Νέα ανάφλεξη

Η «ανάφλεξη» είναι μία λέξη που δηλώνει την κλιμάκωση της σύγκρουσης στον Κόλπο —με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ διαταραγμένη και με την εκεχειρία του Απριλίου να έχει καταρρεύσει— αλλά και τον πληθωρισμό που θεωρείτο δαμασμένος να αυξάνεται πάλι. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας το διατύπωσε ρητά· η ένταση «μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό».

Ο μηχανισμός μετάδοσης είναι γνώριμος. Η διαταραχή στα Στενά ωθεί το πετρέλαιο ψηλότερα —με το Brent στα 94 δολάρια το βαρέλι στο βασικό σενάριο και έως τα 115 στο δυσμενέστερο— και μαζί την ενέργεια, τα λιπάσματα, τα τρόφιμα η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου προβλέπεται περίπου 30% υψηλότερη φέτος. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός επανέρχεται προς το 4%, και στο ακραίο σενάριο προς το 4,5%. Οι κεντρικές τράπεζες, που μόλις είχαν αρχίσει να χαλαρώνουν, αναγκάζονται σε στροφή: ο κύκλος της νομισματικής αποκλιμάκωσης κλείνει πριν καλά καλά ανοίξει. Και η ανάπτυξη πληρώνει τον λογαριασμό: στο χειρότερο σενάριο η πρόβλεψη για την παγκόσμια μεγέθυνση υποχωρεί στο 1,3%, από 2,9%.

Εδώ κρύβεται το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Τον Ιούνιο η Παγκόσμια Τράπεζα σχεδίασε τρία σενάρια έναν μήνα αργότερα διαπιστώνει ότι το δυσμενέστερο «έχει σχεδόν ήδη υλοποιηθεί». Αυτό δεν είναι απλώς κακή τύχη είναι μετατόπιση του ίδιου του κινδύνου. Το σενάριο που έως χθες κατοικούσε στην άκρη της κατανομής μεταναστεύει στο κέντρο της. Όταν συμβαίνει αυτό, η πρόβλεψη παύει να αφορά τον μέσο όρο και αρχίζει να αφορά την «ουρά» που έγινε η νέα βάση. Πάντως για να επικρατήσει το αρνητικότερο σενάριο θα πρέπει οι σημερινές αρνητικές εξελίξεις να διατηρηθούν τουλάχιστον δύο με τρεις μήνες.

Όμως παράλληλα επενεργούν επιπλέον αρνητικές δυνάμεις: η εξάντληση των στρατηγικών ενεργειακών αποθεμάτων και η ανάγκη αναπλήρωσής τους ιδίως στην Ευρώπη. Αυτό αυξάνει τις τιμές φυσικού αερίου. Επενεργεί και η κλιματική κρίση ιδίως στους θερινούς μήνες. Επίσης ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρεάζει τις τιμές του ντίζελ λόγω καταστροφής εγκαταστάσεων στη Ρωσία. Θετικά πάντως λειτουργεί η μείωση της ζήτησης βενζίνης (ηλεκτρικά αυτοκίνητα).

Το σοκ είναι παγκόσμιο: 40% των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος —τριάντα δύο κράτη— βρίσκονται ήδη σε καθεστώς υπερχρέωσης ή σε υψηλό κίνδυνο. Καθώς τα επιτόκια ανεβαίνουν, η εξυπηρέτηση του χρέους στραγγίζει πόρους από την υγεία και την παιδεία.

Στην Ελλάδα η οικονομία διαθέτει σήμερα πραγματικά αποθέματα αντοχής: η ανεργία υποχώρησε στο 8,1% τον Μάιο, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2008, ο τουρισμός παραμένει ανθεκτικός και οι επενδύσεις εξακολουθούν να αυξάνονται. Αυτή ακριβώς η πρόοδος είναι που τίθεται σε δοκιμασία. Διότι το ενεργειακό μείγμα παραμένει βαριά εξαρτημένο από τα ορυκτά καύσιμα, και έτσι το σοκ χτυπά δυσανάλογα.

Ο πληθωρισμός στο 3,8% το 2026 είναι ο υψηλότερος της τριετίας, σχεδόν διπλάσιος του στόχου της ΕΚΤ. Η ανάπτυξη υποχωρεί στο 1,8% —χαμηλό εξαετίας. Και η ΕΚΤ είναι αναγκασμένη να εξετάσει την αύξηση του επιτοκίου καταθέσεων για πρώτη φορά μετά από σχεδόν τρία χρόνια και να ακριβύνει τον δανεισμό ακριβώς τη στιγμή που οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης φθίνουν. Παρότι το χρέος έχει αποκλιμακωθεί προς το 138% του ΑΕΠ, τα υψηλότερα επιτόκια το επαναφέρουν ως δημοσιονομική απειλή. Και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, ήδη ελλειμματικό (6%-7%) του ΑΕΠ, το διογκώνει περαιτέρω ο λογαριασμός των εισαγόμενων καυσίμων. Η πίεση είναι διπλή στο εσωτερικό: τα νοικοκυριά στην ενέργεια, το κράτος στην εξυπηρέτηση του χρέους.

Τι απαιτεί αυτό; Όχι την επιστροφή στις έκτακτες επιδοτήσεις αφού ο δημοσιονομικός χώρος είναι πεπερασμένος. Επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, που είναι η μόνη διαρθρωτική θεραπεία απέναντι στα εισαγόμενα σοκ τιμών. Στοχευμένη προστασία των πραγματικά ευάλωτων. Και, κυρίως, την παραδοχή ότι η εποχή του φθηνού χρήματος και των σταθερών τιμών δεν είναι μια βάση στην οποία επιστρέφουμε, αλλά ένα σενάριο που έκλεισε.

Υπάρχει όμως και ένα σοβαρότερο επίπεδο κινδύνου: Αυτό να επισυμβεί μαζί με την κρίση στον Κόλπο και μια σοβαρή και απότομη καθοδική κίνηση στα παγκόσμια χρηματιστήρια. Αυτή η προοπτική θα μας έφερνε κοντά στο σενάριο της ύφεσης (ΕSM).

Προς το παρόν, παρακολουθούμε μια διολίσθησή τους και διεύρυνση των χρεών των χωρών (αύξηση του κόστους). Ας ελπίσουμε ότι δεν θα υπάρξει και η «τέλεια καταιγίδα».

Π.Ε. Πετράκης

Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ

Οι απόψεις που διατυπώνονται δεν αποτελούν απόψεις του ΚΕΠΕ