Τεχνητή νοημοσύνη: Πλεονεκτήματα και στρατηγικές προκλήσεις – Ποιο είναι το στοίχημα για την Ελλάδα

Για τις επιχειρήσεις που θα καταφέρουν να αξιοποιήσουν ουσιαστικά τη ΤΝ (Τεχνητή Νοημοσύνη) σίγουρα θα έχουν ένα στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών με αυτοματοποίηση των λειτουργιών τους, καλύτερη λήψη αποφάσεων από τα στελέχη τους και πιθανόν νέες καινοτόμες υπηρεσίες.

Παράλληλα όμως η ΤΝ φέρνει σοβαρές αλλαγές και έντονες προκλήσεις που θα πρέπει να διαχειριστούν σωστά οι εταιρίες και αφορούν το χώρο της εργασίας, τη παραγωγικότητα, τους μετασχηματισμούς στην οργάνωση και στο επιχειρηματικό μοντέλο.

Αντικατάσταση ή αναδιαμόρφωση επαγγελμάτων

Το ποσοστό των πλήρους απασχόλησης εργαζομένων στους πρόσφατα αποφοιτήσαντες μηχανικούς υπολογιστών στις ΗΠΑ από το 70% το 2021 έπεσε στο 55% το 2025. Μήπως ήδη βλέπουμε τα πρώτα αρνητικά αποτελέσματα λόγω της ΤΝ;

Για την ώρα είναι δύσκολο να προβλέψουμε με ακρίβεια γιατί υπάρχουν λίγα ποσοστικά στοιχεία. Θεωρώ όμως ότι για την ώρα μεταβαίνουμε σε μια αναδιαμόρφωση παρά αντικατάσταση των επαγγελμάτων.

Δηλαδή η ΤΝ αφαιρεί επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες και απελευθερώνει χρόνο για δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας όπως επικύρωση των αποτελεσμάτων των συστημάτων ΤΝ, ενορχήστρωση των υβριδικών ομάδων ανθρώπων με τους ΑΙ agents και ουσιαστική διακυβέρνηση στον αβέβαιο και υψηλού ρίσκου επιχειρηματικό οικοσύστημα που αρχίζει να δημιουργείται.

Για παράδειγμα ένας προγραμματιστής του οποίου η συγγραφή κώδικα αυτοματοποιείται μέσω ΤΝ θα πρέπει να ασχολείται περισσότερο με ανάλυση απαιτήσεων και σχεδιασμό, επαλήθευση κώδικα και έλεγχο ποιότητας, ανασχεδιασμό διαδικασιών που αλλάζουν, διαχείριση αλλαγών και αντιστάσεων από τους εργαζόμενους που επηρεάζονται από το πληροφοριακό σύστημα. Αυτό απαιτεί ουσιαστικές αλλαγές στα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών και στις σχετικές επαγγελματικές πιστοποιήσεις.

Αντιμετώπιση της παραγωγικότητας και υπογεννητικότητας

Η αυτοματοποίηση επιπέδου εισόδου (entry level) διαδικασιών μέσω της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει τη παραγωγικότητα, που για την Ελλάδα είναι μια πολύ θετική εξέλιξη, γιατί βρισκόμαστε μόλις στο 43% του μέσου όρου παραγωγικότητας ανά ώρα εργασίας στην ΕΕ.

Η αύξηση της παραγωγικότητας φέρνει υψηλότερους μισθούς και διατηρήσιμη αύξηση εισοδήματος. Η αύξηση της παραγωγικότητας αντιμετωπίζει και ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που έχουμε, αυτό της υπογεννητικότητας. Η υπογεννητικότητα στην Ελλάδα προκαλεί ραγδαία γήρανση του πληθυσμού και συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού.

Εκτιμάται ότι η χώρα θα χάσει περίπου δυο εκατομμύρια εργαζόμενους έως το 2050, δημιουργώντας σοβαρά ελλείμματα στην αγορά εργασίας, σημαντικές απώλειες στο ΑΕΠ και αυξημένες πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα.

Παρ όλα αυτά δεν αναμένουμε δραματικές αυξήσεις στο εγχώριο ΑΕΠ της χώρας γιατί οι κλάδοι που επηρεάζονται από την αύξηση της παραγωγικότητας λόγω της ΤΝ είναι κυρίως οι υπηρεσίες, που έχουν εσωστρεφή στόχευση και συμβάλουν περιορισμένα στις εξαγωγές της χώρας.

