Υπάρχει λύση για την ακρίβεια;

Από την αρχή της πληθωριστικής κρίσης στο δεύτερο εξάμηνο του 2021 μέχρι σήμερα, ανακοινώθηκαν και εφαρμόστηκαν ορισμένα μέτρα με στόχο τον περιορισμό των ανατιμήσεων και τη συγκράτηση του κόστους διαβίωσης για τους καταναλωτές.

Σε αυτά περιλαμβάνονταν το πλαφόν περιθωρίου κέρδους, το καλάθι του νοικοκυριού, τα διάφορα επιδόματα και η πλατφόρμα ορατότητας τιμών «posokanei», μεταξύ άλλων παρεμβάσεων.

Το πιο πρόσφατο μέτρο είναι η «Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών», η οποία προγραμματίζεται να διαρκέσει έως το τέλος του έτους με πάνω από 1.700 κωδικούς προϊόντων.

Μία εύλογη επιφύλαξη έναντι της εν λόγω πρωτοβουλίας είναι ότι οι εξελίξεις στην αγορά καθορίζονται από τις αντικειμενικές συνθήκες του οικονομικού και επιχειρηματικού περιβάλλοντος και όχι από δεδηλωμένες προθέσεις και χειρονομίες καλής θέλησης. Η αδυναμία της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας έγκειται ακριβώς σε αυτό το σημείο, διότι αποπειράται να συγκρατήσει τις τιμές, χωρίς να παρεμβαίνει στους αντικειμενικούς παράγοντες που διαμορφώνουν το κόστος παραγωγής και τις τιμές διάθεσης των αγαθών.

Γενικότερα, όλα τα μέτρα για την ακρίβεια συναντούν μεικτές αντιδράσεις από την κοινή γνώμη. Ταυτόχρονα, αποτελούν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς η ακρίβεια αποτελεί κορυφαίο ζήτημα της καθημερινότητας.

Η δε στάση των παραγόντων της αγοράς απέναντι στα μέτρα είναι προφανώς στρατηγική και εξαρτάται κυρίως από το πώς αξιολογούν ότι η κάθε παρέμβαση θα επηρεάσει τους ίδιους. Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, εάν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς.

Επισημαίνεται ότι όλα τα μέτρα ως τώρα έχουν βραχυχρόνιο προσανατολισμό και προσωρινό χαρακτήρα. Αυτό δεν είναι απαραίτητα αρνητικό, υπό την έννοια ότι χρειάζονται μέτρα με άμεσο αποτέλεσμα, αλλά εντούτοις λείπουν πολιτικές που να αντιμετωπίζουν τις αιτίες και όχι μόνο τα συμπτώματα.

Για παράδειγμα, το ενεργειακό κόστος παραμένει πολύ υψηλό, η εξάρτηση από εισαγωγές είναι μεγάλη καθιστώντας τον καταναλωτή ευάλωτο σε εισαγόμενες ανατιμήσεις, η ψηφιακή γραφειοκρατία αυξάνει το λειτουργικό κόστος, οι ανατιμήσεις των ακινήτων επιβαρύνουν την επιχειρηματικότητα, και η ολιγοπωλιακή συγκέντρωση περιορίζει τον ανταγωνισμό.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι μέτρα επιδοματικού χαρακτήρα, όπως τα διάφορα «pass», επιτείνουν τις πληθωριστικές πιέσεις και μεταφέρουν το πρόβλημα στον κρατικό προϋπολογισμό και εντέλει στον συνεπή φορολογούμενο.

Βέβαια, παρά τις επιφυλάξεις για τα μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το πρόβλημα είναι δύσκολο. Δεν υπάρχει κάποια μαγική λύση και κανένα μεμονωμένο μέτρο δεν είναι πανάκεια για ένα σύνθετο πρόβλημα που χρειάζεται πολύπλευρη αντιμετώπιση.

Συνεπώς, η αξιολόγηση κάθε μέτρου δεν πρέπει να γίνεται με εξωπραγματικές προσδοκίες και υπερβολικές απαιτήσεις. Το ορθό ερώτημα κάθε φορά είναι εάν το καθαρό αποτέλεσμα μίας παρέμβασης είναι θετικό και εάν συντελεί αισθητά στην αντιμετώπιση της ακρίβειας και στη βελτίωση της θέσης των καταναλωτών.

Γεώργιος Μπάλτας, Καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών