Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και των αυτόνομων οπλικών συστημάτων φέρνει στο προσκήνιο ένα από τα πιο κρίσιμα ηθικά διλήμματα της σύγχρονης πολεμικής τεχνολογίας: μπορεί μια μηχανή να αποφασίζει μόνη της ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει;
Στην Βρετανία, η συζήτηση αυτή αποκτά πλέον επίσημη διάσταση, καθώς κυβερνητικοί και στρατιωτικοί παράγοντες εξετάζουν το ενδεχόμενο χαλάρωσης των περιορισμών που απαιτούν την ανθρώπινη συμμετοχή στην επιλογή στρατιωτικών στόχων.
Βρετανία: Πιέσεις για μεγαλύτερη αυτονομία στα οπλικά συστήματα
Η υφιστάμενη βρετανική πολιτική, η οποία δημοσιεύθηκε το 2022, προβλέπει ότι σε κάθε διαδικασία εντοπισμού, επιλογής και προσβολής στόχων πρέπει να υπάρχει η «κατάλληλη ανθρώπινη εμπλοκή ανάλογα με τις περιστάσεις». Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων ετών από τη χρήση drones και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στα πεδία των συγκρούσεων έχει οδηγήσει ορισμένους αξιωματούχους να ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία.
Ο υπουργός Ενόπλων Δυνάμεων του Ηνωμένου Βασιλείου, Άλ Καρνς, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, οι μηχανές να μπορούν να λαμβάνουν αυτόνομα αποφάσεις για στόχους. Όπως δήλωσε στους Financial Times, «πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα να αφαιρεθεί ο άνθρωπος από τη διαδικασία όταν αυτό απαιτείται, καθώς οι αντίπαλοί μας δεν θα λειτουργούν με τους ίδιους περιορισμούς».
Ο υπουργός Ενόπλων Δυνάμεων του Ηνωμένου Βασιλείου, Άλ Καρνς, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, οι μηχανές να μπορούν να λαμβάνουν αυτόνομα αποφάσεις για στόχους
Το ΝΑΤΟ μπροστά σε ένα νέο στρατηγικό δίλημμα
Οι δηλώσεις του Καρνς αντανακλούν μια ευρύτερη συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη εντός του ΝΑΤΟ. Πολλοί στρατιωτικοί αναλυτές θεωρούν ότι οι δυτικές χώρες κινδυνεύουν να βρεθούν σε μειονεκτική θέση απέναντι σε αντιπάλους που αναπτύσσουν ολοένα και πιο αυτόνομα οπλικά συστήματα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ορισμένα βρετανικά συστήματα διαθέτουν ήδη σημαντικό βαθμό αυτονομίας, με πυραυλικά συστήματα που μπορούν να εντοπίζουν και να προσβάλλουν στόχους με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση.
Παράλληλα, ο Καρνς ξεκαθάρισε στους Financial Times ότι η θέση του δεν αντιβαίνει στην επίσημη κυβερνητική πολιτική, υπογραμμίζοντας πως το Ηνωμένο Βασίλειο θα συνεχίσει να τηρεί αυστηρούς κανόνες και κανονισμούς για τη χρήση αυτόνομων όπλων.
Η Ουκρανία, η Ρωσία και η νέα πραγματικότητα των drones
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει μετατραπεί σε πεδίο δοκιμών για τις νέες στρατιωτικές τεχνολογίες. Οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις χρησιμοποιούν drones όπως το Saker Scout, το οποίο αξιοποιεί συστήματα υπολογιστικής όρασης για να αναγνωρίζει και να επιτίθεται σε προκαθορισμένες κατηγορίες στρατιωτικών στόχων.
Την ίδια στιγμή, η Ρωσία φέρεται να χρησιμοποιεί drones τύπου Lancet με προηγμένες δυνατότητες αυτόνομου εντοπισμού στόχων, αν και παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό παρεμβαίνει ο άνθρωπος στις τελικές αποφάσεις.
Η πρόσφατη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αναζωπύρωσε επίσης τη συζήτηση για την αυτονομία στα οπλικά συστήματα, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αξιοποίησαν τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για την υποστήριξη διαδικασιών επιλογής στόχων.
Οι νομικές και ηθικές προκλήσεις
Οι ειδικοί του διεθνούς δικαίου προειδοποιούν ότι η πλήρης απομάκρυνση του ανθρώπινου παράγοντα από τις αποφάσεις στόχευσης δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ευθύνη, τη λογοδοσία και την προστασία των αμάχων.
Η Τζέσικα Ντόρσεϊ, καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, δήλωσε στους Financial Times ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ασκήσει σημαντική πίεση στα υφιστάμενα νομικά πλαίσια που διέπουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων αποτελεί ένα περιστατικό που σημειώθηκε τον Μάιο στη Λετονία, όταν δύο ουκρανικά drones έπληξαν κατά λάθος πετρελαϊκή εγκατάσταση της χώρας.
Στη Λετονία τον Μάιο δύο ουκρανικά drones έπληξαν κατά λάθος πετρελαϊκή εγκατάσταση της χώρας
Σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους που επικαλούνται οι Financial Times, μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι ότι τα drones παραπλανήθηκαν από ρωσικά συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και επέλεξαν λανθασμένο στόχο.
Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τους διεθνείς κανονισμούς, η συζήτηση για το ποιος θα έχει τελικά τον έλεγχο της σκανδάλης — ο άνθρωπος ή ο αλγόριθμος — αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας αμυντικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια.
