Ντόναλντ Τραμπ: Πώς «διάβρωσε» την παγκόσμια τάξη πραγμάτων

Η περίοδος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο χαρακτηρίστηκε από έναν ιδεαλισμό που οδήγησε στη δημιουργία ενός πυκνού πλέγματος πολυμερών θεσμών και πλαισίων διακυβέρνησης υπό τη ηγεσία της Δύσης.

Η τάξη αυτή έχει πλέον φτάσει σε ένα αποφασιστικό ιστορικό σημείο καμπής, όπως γράφει ο ερευνητής διεθνούς πολιτικής, Φιράς Νταμπάγκ, σε άρθρο του στο Al Jazeera.

Το πρότυπο εξωτερικής πολιτικής που διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια των δύο θητειών του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ — το οποίο χαρακτηρίζεται από μονομερισμό, συναλλακτικό εθνικισμό και αναπροσαρμογή ιστορικών συμμαχιών — αποτελεί μια απότομη ρήξη με τους προηγούμενους διεθνείς κανόνες.

Συνδυάζοντας την άσκηση πίεσης με τη στρατηγική χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης, αυτή η στροφή σηματοδότησε ένα νέο φαινόμενο στην εξωτερική πολιτική: τον «Τραμπισμό».

Διασταυρώνοντας τις διεκδικήσεις εθνικής κυριαρχίας με έναν τόνο εναντίον του κατεστημένου, ο «Τραμπισμός» αμφισβητεί συστηματικά τις βασικές παραδοχές που στήριζαν την παγκόσμια διακυβέρνηση για γενιές.

Στην ουσία του, αντιπροσωπεύει μια σκόπιμη απομάκρυνση από τη μεγαλεπήβολη, δυτικοκεντρική παγκόσμια ηγεσία προς μια αποκεντρωμένη, εστιασμένη σε συγκεκριμένα ζητήματα και βαθιά συναλλακτική διεθνή τάξη.

Οι πυλώνες της συναλλακτικής πολιτικής του Τραμπ

Η επιχειρησιακή στρατηγική του Τραμπισμού έχει αντικαταστήσει τις παραδοσιακές πολυμερείς δεσμεύσεις με μια ρεαλιστική εστίαση στην οικονομική πολιτική και το εθνικό συμφέρον.

Οι δεσμεύσεις εξωτερικής πολιτικής έχουν συνδεθεί ρητά με τις εγχώριες οικονομικές προτεραιότητες: την εκ νέου βιομηχανοποίηση, την αναζωογόνηση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης, την ενεργειακή κυριαρχία, το ισορροπημένο εμπόριο και την ηγεσία στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποφύγει τις εκτεταμένες πολυεθνικές συμφωνίες υπέρ των διμερών διαπραγματεύσεων, χρησιμοποιώντας επιθετικούς δασμούς, καταναγκαστικά εμπορικά μέτρα και κυρώσεις ως κύρια μέσα κρατικής εξουσίας.

Η εξάρτηση της κυβέρνησης από καθεστώτα κυρώσεων και επιθετική εξωεδαφική επιβολή έχει πυροδοτήσει έντονες παγκόσμιες συζητήσεις σχετικά με το διεθνές δίκαιο, την κρατική κυριαρχία και τα νόμιμα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας.

Υπό το σύνθημα «ειρήνη μέσω δύναμης», ο Τραμπισμός έχει ενσωματώσει νομικούς, οικονομικούς και στρατηγικούς μηχανισμούς για να ασκήσει πίεση τόσο σε συμμάχους όσο και σε αντιπάλους.

Οι επιχειρήσεις επιβολής του νόμου και οι στόχοι εθνικής ασφάλειας έχουν συστηματικά μετατραπεί σε άμεσα εργαλεία εξωτερικής πολιτικής.

Αυτή η συναλλακτική στάση έχει επεκταθεί άμεσα στις δομές συλλογικής άμυνας και ασφάλειας, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το ΝΑΤΟ.

Ο Τραμπισμός έχει θέσει υπό έντονη κριτική τις δυτικές ρυθμίσεις κατανομής του αμυντικού βάρους, επισημαίνοντας σοβαρές ανισορροπίες όπου οι ΗΠΑ είχαν αναλάβει ένα δυσανάλογο μερίδιο των δαπανών και των στρατηγικών κινδύνων.

Τακτική Τραμπ: Θεσμική αναστάτωση και συστημική παράλυση

Οι συστημικές συνέπειες του Τραμπισμού έχουν αντηχήσει σε κάθε επίπεδο της ιεραρχίας της παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Στα πολυμερή φόρουμ, η κυβέρνηση έχει επιδείξει άνευ προηγουμένου αμφιθυμία και απρόβλεπτο χαρακτήρα, συχνά αθετώντας καθιερωμένες διεθνείς συμφωνίες και αποσύροντας τη συμμετοχή της από πολυμερείς θεσμούς.