Τεχνητή νοημοσύνη: Οργανωσιακός  μετασχηματισμός

Πέρα από τεχνολογικά θέματα που αφορούν κυρίως τη ποιότητα των δεδομένων που αξιοποιούνται, η τεχνητή νοημοσύνη φέρνει σοβαρές οργανωσιακές αλλαγές που θα πρέπει να αντιμετωπισθούν.

Επειδή οι πράκτορες ΑΙ αναλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες παραγωγικές δραστηριότητες, η βάση της ιεραρχικής πυραμίδας συρρικνώνεται για πρώτη φορά μετά από τουλάχιστον 50 χρόνια με ανάπτυξη ενός ισχυρού ενδιάμεσου στελεχιακού επιπέδου.

Επίσης τα παραδοσιακά μοντέλα μάθησης μέσω πρακτικής ενασχόλησης (on the job training) αναμένεται να καταρρεύσουν και άρα χρειάζονται νέα μοντέλα ανάπτυξης ταλέντων στις επιχειρήσεις μέσω προχωρημένων μοντέλων προσομοίωσης, οργανωμένη αλλαγή εργασίας (job rotations), και ουσιαστικής καθοδήγησης (mentoring).

Επιχειρηματικός μετασχηματισμός

Παράλληλα τα επιχειρηματικά μοντέλα επαναπροσδιορίζονται, αφού η τιμολόγηση στις εταιρίες υπηρεσιών που ήταν βάσει χρόνου εργασίας μεταλλάσσεται λόγω της ΤΝ γιατί αυτοματοποιείται και συμπιέζεται ο χρόνος εκτέλεσης διαδικασιών, και αναγκαστικά οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εισάγουν νέους τύπους τιμολόγησης βάσει αποτελέσματος και παραγόμενης αξίας, όπου όμως δεν υπάρχει ακόμη η σχετική τεχνογνωσία.

Επίσης η διακυβέρνηση (governance) από μεταγενέστερη δραστηριότητα κανονιστικής συμμόρφωσης μετατρέπεται σε θεμελιώδη οργανωσιακή ικανότητα και εντάσσεται στο πυρήνα του λειτουργικού μοντέλου των επιχειρήσεων που σημαίνει: άμεση ανταπόκριση στις κανονιστικές συνθήκες, διαχείριση τεχνολογικών και επιχειρησιακών κινδύνων, και παράλληλα διατήρηση της εμπιστοσύνης των πελατών και θεσμών.

Το ΑΙ δεν είναι η πανάκεια για όλες τις επιχειρηματικές προκλήσεις

Ασχέτως των τεχνολογικών εξελίξεων οι εταιρίες πάντα χρειάζονται να έχουν καινοτόμα προϊόντα/υπηρεσίες, ποιοτικό ανθρώπινο δυναμικό, ευχαριστημένους πελάτες, αποδοτικές οργανωσιακές/παραγωγικές υποδομές κλπ.

Η ΤΝ, τουλάχιστον για την ώρα,  δεν είναι η πανάκεια στην επίλυση όλων των προβλημάτων/προκλήσεων/κρίσεων των επιχειρήσεων, απλώς βοηθάει να γίνουν οι επιχειρήσεις πιο παραγωγικές, αποδοτικές και ευέλικτες.

Είναι μια αναβαθμισμένη συνέχεια του ψηφιακού μετασχηματισμού. Άρα αναμένουμε ότι αυτοί που δεν θα την αξιοποιήσουν και είναι στους κλάδους των υπηρεσιών/περιεχομένου να χάνουν σταδιακά τα ανταγωνιστικά τους πλεονεκτήματα. Οι δραματικές αναταράξεις που είδαμε τα τελευταία 40 χρόνια σε διάφορους επιχειρηματικούς κλάδους θα συνεχιστούν  με μεγαλύτερη ένταση.

Το στοίχημα βέβαια για την Ελλάδα είναι όχι μόνο για τις μεγάλες οργανωμένες επιχειρήσεις, αλλά το πως θα υποστηριχθούν οι εκατοντάδες χιλιάδες μικρό-μεσαίες επιχειρήσεις ώστε να μπορούν να ακολουθούν τις εξελίξεις ΤΝ πάρα τα προβλήματα που έχουν λόγω μικρού μεγέθους, έλλειψης τεχνογνωσίας και περιορισμένων πόρων.

Γεώργιος Δουκίδης, Ομότιμος Καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και σύμβουλος επιχειρήσεων