗΠΑ περιορίσουν τις εξαγωγές, όπως έκανε η Κίνα.

Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν άμεσα, θα χρειαστούν μήνες για την πλήρη αποκατάσταση της παραγωγής και των μεταφορών. Οι απώλειες εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 1,5 δισ. βαρέλια, περίπου το 5% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής, και μπορεί να διπλασιαστούν αν η κρίση παραταθεί.

Τελευταία φορά που η ζήτηση πετρελαίου μειώθηκε κατά 10% σε σύντομο χρονικό διάστημα ήταν το 2020, κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, όταν το παγκόσμιο ΑΕΠ υποχώρησε άνω του 3%.

Το συμπέρασμα του Economist είναι το χρονικό περιθώριο για την αποφυγή μιας αντίστοιχης παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης εξαντλείται.