Αυτό το ασταθές ηγετικό στυλ έχει αποκαλύψει βαθιές ευπάθειες εντός της παγκόσμιας διακυβέρνησης, επιταχύνοντας τον κατακερματισμό της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Ένα από τα σημαντικότερα θύματα αυτής της θεσμικής αναστάτωσης ήταν τα Ηνωμένα Έθνη, και ιδίως το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Οι πολιτικές του Τραμπ έχουν εντείνει τις υπάρχουσες συζητήσεις σχετικά με τη νομιμότητα, την εκπροσώπηση και την αποτελεσματικότητα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Παρατηρητές έχουν επισημάνει ότι οι παγιωμένες γεωπολιτικές αντιπαλότητες, η θεσμική αδράνεια και οι δομικές ιεραρχίες που έχουν τις ρίζες τους στην αποικιακή εποχή είχαν ήδη παραλύσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ — το οποίο είχε εγκλωβιστεί σε ένα στάδιο προ-εξέτασης της μεταρρύθμισης, αντί να προχωρήσει σε ουσιαστικές δομικές αλλαγές.

Η θεσμική αποχώρηση των ΗΠΑ έχει επιδεινώσει περαιτέρω αυτή την αδράνεια, θέτοντας θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και την εξουσία των διεθνών οργάνων ασφάλειας.

Ενώ οι υπέρμαχοι υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να προωθήσει τις απαραίτητες θεσμικές μεταρρυθμίσεις μέσω επιλεκτικής, υψηλού επιπέδου εμπλοκής — όπως η συνεργασία με ομοϊδεάτες συμμάχους και η συνεργασία με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ σε κοινές προτεραιότητες — οι επικριτές θεωρούν ότι αυτές οι κινήσεις δίνουν προτεραιότητα στα άμεσα εθνικά συμφέροντα έναντι της παγκόσμιας σταθερότητας.

Η άνοδος μιας πολυπολικής και περιφερειοποιημένης τάξης

Καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται από τον παγκόσμιο ηγετικό ρόλο, το κενό εξουσίας που προκύπτει καταλύει μια βαθιά αναδιάρθρωση της διεθνούς πολιτικής. Οι μεσαίες δυνάμεις και οι περιφερειακοί συνασπισμοί αναλαμβάνουν όλο και περισσότερο πρωτοβουλίες για να καλύψουν τα κενά στη διακυβέρνηση.

Αυτοί οι παράγοντες έχουν αρχίσει να δημιουργούν περιφερειακά πλαίσια και συνασπισμούς για συγκεκριμένα ζητήματα, παρουσιάζοντάς τα ως ζωτικά συμπληρώματα — ή άμεσες εναλλακτικές λύσεις — των παραδοσιακών θεσμών που κυριαρχούνται από τη Δύση.

Αυτή η παγκόσμια στροφή έχει πυροδοτήσει μια έντονη συζήτηση μεταξύ των μελετητών των διεθνών σχέσεων και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής σχετικά με την κληρονομιά του Τραμπ.

Από τη μία πλευρά, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι αναταράξεις που έχει προκαλέσει αποτελούν καταλύτη για μεταρρυθμίσεις και συστημική ανθεκτικότητα. Αναγκάζοντας τις μεσαίες δυνάμεις και τις μη δυτικές χώρες να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την περιφερειακή ασφάλεια και τον οικονομικό συντονισμό, ο «τραμπισμός» προάγει μια πιο πλουραλιστική, χωρίς αποκλεισμούς και ρεαλιστική παγκόσμια τάξη, ικανή να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες γεωπολιτικές πραγματικότητες.

Άλλοι προειδοποιούν ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ από τις πολυμερείς δεσμεύσεις έχει καταστρέψει τις συλλογικές ρυθμίσεις ασφάλειας και έχει υποβαθμίσει τη θεσμική νομιμότητα.

Από αυτή την άποψη, η αποδυναμωμένη δυτική ηγεσία έχει ανοίξει τον δρόμο για διαρκή στρατηγικό ανταγωνισμό, περιφερειακή αστάθεια και επικίνδυνα κενά διακυβέρνησης σε κρίσιμα διεθνή φόρουμ.

Επαναπροσδιορίζοντας τη μεγάλη δύναμη

Η εξωτερική πολιτική της προεδρίας Τραμπ δεν μπορεί να αποδοθεί σε μια προσωρινή παρέκκλιση ή σε μια απλή αλλαγή στον προσωπικό πολιτικό ύφος· δικαιολογεί τη μόνιμη ονομασία «τραμπισμός», διότι έχει καθιερώσει ένα ξεχωριστό, αναπαραγώγιμο πρότυπο διεθνούς πολιτικής.

Χρησιμοποιώντας σκόπιμα την απρόβλεπτη διπλωματία ως όπλο, δίνοντας προτεραιότητα στην εθνική ευημερία έναντι της θεσμικής συνέχειας και διεκδικώντας την απόλυτη εθνική κυριαρχία ενάντια στους περιορισμούς της παγκόσμιας διακυβέρνησης, ο τραμπισμός επαναπροσδιορίζει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο μια μεγάλη δύναμη μπορεί να ασκεί επιρροή στη σύγχρονη εποχή.

Η εξωτερική πολιτική του Τραμπ θα αφήσει ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στο σύγχρονο διεθνές σύστημα.

Αμφισβητώντας τις θεμελιώδεις παραδοχές της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης, θα αλλάξει μόνιμα την ισορροπία δυνάμεων, ωθώντας τον κόσμο σε μια νέα εποχή που θα χαρακτηρίζεται από αποκεντρωμένη εξουσία, εντονότερο περιφερειακό χαρακτήρα και συνεχή αναζήτηση νέων μοντέλων διακυβέρνησης.

Πηγή: in.gr