Καταναλωτές, ακρίβεια και παρεμβάσεις στην αγορά

Καθώς βρισκόμαστε στον Ιούλιο του 2026, συμπληρώνεται σχεδόν μία πενταετία ανατιμήσεων, με τον πληθωρισμό να παρουσιάζει διακυμάνσεις παραμένοντας όμως σε μη επιθυμητά επίπεδα και, κυρίως, συσσωρεύοντας διαρκώς πρόσθετες αυξήσεις στις τιμές που καλούνται να πληρώσουν οι καταναλωτές.

Αξίζει να σημειωθεί ότι από τον Ιούνιο 2021 μέχρι τον Ιούνιο 2026, ο γενικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή διέγραψε συσσωρευτική αύξηση 25,3%. Η τριάδα των κρίσιμων βασικών αγαθών (τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση) διάγραψε πολύ μεγαλύτερες ανατιμήσεις. Ειδικότερα, οι αντίστοιχες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων ήταν σχεδόν 35%. Οι αυξήσεις του κόστους ενέργειας, κατά την ίδια πενταετή περίοδο, εκτιμώνται σε σχεδόν 45%. Οι δε τιμές των κατοικιών στην Ελλάδα αυξήθηκαν συσσωρευτικά κατά περίπου 50%-55% κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, δημιουργώντας τη σημερινή στεγαστική κρίση. Δεν είναι υπερβολικός ο ισχυρισμός ότι το κόστος των ακινήτων έχει αυτονομηθεί από τα εγχώρια εισοδήματα, και ειδικά εκείνα των εργαζομένων.

Σε ό,τι αφορά τα πολύ πρόσφατα δεδομένα του Ιουνίου 2026, σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, ο πληθωρισμός υποχώρησε στο 4,4%, από 5,2% που ήταν τον Μάιο. Η επιβράδυνση είναι υπαρκτή, έχει όμως περιορισμένη σημασία για τους καταναλωτές, εφόσον ο πληθωρισμός παραμένει σε υψηλά επίπεδα με νέες ανατιμήσεις που θα προστεθούν στις συσσωρευμένες αυξήσεις τιμών.

Όμως, τα προβλήματα αυτά δεν αφορούν μόνο τον καταναλωτή. Οι ανατιμήσεις σε αγαθά, ακίνητα και ενέργεια αυξάνουν το κόστος λειτουργίας και παραγωγής των επιχειρήσεων και τις καθιστούν λιγότερο ανταγωνιστικές. Για παράδειγμα, το υψηλό κόστος της ενέργειας έχει επανειλημμένα επισημανθεί ως μεγάλο βάρος για την ελληνική βιομηχανία.

Τις τελευταίες ημέρες, υπήρξαν δύο σχετικές κυβερνητικές παρεμβάσεις.

Η πρώτη παρέμβαση αφορά τα καταναλωτικά προϊόντα. Η κυβέρνηση και οι φορείς της αγοράς συμφώνησαν το πλαίσιο μιας σειράς μειώσεων τιμών που θα ισχύσει από την 1η Σεπτεμβρίου. Οι μειώσεις θα ξεκινούν από 5%, θα διαρκέσουν δύο έως τέσσερις μήνες και θα καλύψουν ένα ευρύ φάσμα κατηγοριών προϊόντων. Το μέτρο έχει αξία για τον καταναλωτή, αλλά και εμφανή όρια. Στηρίζεται, επιπλέον, στη συναίνεση προμηθευτών και αλυσίδων μέσα σε έναν συγκεντρωμένο κλάδο, όπου λίγες μεγάλες εταιρείες κυριαρχούν. Η παρέμβαση αυτή έρχεται λίγες ημέρες μετά την κατάργηση του πλαφόν μεικτού περιθωρίου κέρδους, η ισχύς του οποίου δεν παρατάθηκε μετά την 30 Ιουνίου 2026.

Η δεύτερη παρέμβαση αφορά τα καύσιμα. Τα δύο ελληνικά διυλιστήρια, η HELLENiQ ENERGY και η Motor Oil, θα διαθέσουν από την ερχόμενη εβδομάδα και μέχρι το τέλος Αυγούστου την απλή αμόλυβδη βενζίνη με μείωση κατά 10 λεπτά το λίτρο και το πετρέλαιο κίνησης κατά 5 λεπτά το λίτρο, χωρίς επιβάρυνση του προϋπολογισμού. Καταρχήν, η παρέμβαση αυτή πλησιάζει την αιτία του προβλήματος. Φθηνότερη ενέργεια θα σήμαινε μείωση του κόστους παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων που εντέλει θα επηρεάσει τις τελικές τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Βέβαια τα ποσά αυτά είναι μικρά και η ισχύς του μέτρου προσωρινή.

Πράγματι, η βραχυπρόθεσμη ισχύς των δύο παρεμβάσεων δείχνει ότι το ενδιαφέρον συγκεντρώνεται στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στο πως αυτές θα διαμορφώσουν τις τιμές των καυσίμων. Η περιοχή αυτή παραμένει κρίσιμη για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, και κάθε κλιμάκωση, από τις εχθροπραξίες ως την ανασφάλεια στους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς, μεταφράζεται γρήγορα σε υψηλότερες διεθνείς τιμές.

Ωστόσο, οι υψηλές τιμές πετρελαίου δεν οδηγούν αυτομάτως σε πληθωριστική κρίση.

Η εμπειρία της περιόδου 2011-2014 δείχνει ότι ακόμη και παρατεταμένα υψηλές τιμές πετρελαίου, άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι, δεν αρκούν από μόνες τους για να προκαλέσουν γενικευμένη πληθωριστική κρίση, όπως εκείνη που γνώρισαν οι δυτικές οικονομίες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, μετά το 2021.

*Ο Γεώργιος Μπάλτας είναι καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών